Кіріспе

Индонезияның Ява аралындағы археологиялық қазба орны – Сангиран. ЮНЕСКО-ның 1995 жылғы баяндамасына сәйкес, "Сангиран ғалымдар үшін ежелгі адамды зерттеудегі әлемдегі ең маңызды орындардың бірі болып саналады, бұл орын Чжоукоудянь (Қытай), Уилландра көлдері (Австралия), Олдувай шатқалы (Танзания) және Стеркфонтейн (Оңтүстік Африка) сияқты орындармен бірдей деңгейде, тіпті олардан да көп табыстарға ие". Аймақтың ауданы шамамен 56 км² (7 км x 8 км). Ол Орталық Явада, Суракарта қаласынан солтүстікке қарай 15 шақырым жерде, Соло өзенінің аңғарында орналасқан. Әкімшілік тұрғыдан Сангиран аймағы 2 ауданға бөлінеді: Сраген (Гемолонг, Калижамбе және Плупух аудандары) және Каранганьяр (Гондангрежо ауданы). Орынның маңызды ерекшелігі – оның геологиялық құрылымы. Бастапқыда миллиондаған жылдар бұрын тектоникалық көтерілістер нәтижесінде дөңгелек құрылым пайда болған. Кейіннен бұл дөңгелек эрозияға ұшырап, ішіндегі археологиялық жазбаларға толы қабаттарды ашыққа шығарған.

Тарих

1883: Голландтық палеоантрополог Эжен Дюбуа Сангиранда алдын ала зерттеу жұмыстарын жүргізді. Дегенмен, Дюбуа көптеген қызығушылық тудыратын қазбаларды таппады, сондықтан ол назарын Шығыс Явадағы Тринилге аударды, онда маңызды жаңалықтарға қол жеткізді. 1934: Антрополог Густав Генрих Ральф фон Кенигсвальд аймақты зерттеуге кірісті. Келесі жылдарығы қазба жұмыстары барысында, ең алғашқы белгілі адамның ата-бабаларының бірі – Питекантроп эректустың (“Жава адамы”, қазір Homo erectus түрінің бір бөлігі ретінде қайта жіктеліп алынған) қалдықтары табылды. Одан бері шамамен 60-қа жуық адам қазбасы табылды, олардың ішінде жұмбақ “Мегантроп” та бар. Мысалы, Сангиран 2 фон Кенигсвальд осы жерде тапқан. Сонымен қатар, осы алғашқы адамдар аң аулаған жануарлардың және ортақ мекендеген басқа да жануарлардың көптеген қалдықтары да кездеседі. 1977: Индонезия үкіметі Сангиранның 56 км² аумағын Даерах Кагар Будая (Қорғалатын мәдени аймақ) деп белгіледі. 1988: Сангиранда шағын жергілікті мұражай және консервациялық зертхана ашылды. 1996: ЮНЕСКО Сангиранды “Сангиран ертедегі адам орны” ретінде Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізді. 2011: Қазіргі мұражай мен келушілер орталығы 15 желтоқсанда Білім және мәдениет министрі тарапынан ашылды. 2012: Президент Сусило Бамбанг Юдхойоно ақпан айында 11 министрмен бірге мұражайға сапар жасады. Уақыт өте келе, Дюбуа мен фон Кенигсвальдтың Сангирандағы бастапқы жұмыстарынан кейін, басқа ғалымдар, соның ішінде индонезиялық археологтар да осы жерде жұмыс істеді. Индонезиялық ғалымдар қатарында Тэуку Якоб, Этти Индриати, Сартоно, Фахроэль Азиз, Гарри Видианто, Яхди Заим және Йохан Ариф болды.

Сангиран мұражайы

Сангиранда 2011 жылдың желтоқсан айында заманауи, жақсы жұмыс істейтін мұражай және келушілер орталығы ашылғанға дейін бірнеше онжылдық бойы қарапайым мұражай болды. Жаңа ғимарат – қазіргі заманғы мұражай, онда үш негізгі зал бар және Сангиран аймағының шамамен 1 миллион жыл бұрынғы күйін бейнелейтін кең ауқымды көрмелер мен әсерлі диорамалар орналасқан. 2013 жылдың басында тағы бірнеше орталықтар салынып жатыр, сондықтан 2014 жылға қарай Сангиранның әртүрлі жерлерінде төрт орталық болады деп күтілуде. Жоспарланған төрт орталық:

Крикилан: негізгі келушілер орталығы мен мұражайы орналасқан қазіргі сайт. Нгебунг: Сангиранның табылған тарихына арналған. Букуран: Сангираннан табылған тарихқа дейінгі адам қазбалары туралы ақпарат беру үшін. Даю: соңғы зерттеулер туралы ақпарат ұсыну үшін. Қазіргі мұражай мен келушілер орталығы үш негізгі залдан тұрады. Бірінші залда Сангиранда шамамен 1 миллион жыл бұрын өмір сүрген ерте адамдар мен жануарлар туралы ақпарат беретін бірнеше диорамалар бар. Екінші зал көлемдірек, онда Сангираннан табылған қазбалардың алуан түрлілігі және осы аймақты зерттеу тарихы туралы егжей-тегжейлі материалдар ұсынылады. Үшінші зал жеке және әсерлі түрде Сангиранның жалпы көрінісін ұсынатын үлкен диорамадан тұрады, онда Лаву тауы сияқты жанартаулар фонда, ал адамдар мен жануарлар алдыңғы планға қойылған, бұл оның шамамен 1 миллион жыл бұрынғы күйі деп есептеледі. Осы үшінші залдағы бірнеше көрмелер халықаралық деңгейде танымал палеонтологиялық мүсінші Элизабет Дейнстің еңбектеріне негізделген.

Қол жеткізу

Сангиран мұражайына кіру үшін Суракартадан солтүстікке қарай шамамен 15 км жол жүріп, Орталық Яваның Пурводади қаласына қарай басты жолмен сапару керек. Музейге бұрылыс, шағын Калиосо қаласынан өткеннен кейін, жабық жолмен жалғасады. Бұл жол салыстырмалы түрде кедей ауылдық аймақтан шамамен 4 км-ге дейін иіліп өтеді, содан кейін оң жақтағы келушілер орталығына дейін қысқа жолға жетеді. Суракартадан жол жүру уақыты, Суракарта-Пурводади жолындағы қозғалыс жағдайына байланысты, шамамен 45-60 минутты құрайды. Суракартадан Пурводадиге қатынайтын автобустар жиі, олар жолаушыларды сұраныс бойынша бұрылыста түсіріп тастайды. Жергілікті жеке мотоцикл такси жүргізушілері қонақтарды қалған 4 км-ді қарапайым ақыға жеткізеді. Мұражайға Транс-Жава жолдары арқылы да жетуге болады. (Мұражай әр күні сағат 8:00-ден 16:00-ге дейін ашық, дүйсенбі күндері жабық.)

Әлеуметтік және басқа мәселелер

Сангиранның жалпы дамуы дау-дамайсыз болған жоқ. Бұл орын алғаш рет ашылғаннан бері бақылаусыз қазба жұмыстары мен қазбаларды заңсыз сату жиі кездесіп отырды. Ұзақ мерзім бойы аймақтағы ауыл тұрғындары жиі қазба жұмыстарын жүргізіп, жергілікті сатып алушыларға сататын. 1992 жылғы №5 «Мәдени мұра нысандары туралы» ұлттық заң күшіне енгеннен кейін, осы әрекеттерге қатысты бақылау күшейді. Дегенмен, соңғы жылдары заңсыз әрекеттер кейде жалғасуда. Мысалы, 2010 жылы Сангиранның жанында өзін ғалым деп таныстырған америкалық азамат ұсталды. Ол қораптар мен қаптарда 43 түрлі қазбадан тұратын жүк көлігімен келе жатқан еді, олардың құны шамамен 2 миллион долларға бағаланды. Соңғы кезде Индонезия БАҚ-тарында Сангиран орынын дамыту жергілікті ауылдық қауымдастықтарға ешқандай айтарлықтай пайда әкелмегені туралы талқылаулар болып жатыр.