Кіріспе
Bombardier Transportation – канадалық-неміс жылжымалы құрам және теміржол көлігін өндіруші компания. Штаб-квартирасы Германияның Берлин қаласында орналасқан. Бұл компания теміржол көлігі мен жабдықтарын өндіру және қызмет көрсету саласындағы әлемдегі ең ірі компаниялардың бірі болды. Bombardier Transportation компаниясының дүние жүзінде көптеген аймақтық кеңселері, өндіріс және дамыту орталықтары болды. Ол жолаушылар теміржол көлігі, локомотивтер, доңғалақ жұбы (bogies), қозғалтқыштар мен басқару жүйелері сияқты кең ауқымды өнімдерді өндірді. 2020 жылдың ақпан айында компанияда 36 000 қызметкер және әлемнің түкпір-түкпірінде 63 өндірістік және инженерлік орын болды. Бұрын Bombardier Inc. компаниясының бөлімшесі болған бұл компания 2021 жылдың 29 қаңтарында француздық Alstom өндірушісімен сатып алынды. Алайда, Bombardier жылжымалы құрам бизнесін сақтап қалды және 1974 жылы Société de transport de Montréal (STM) компаниясынан Монреаль метрополитені үшін метро вагондары құрылысына тапсырыс алды. Көлік тобының ядросы 1975 жылы Bombardier Монреаль локомотивтер зауытын (MLW) сатып алғанда қалыптасты. MLW сатып алу Bombardier-ге локомотивтер, жүк вагондары және жолаушылар вагондары құрастырудың бай тарихы бар, теміржолға бағытталған өндіріс орнын ұсынды.
Bombardier Transportation was a Canadian German rolling stock and rail transport manufacturer, with headquarters in Berlin, Germany. It was one of the world's largest companies in the rail vehicle and equipment manufacturing and servicing industry. Bombardier Transportation had many regional offices, production and development facilities worldwide. It produced a wide range of products including passenger rail vehicles, locomotives, bogies, propulsion and controls. In February 2020, the company had 36,000 employees, and 63 manufacturing and engineering locations around the world. Formerly a division of Bombardier Inc., the company was acquired by French manufacturer Alstom on 29 January 2021. But Bombardier held onto the rolling stock business, and in 1974 secured an order from Société de transport de Montréal (STM) to build metro trains for the Montreal Metro. The core of the transportation group was formed when Bombardier purchased the Montreal Locomotive Works (MLW) in 1975. The purchase of MLW gave Bombardier a rail focused manufacturing facility, that had an established history of building locomotives, freight railcars, and passenger railcars.
1980 жылдар: АҚШ пен Еуропаға кеңейу
MLW сатып алу арқылы Bombardier LRC (жеңіл, жылдам, қолайлы) еңісе алатын пойыздың дизайнын иеленді және оны Amtrak пен Канаданың Via Rail компанияларына белсенді түрде ұсынды, бірақ бағдарлама Bombardier компаниясы Via компаниясына шамамен 100 LRC вагонын сатумен ғана орташа сәттілікке жетті. 1987 жылы Bombardier екі ірі американдық теміржол вагондары өндіруші компаниясының – Budd және Pullman Standard активтерін сатып алды. Осы жаңа активтерге ие болғаннан кейін, жүк локомотивтері мен жүк вагондарын жасау ісімен айналысуға ниеті болмағандықтан, Bombardier 1988 жылы MLW-ді General Electric компаниясына сатты. 1980-жылдардың соңында Bombardier Transportation 1989 жылы Crespin қаласындағы негізгі зауыты бар BN Constructions Ferroviaires et Métalliques ANF Industrie компаниясының 45% акциясын сатып алып, Еуропада өндірістік базасын құрды.
1990 жылдар: Мексика, Германия және Ұлыбританияға кеңейту
1991 жылы Канадада «Бомбардье» компаниясы үлкен өсімге қол жеткізді. Компания, Lavalin компаниясы банкротқа ұшырағаннан кейін, Онтарио провинциясының үкіметінен Қалалық көлік даму корпорациясын (UTDC) сатып ала алды. UTDC-нің негізгі активтерімен қатар, «Бомбардье» Lavalin сатып алған және UTDC-ге біріктірілген Hawker Siddeley Canada теміржол вагондары жасау бөлімшесін де алды. Hawker Siddeley активтерінің ішінде Онтарио штатының Thunder Bay қаласындағы өндіріс зауыты болды. Сол жылы Еуропада компания «Бомбардье Eurorail» бөлімшесін құрды, оған ANF, BN, BWS (Lohner компаниясының бұрынғы активтері) және 1990 жылы сатып алынған ағылшын корпус жасаушы Prorail кірді. Компания сондай-ақ GEC Alsthom компаниясымен келісім бойынша француз TGV пойыздарына Солтүстік Америкадағы құқықтарды иеленді. 1992 жылы компания Мексиканың ең ірі теміржол вагондары өндірушісі – Concarril компаниясын Мексика үкіметінен сатып алды. 1990 жылдардың соңында Еуропалық операциялар да кеңейді. Компания 1995 жылы Waggonfabrik Talbot (зауыты Германияның Аахен қаласында орналасқан) және 1998 жылы Deutsche Waggonbau (DW) компанияларын сатып алды. Бұл Германияның Баутцен және Гёрлиц қалаларындағы зауыттарды, сондай-ақ DW компаниясы өткен жылы Ateliers de Constructions Mécaniques de Vevey компаниясынан сатып алған Швейцарияның Вильнев қаласындағы зауытты қамтыды. 2000 жылдың тамызында DaimlerChrysler компаниясы Adtranz компаниясын 711 миллион АҚШ долларына (сала сарапшыларының пікірінше, төмен баға) сатуға келісті. Сату шарты бойынша, егер Adtranz келесі жылы пайда таба алмаса, сату бағасы төмендетілуі мүмкін еді. Еуропалық Одақ 2001 жылдың сәуірінде сатуды мақұлдады, бірақ «Бомбардье» компаниясы Adtranz-дың өңірлік пойыздар мен трамвай өнімдерін Stadler Rail компаниясына лицензиялауға немесе сатуға міндеттелді. Бұл шарт Германия нарығындағы «Бомбардье» және Adtranz компанияларының үлкен үлесіне байланысты қабылданды. Бұл келісім Stadler компаниясына «Бомбардье» компаниясына бәсекелес болатын тәуелсіз компания болуға мүмкіндік берді. Сату 2001 жылдың 1 мамырында заңды күшіне енді, соңғы баға 725 миллион АҚШ долларын құрады. Сатып алудан кейін «Бомбардье Транспортейшн» компаниясы бас кеңсесін Еуропаға көшірді, бірақ Солтүстік Америка нарығы үшін АҚШ және Канадада бірнеше зауыттарды қалдырды. Алайда, бірігу оңай болған жоқ. Бірнеше аптадан кейін «Бомбардье» компаниясы Adtranz компаниясының қаржылық жағдайы туралы қате ақпарат алғанын мәлімдеді, және екі компанияны біріктіруге жылдар кетті. Басты мәселелердің бірі – екі компанияның Еуропадағы кең аумақты таралуы болды. Кейбір нысандарды жапқаннан кейін де, бірігуден кейінгі алғашқы кезеңде «Бомбардье» 14 елде 27 өндіріс орнын пайдалануды жоспарлады. Бұл кейбір орындардағы жұмыстың көлемін азайтуға әкелді. 2004 жылы Еуропалық жолаушылар пойыздары индустриясындағы артық қуаттылыққа байланысты «Бомбардье» сегіз зауытты жабуды жариялады. Кейін сол жылы, қыркүйек айында DaimlerChrysler компаниясы «Бомбардье» компаниясына 209 миллион АҚШ долларын қайтарды, бұл Adtranz компаниясын сатудың соңғы бағасын 516 миллион АҚШ долларына дейін төмендетті.
2010 жылдар: Әлемдік операциялар және құлдырау
Көлік бөлімшесінің қаржылық қиындықтары 2010 жылдары да жалғасты, бұл компания ішіндегі кең ауқымды үрдістің көрінісі болды. Bombardier авиация бөлімшесі CSeries авиалайнерін және Global 7000 бизнес-джетін әзірлеу кезінде миллиардтаған долларлық қарызға батты. 2012 мен 2015 жылдар аралығында компания бірнеше зауыттарды жабу туралы хабарлады, оның ішінде Германиядағы бұрынғы Waggonfabrik Talbot зауыты, Австралиядағы зауыт және Венгриядағы бір нысанды мемлекеттік меншікке беру туралы шешім қабылданды. Осы кезеңде Bombardier Нью-Йорк метрополитені үшін R179 вагондарын, Сан-Франциско аймағының жылдам транзиті үшін «Болашақтың паркі» (Fleet of the Future) жобасын, Торонто қаласы үшін Flexity трамвайларын, Лондон қалалық теміржолы үшін Aventra EMU және Швейцарияның SBB үшін Twindexx EMU құрылысына қатысты бірнеше перспективалы, бірақ тәуекелді келісімшарттарға қол қойды. Әрбір келісімшарттың құны 600 миллион доллардан 1,8 миллиард долларға дейін бағаланды, бірақ олардың барлығы жоғары мамандандырылған, бірегей жабдықтарды талап етті және көптеген келісімшарттарда кешіктірілген жеткізілім үшін айыппұлдар қарастырылған. Жеткізілімдер кешіктірілді, бағдарламалық қамтамасыз етуде мәселелер туды және пойыздар пайдалануға берілгеннен кейін сенімділікке қатысты қиындықтар пайда болды. Қаржылық жағдай нашарлаған сайын, Bombardier Inc. 2015 жылдың мамырында Bombardier Transportation компаниясын жеке акционерлік қоғам ретінде бөліп шығаруды жоспарлап отырғанын хабарлады, бірақ бақылау үлесін өздерінде сақтап қалды. Бұл сату қиындыққа тап болған CSeries ұшағын қаржыландыруға қажетті қаражатты қамтамасыз етуге бағытталды, ал Көлік бөлімінің басшылары тәуелсіздік оларға Еуропа нарығында Қытайдың күшейіп келе жатқан бәсекесімен тиімдірек күресуге мүмкіндік береді деп мәлімдеді. 2015 жылдың соңында IPO жоспарланған. Алайда, IPO өткізілмес бұрын, Caisse de dépôt et placement du Québec (CDPQ) компаниясы араласып, Bombardier-ге 1,5 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаржылай көмек беруге келісті. Қарсылығында CDPQ, зейнетақы және сақтандыру қорларын басқаратын мемлекеттік корпорация, компанияның 30% үлесін алды. Келісім облигациялар мен акциялардың аралас түрінде жасалды, ал CDPQ-ға қайтарылатын акциялар компанияның қаржылық көрсеткіштеріне байланысты болды. Келесі бірнеше жыл бойы Bombardier онжылдықтың басында міндеттелген вагондардағы мәселелерді түзету және өндірісті оңтайландыру үшін жұмыс істеді, сондай-ақ таңдаулы тендерлерді ұйымдастыру, стандарттауды күшейту және орталықтандырылған сатып алу жүйесін енгізу арқылы өндірісті жеңілдетуге тырысты. Германияда мыңдаған жұмысшыны жұмыстан босату жоспары да жасалды. Алайда, кешіктірілген жеткізілімдер үшін салынған айыппұлдар бөлімнің көп бөлігін құраған пайданы жойды. 2018 жылға қарай Bombardier батыс әлеміндегі теміржол жабдықтарын өндірушілердің арасында үшінші орынға, ал әлемдік нарықта төртінші орынға түсіп қалды, бұл CRRC, Siemens және Alstom компанияларының өсуіне байланысты болды. 2018 жылдың ортасынан 2019 жылдың соңына дейін Bombardier көптеген коммерциялық авиациялық активтерін сата бастады, оның ішінде CSeries ұшағын Airbus компаниясына сатты. Нәтижесінде компания теміржол көлігі мен бизнес-джеттерді өндіруші ретінде қалды.
2021: Alstom компаниясына сатылады
2020 жылдың ақпан айында Alstom Bombardier Transportation бөлімін сатып алуға келісім жасады және осы мақсатта 5,8 миллиардтан 6,2 миллиард евроға дейінгі сомада түсінік memorandum-ына қол қойды. Аталған мәміле Alstom акционерлерінің 2020 жылдың қазан айында өткен отырысында, сондай-ақ еуропалық реттеуші органдардың мақұлдауына қатысты болды. Bombardier компаниясының ірі акционері Caisse de dépôt et placement du Québec бұл сатуға бұрыннан келісім берген еді. 2020 жылдың шілдесінде Еуропалық комиссия сатуды мақұлдады. Bombardier Inc. 2020 жылдың 1 желтоқсанында мәміленің 2021 жылдың 29 қаңтарында 4,4 миллиард евроға аяқталуын хабарлады.
Қызметтер
Bombardier Transportation жолаушылар теміржол көлігі мен локомотивтерінің алуан түрлерін өндірумен қатар, қала маңындағы пойыздарды пайдаланушыларға қызмет көрсетті. Техникалық қызмет көрсету: Bombardier Transportation компаниясы қала маңындағы пойыздарға техникалық қызмет көрсету бойынша бірнеше келісімшартқа ие болды. Бұл жанармай құю, сақтау, пойызды жуу және күтіп ұстауды қамтиды. Оның негізгі клиенттері GO Transit, MARC Train, Réseau de transport métropolitain және Metrolink болды. Пойыздарды басқару: Bombardier Transportation компаниясы әртүрлі көлік агенттіктерімен келісімшарт бойынша бірқатар қала маңындағы және жеңіл теміржол жүйелерін басқарды. 2008-2015 жылдар аралығында Онтариодағы жеті GO Transit қала маңындағы пойыз желілерінің алтауын басқарды. 2015 жылдың ақпанына қарай ол барлық GO Transit теміржол пойыз желілерін басқарды. 2015 жылы ол Торонтодағы Union Pearson Express әуежайымен байланыстың жұмысын бастады. Bombardier басқа жүйелерін де басқарды: Флориданың орталық бөлігіндегі SunRail, MARC Train-нің Брансуик және Камден желілері Вашингтон мен Мэриленд штатында, Сан-Диего аймағындағы Sprinter және Coaster желілері, сондай-ақ Нью-Джерси штатындағы River Line. Компания сонымен қатар, әдетте өзі салған жүйелерді, мысалы, Нью-Йорктегі AirTrain JFK және AirTrain Newark әуежайларын, Нью-Йорк және Нью-Джерси портымен келісімшарт бойынша басқарды. 2012-2013 жылдар аралығында Савли зауытында (Индия) Азиядағы клиенттер үшін Electro Motive Diesel өнімдерін құрастыру жоспарланған. 2016 жылдың қарашасында Bombardier Transportation компаниясы Монреальдегі Réseau de transport métropolitain-нің алты қала маңындағы теміржол желісін пайдалану және күтіп ұстау үшін 331 миллион долларлық сегіз жылдық келісімшартқа қол қойды.
Эверлайн
2015 жылдың қаңтар айында Канаданың телерадиокорпорациясы (CBC) Оңтүстік Кореяның сыбайлас жемқорлыққа қарсы арнайы тергеу бөлімінің 2004 жылғы келісімшарт бойынша Bombardier Transportation компаниясын сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаған есебін жариялады. Бұл келісімшарт Сеул метрополитенінің Бундаң (Сары желі) станциясындағы Гихунг станциясынан Юнгин қаласы арқылы өтіп, Оңтүстік Кореяның 12-ші ірі қаласы Эверленд саябағына дейінгі «Эверлайн» жеңіл рельстік көлігін (LRT) салуға қатысты. Тергеу есебінде Bombardier компаниясының келісімшарт шешіміне қатысқан мемлекеттік қызметкерлер мен саясаткерлерге сыйлықтар мен Канадаға саяхат ұйымдастырғаны айтылады. Бұл келісімшарт күніне 180 мың жолаушыдан күтілетін кіріске негізделген, яғни жолаушылар ағыны шамадан тыс көтерілген. Сондай-ақ, Bombardier компаниясы Оңтүстік Кореядағы өкілі, Канада азаматы Ким Хак Пил үшін 2 миллион долларлық «қора» құрғаны да айтылады. Bombardier компаниясы бұл айыптауларды жоққа шығарып, «Бұл жай ғана демалыс саяхаттары емес еді. Егер сыбайлас жемқорлық болғанда, бізді соттар еді» деген мәлімдеме жасады. Bombardier компаниясының мәлімдемесіне сәйкес, дәлелдердің жетіспеуіне байланысты қылмыстық іс бойынша мерзім өтіп кеткен. «Эверлайн» жобасы 2010 жылы құрылысы аяқталғаннан бері қаржылық қиындықтарға тап болды. Жүйе 2013 жылға дейін жұмыс істемеді, ал желінің иесі Юнгин қаласымен жолаушылар ағынына қарамастан, жылына 29,5 миллиард KRW минималды кіріс кепілдігі туралы келісімге келді. Бұл қала үшін ауыртпалық болып табылады, себебі 30 вагонда күніне шамамен 20 000 жолаушы тасымалданады, бұл 12 сағаттық жұмыс кестесіндегі пойыздың толық сыйымдылығының төрттен бірін құрайды. Мұның себебі – 1100 KRW (2015 жылы шамамен 1 АҚШ доллары) құнындағы бағасы. «Эверлайн» бағыты бойынша төлемді жалғау метро билетіне қосымша төлем жасау арқылы жүзеге асыруға болмайды. 2014 жылғы Сеулдегі туристік агенттіктің веб-сайтында Сеул мен Эверленд арасындағы автобус тасымалының нұсқаларының арасында «Эверлайн» туралы ешқандай ақпарат жоқ. Yongin қаласының азаматтары атынан сотқа жүгінген адвокат Bombardier компаниясының келісімшартты алу жолындағы әрекеттері туралы мәліметтер берді. Ол «2003 және 2005 жылдар аралығында Bombardier компаниясы 37 адамға, оның ішінде 18 Yongin қалалық кеңесшілеріне Канадаға үш мәрте сәнді саяхаттар ұйымдастырды» деді, бұл саяхаттар «LRT сапарлары» деп аталды. 2015 жылдың 28 қазанында TTC кеңесі Bombardier компаниясына қарсы «кем дегенде 50 миллион долларлық шығынды өтеу мақсатында» сот ісін бастауға дауыс берді, төраға Джош Колле компанияның қосымша жаңа трамвайларды жеткізе алмағанын атап өтті.