Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед физигі және ЕКА ғарышкері (1957 жылы туған)
Swedish physicist and ESA astronaut (born 1957)
Арне Кристир Фуглесанг (18 наурыз 1957 жылы туған) – швед физигі және ЕКА ғарышкері. Ол 10 желтоқсан 2006 жылы STS-116 ғарыш шаттл миссиясымен алғаш рет ғарышқа ұшырылды, осылайша ғарышқа шыққан алғашқы швед азаматы атанды. Үш баласы бар, ол CERN-де ғылыми қызметкер болған және 1992 жылы Еуропалық астронавттар корпусына қабылдауға дейін Корольдік технология институтында математика пәнін оқытқан. Ол екі ғарыш шаттл миссиясына және бес ғарыш серуеніне қатысты, сондай-ақ АҚШ немесе Ресей ғарыш бағдарламаларынан тыс үштен астам ғарыш серуеніне қатысқан алғашқы адам.
Arne Christer Fuglesang (born 18 March 1957) is a Swedish physicist and an ESA astronaut. He was first launched aboard the STS 116 Space Shuttle mission on 10 December 2006, making him the first Swedish citizen in space. Married with three children, he was a Fellow at CERN and taught mathematics at the Royal Institute of Technology before being selected to join the European Astronaut Corps in 1992. He has participated in two Space Shuttle missions and five spacewalks, and is the first person outside of the United States or Russian space programs to participate in more than three spacewalks.
Ерте өмір және білім
Фуглесанг Стокгольмде швед анасы мен норвегиялық әкесінен дүниеге келді. Әкесі Фуглесанг туғанға дейін қысқа уақыт бұрын швед азаматтығын алған. Фуглесанг 1975 жылы Стокгольмдегі Бромма гимназиясын бітірді, 1981 жылы Стокгольмдегі Корольдік технология институтында (KTH) инженерлік физика саласында магистр дәрежесін алды және 1987 жылы Стокгольм университетінен эксперименталды бөлшектер физикасы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 1991 жылы Стокгольм университетінде бөлшектер физикасы доценті болды. 1983 жылы ол Корольдік технология институтында (KTH) танысқан Элизабет (Лиза) Фуглесангқа (қызметтік аты Уолди) үйленді. Олардың үш баласы бар. Фуглесанг швед скептиктері қауымдастығының Vetenskap och Folkbildning белгілі мүшесі және өзін скептиктер мен атеистермен жақын санады. 2012 жылы Фуглесанг Корольдік технология институтының 2012 жылғы үздік түлек сыйлығымен марапатталды.
Fuglesang was born in Stockholm to a Swedish mother and a Norwegian father, who became a Swedish citizen shortly before Fuglesang's birth. Fuglesang graduated from the Bromma Gymnasium, Stockholm in 1975, earned a master's degree in engineering physics from the Royal Institute of Technology (KTH), in Stockholm in 1981, and received a doctorate in experimental particle physics from Stockholm University in 1987. He became an associate professor (docent) of particle physics at Stockholm University in 1991. He married Elisabeth (Lisa) Fuglesang (née Walldie) in 1983, whom he met at the Royal Institute of Technology (KTH). They have three children. Fuglesang is a prominent member of the Swedish skeptics association Vetenskap och Folkbildning and identifies strongly with skeptics and atheists. In 2012, Fuglesang received the Royal Institute of Technology 2012 Alumni of the Year award.
Мансап
Аспирант ретінде Фуглесанг Женевадағы CERN-де протон-антипротон соқтығысуларын зерттеген UA5 экспериментінде жұмыс істеді. 1988 жылы ол CERN-нің стипендиаты атанды, онда ол каон бөлшектерінің нәзік CP бұзылуын зерттейтін CPLEAR экспериментімен айналысты. Бір жыл өткен соң ол аға ғылыми қызметкер болып, бөлшектерді анықтау субдетекторларына жетекшілік етті. 1990 жылдың қараша айында Фуглесанг Стокгольмдегі Манне Зигбан физика институтында қызметке орналасты, бірақ жаңа Үлкен адрондық коллайдер жобасы үшін тағы бір жыл CERN-де жұмыс істеді. 1990 жылдан бері Швецияда тұрған кезінде Фуглесанг Корольдік технология институтында математика пәнін оқытады. Бұл жұмыс Халықаралық ғарыш станциясында (ХҒС) Alteino және ALTEA құралдарымен жалғасуда. Ол сонымен қатар ХҒС ішіндегі радиациялық ортаны модельдеу және бағалау мақсатында DESIRE жобасын іске қосты.
As a graduate student, Fuglesang worked at CERN in Geneva on the UA5 experiment, which studied proton–antiproton collisions. In 1988 he became a Fellow of CERN, where he worked on the CPLEAR experiment studying the subtle CP violation of kaon particles. After a year he became a Senior Fellow and head of the particle identification subdetector. In November 1990, Fuglesang obtained a position at the Manne Siegbahn Institute of Physics, Stockholm, but remained stationed at CERN for another year working towards the new Large Hadron Collider project. Since 1990, when stationed in Sweden, Fuglesang taught mathematics at the Royal Institute of Technology. This work is continuing on the International Space Station (ISS) with the Alteino and ALTEA apparatuses. He has also initiated the DESIRE project to simulate and estimate the radiation environment inside ISS.
STS-116
Фуглесангтың алғашқы ғарыш сапары 2006 жылы STS-116 миссиясының миссия маманы ретінде Халықаралық ғарыш станциясына құрастыру және экипажты алмастыру миссиясы болды. ЕКА бұл ұшуды 18 ғасырдағы швед астрономы Андерс Цельсийді еске алу үшін «Цельсий миссиясы» деп атады, ол Цельсий температура шкаласын ойлап тапқан.
Fuglesang's first spaceflight mission was as a mission specialist on STS 116 in 2006, an assembly and crew rotation mission to the International Space Station. This flight was called the Celsius Mission by ESA in recognition of Anders Celsius, the Swedish 18th century astronomer who invented the Celsius temperature scale.
STS-116 миссиясы кезінде ғарышқа шығу
P5 фермалық сегментін орнату негізгі міндетімен бірінші ғарышқа шығу, 12 желтоқсанда EV1 ретінде астронавт Роберт Кербиммен бірге орындалды. 14 желтоқсанда EV1 ретінде астронавт Роберт Кербиммен бірге орындалған екінші ғарыш сапарында ХҒС қуат жүйесін қайта сымдаудың бірінші бөлігі, атап айтқанда 2 және 3 арналары жөнделді. 18 желтоқсанда EV1 ретінде астронавт Роберт Кербиммен бірге орындалған қосымша ғарыш сапары (EVA4) күн панелін жию кезінде туындаған мәселені сәтті шешуге бағышталды. ЭВА ұзақтығы: 6 сағат 38 минут. STS-116 миссиясы кезіндегі ЭВА-ның жалпы уақыты: 18 сағат 15 минут.
First spacewalk with the primary task of Installation of the P5 truss segment performed together with Astronaut Robert Curbeam as EV1, 12 December. EV2 during second spacewalk which included first part of rewiring the power system of the ISS specifically channel 2 and 3. Also performed together with Astronaut Robert Curbeam as EV1, 14 December. An extra spacewalk (EVA4) attempting, successfully, to fix a problem when retracting a solar panel. Also performed together with Astronaut Robert Curbeam as EV1, 18 December. EVA duration: 6h 38min. Total EVA time during STS 116: 18 hours and 15 minutes.
"Арқалықтағы ең ұзақ уақыт"
Фуглесанг 1978 жылы "ауада ұшудың максималды уақыты" бойынша ұлттық титулды жеңіп алды, содан кейін 1981 жылғы Фризби әлем чемпионатында бақ сынасты. Фуглесанг өзінің жеке фризбилерінің бірін Халықаралық ғарыш станциясына алып барды. 2006 жылдың 15 желтоқсанында ол ISS-тің микрогравитациялық ортасында 20 секунд бойы айналып ұшқан фризбиді бос күйде ұшыру арқылы Time Aloft бойынша жаңа "дүниежүзілік рекорд" орнатты. Бұл Стокгольмдегі ғарыш көрмесімен тікелей эфирде сұхбат барысында жасалды. Рекордтық әрекетті спортты басқарушы орган – Дүниежүзілік ұшу дискі федерациясы мойындады және рекорд қабылданды. Бірақ ол "Жер атмосферасынан тыс" жасалғандықтан "Галактикалық рекорд" деп тіркелді.
Fuglesang, once a Swedish national Frisbee champion, held the national title in "maximum time aloft" in 1978, and subsequently competed in the 1981 World Frisbee Championship. Fuglesang took one of his personal frisbees to the International Space Station. On Dec 15 in 2006, he set a new "world record" for Time Aloft by free floating a spinning frisbee for 20 seconds in the microgravity environment of the ISS. It was done during a live broadcast interview with a space exhibition in Stockholm Sweden. The record attempt was recognised by the sports governing body, the World Flying Disc Federation, and the record was accepted. But since it was set "outside the earth's atmosphere" it was recorded as 'Galactic Record'.
STS-128
2008 жылдың 15 шілдесінде Фуглесанг STS-128 миссиясының маманы ретінде таңдалды, ол 2009 жылдың 28-29 тамызында ұшырылды. STS-128 (ISS құрастыру миссиясы "17A") ХҒС экипажының үш астронавттан алтыға дейін ұлғаюына мүмкіндік беретін жабдықты жеткізді. STS-128 барысында Фуглесанг Ресей мен АҚШ-тан басқа елдерден үштен астам ғарышқа шығуды жүзеге асырған алғашқы ғарышкер атанды. Екі қосымша ғарышқа шығудан кейін ол бес рет ғарышқа шықты.
On 15 July 2008 Fuglesang was selected as a mission specialist of the STS 128, launched on 28–29 August 2009. STS 128 (ISS assembly mission "17A") delivered equipment allowing the ISS crew to be expanded from three to six astronauts. During STS 128 Fuglesang also became the first spacewalker outside Russia and United States to do more than three spacewalks. With the completion of two more EVAs, he has performed five spacewalks.
ЕВА
Бес ғарыш серуенінен жиналған жалпы EVA уақыты 31 сағат 54 минутқа жетеді, бұл Фуглесангты 2009 жылдың 14 қыркүйегіне қарай тарихта 29-шы орынға қойды.
Total EVA time from five spacewalks adds up to 31 hours 54 minutes giving Fuglesang a 29th place in history as of 14 September 2009.