Кіріспе

Қытайдағы геологиялық формация Исянь формациясы (бұрын Ихиен формациясы деп жазылатын).

Жапондықтар басып алған жер

Исиан формациясының маңыздылығы алғаш рет 1933 жылы Жапон империясы Қытайдың Рехе ("Жехол") провинциясын, Ұлы қабырғаны қорғаудан кейін оккупациялаған кезде анықталды. Жапон ғалымдары жойылған балықтар мен дернәсілдердің, мүмкін шампозаврлардың қаңқа қалдықтарын байқады. Жапон ғалымдарының осы бастапқы қазбалары 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ізсіз жоғалып кетті.

Қытайды қайта ашу

1949 жылы бұл аймақтың басқаруы Қытай Коммунистік партиясы мен оның басшысы Мао Цзедунға өткен кезде, Исян қалдықтарын тек қана қытай ғалымдары зерттеді. 1990 жылдарға дейін құстар мен динозаврлардың керемет қалдықтары қазылған жоқ. 1996 жылдан бері Исянда осы жануарлар туралы білімді түбірінен өзгерткен көптеген динозаврлардың қалдықтары табылды; олардың ішінде қауырсыны бар алғашқы құс емес тероподтар да бар.

Кездесу

Біраз уақыт бойы бұл формация шамамен 145 миллион жыл бұрынғы соңғы юра және ерте креда кезеңдерінің шекарасында пайда болған деп саналды. Кейіннен жүргізілген радиометриялық зерттеулер оның жасы кішірек екенін көрсетті; қазір ол Барремий және ерте Аптий кезеңдерінде, шамамен 126–124 миллион жыл бұрын шөгінділенген деп есептеледі. Исиан формациясы Джехол тобының ең төменгі бөлігін құрайды, оны Гу (1962 және 1983) геологиялық формациялардың тобы – Джехол көмірлі қабаттары, Джехол мұнайлы сланец қабаттары және Джехол жанартаулық тау жыныстары ретінде анықтаған. Исиан формациясынан бұрын юра немесе ерте креда дәуіріне жататын, жасы нақты белгісіз Даохугу қабаттары орналасқан, олар кейде Джехол тобының құрамына кіретін болып саналады. Исиан формациясы (оның ішінде синонимдері – Цзиньганшань, Тухулу, Цзяньчань, Төменгі жанартаулық және жанартаулық тау жыныстары формациялары) стратиграфиялық тұрғыдан сәл жас Жиуфотанг және Фуксин формацияларымен қатар орналасқан. 1999 жылы Чиаппе және авторлар Исианның ең көне қабаттарын (конфуцийорнитидтер басымдығымен сипатталатын фаунаны қамтитын) жеке формация ретінде бөліп, оны Чаомидианзи формациясы деп атады. Оның типтік орны Бейпиао қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 25 км жерде орналасқан Сихэтун ауылы болып табылады. Алайда, бұл жіктеу қолдауын жойды және Чаомидианзи формациясы Исиан формациясының Цзяньшангоу қабатының синонимі ретінде қолданылмайды. Хэбэй провинциясының Фэннин қаласындағы Дабейгу формациясы Исианнан бұрын пайда болған болуы мүмкін, немесе ол Исианның ең көне қабаттарымен тең болуы мүмкін. Исиан формациясы ресми емес түрде бірнеше кіші бөлімдерге бөлінген, және оның стратиграфиясы әлі де даулы болып қала береді. Осы кезеңдегі орташа жылдық температура шамамен 10 градус Цельсий (50 градус Фаренгейт) болғандығын көрсеткен оттегі изотоптарының зерттеу нәтижелері, бұрынғыдан әлдеқайда салқын екенін көрсетеді. Бұл, мезозой дәуірінің әдетте жылы болуына қарамастан, едәуір суық қыстарға ие, қоңыржай климатты көрсетеді, бұл осы уақыттағы солтүстік Қытайдың жоғары географиялық енімен байланысты болуы мүмкін. Ву және авторлардың (2013) жүргізген зерттеуі Жер осінің бұрылысы мен Жер орбитасының пішініне байланысты климатқа әсер ететін орбиталық күштер осы формацияның климаттық ауытқуларына ықпал еткенін көрсетті.

Палеобиоталар

Исиан формациясы жақсы сақталған көптеген түрлердің әртүрлілігімен және Ютиранн сияқты ірі тираннозавроид, Беипиаозавр теризинозавры, сондай-ақ әртүрлі шағын құстар, игуанодонт Болонг, сауропод Донгбейттан және кератопсиялық Пситтакозавр сияқты басқа динозаврлармен әйгілі. Басқа биоталардың ішінде троодонтид Мей, дромаеосаурид Тианиураптор, комсогнатид Синозавроптерикс және тираннозавроид Дилонг бар. Көпшілік пікірдің қарамастан, Микрораптор осы формациядан емес, одан жас Jiufotang формациясынан табылған. Дегенмен, Синорнитозавр және Грацилираптор сияқты басқа микрорапториндер Исианда мекендеген. Көптеген қазбалар, Донгбейттаннан басқа, лимниктік жарылыс кезінде сақталған болуы мүмкін.