Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы оңшыл радикалды қозғалыстарға шолу. Жаңа Зеландиядағы оңшыл радикалды саясат түрлі топтар арқылы фашистік, оңшыл радикалды, неонацистік, ақ үстемдік және антисемиттік көзқарастарды ұйымдастырылған түрде жақтау арқылы көрініс берген, бірақ фашизм ешқашан мықты бекініс тапқан жоқ.
Overview of far right movements in New Zealand
Far right politics in New Zealand has been present in New Zealand in the form of the organised advocacy of fascist, far right, neo Nazi, white supremacist, and anti Semitic views by various groups, although fascism has never gained a strong foothold.
Ертедегі антисемитизм
Батыс елдерінің көпшілігі сияқты, Жаңа Зеландияда да антисемит сезімдері ұзақ жылдар бойы болған. Дегенмен, бұл сезім аса күшті болған жоқ, себебі 1873 жылы діншіл еврей Юлиус Фогель премьер-министр бола алды. Алайда, Фогель өзінің дініне қатысты қынжылдарға ұшырады, ал саяси карикатурашылар оған қарсы түрлі еврей стереотиптерін жиі пайдаланды. Оның қазынашылық қызметіне ерекше назар аударылып, еврей банкирлері мен ақша қарызға беретіндер туралы стереотиптер қолданылды. Бірақ, бұл антисемитизмнің ешқайсысы ұйымдасқан түрде болған жоқ, ол тек жеке адамдардың пікірлері болды, емес саяси қозғалыс. Жаңа Зеландиялық Артур Десмонд, "шамасы, Жаңа Зеландияның ең көп оқылатын және ықпалды саяси жазушысы", антисемитизмді өзінің жазбаларына, әсіресе 1896 жылғы саяси трактаты "Күш – құқықта" енгізді. Осы кітаптың көптеген басылымдары жарық көрді және ол 21-ғасырда неонацистік топтардың арасында жаңа танымалдылыққа ие болды.
As in most Western societies, a certain amount of anti Semitic feeling has been present in New Zealand for quite some time. This feeling was not particularly strong, however, as evidenced by the fact that Julius Vogel, a practising Jew, was able to become Premier in 1873. Vogel did, however, suffer jibes about his faith, and political cartoonists frequently employed various Jewish stereotypes against him. The fact that he served as treasurer was particularly played upon, with stereotypes of Jewish bankers and moneylenders being brought out. However, none of this anti Semitism was conducted in an organised fashion, being simply the views of individuals rather than any sort of political movement. New Zealander Arthur Desmond, "possibly the most widely read and influential political writer New Zealand has ever produced", incorporated anti semitism into his writing, particularly his 1896 political treatise Might Is Right. Numerous editions of the book have been printed and it found new popularity with neo Nazi groups in the 21st century.
20 ғасыр
ХХ ғасырдың басында антисемитизмнің тағы бір қатаң түрі әлеуметтік несие теориясының айналасында қалыптасты. Бұл теорияны британдық инженер К.Х. Дуглас ұсынды, ол банкирлер мен қаржыгерлерді қатысты сынға алды, борыштың адамдардың құқықтарын жою үшін қолданылатынына сенді. Барлық кредиторлар антисемит болған жоқ, бірақ әлеуметтік несие тарапынан жасалған шағымдар еврейлердің қаржы институттарын бақылайтыны туралы антисемиттік теориялармен үйлеседі. Сондықтан көптеген антисемиттер әлеуметтік несие ұйымдарының айналасына жиналды және кейбір жағдайларда ықпалды болды. Бастапқыда әлеуметтік несиені қолдағандардың көпшілігі Лейбористік партияның жақтастары болды, бұл антисемиттік сезімдердің айтарлықтай жұмсаруына әкелді. Кейіннен тәуелсіз Әлеуметтік несие партиясы құрылды, және кейбіреулер бұл жаңа топта көптеген антисемиттік элементтер бар екенін мәлімдеді. Бірте-бірте партияда антисемиттік көзқарастар бойынша жіктер пайда болды, және антисемитизмге қарсы фракция жеңіске жетті. 1960 жылдардың соңына қарай, кез келген антисемиттік бағыт Социал-кредит партиясынан толығымен шығарылды. Көптеген антисемиттер Австралияда пайда болған және әлеуметтік несие қозғалысына да байланысы бар «Құқықтар лигасы»н қолдады. Кейбір елдерден айырмашылығы, Жаңа Зеландияда ХХ ғасырдың бірінші жартысында ерекше фашистік ұйымдар болған жоқ, бірақ Жаңа Зеландия легионы кейде фашистік бейімділіктермен айыпталды. Британдық фашистер одағына немесе Американың күміс легионына теңдес ешқандай ұйым болған жоқ, бірақ Лайонель Терри және Артур Нельсон Филд сияқты кейбір тұлғалар ақ нәсілшілдік идеяларды насихаттады. Соғыстан кейінгі кезеңде бірнеше фашистік ұйымдар белсенділік танытты. 1968 жылы фашистік белсенді Колин Кинг Анселл синагогқа шабуыл жасағаны үшін түрмеге қамалды. Келесі жылы ол Жаңа Зеландияның Ұлттық Социалистік партиясын құрып, оның туын көтеріп, бірнеше сайлауға қатысты. Кейін ол АҚШ-та Джордж Линкольн Роквелл құрған партияға ұқсас «Ұлттық социалистік ақ адамдар партиясы» деп аталатын топты басқарды. 1979 жылы Анселл бірнеше мың антисемиттік жарнамалық парақтарды таратып, Расалық қатынастар туралы заңды бұзғаны үшін айыппұл төледі. Бұл кезеңде құрылған тағы бір фашистік деп саналатын топ – Жаңа Зеландия Ұлттық майданы (NZNF) болды. Ұлттық майданды 1968 жылы Эшбертоннан Брайан Томпсон құрды, бірақ оның алғашқы операциялары тұрақсыз болды. Ақырында 1989 жылы Антон Фолжамбе құрған «Консервативті майдан» деп аталатын жаңа ұйым Ұлттық майданды сіңіріп алып, оның атын қабылдады. Қазіргі кезде таратылған Жаңа Зеландия Демократиялық Ұлттық партиясы да осы кезеңге дейін барады. 1981 жылы «Жаңа күш» деп аталатын топ құрылды. Оның негізін қалаушылардың бірі және директорлар кеңесінің мүшесі Керри Болтон болды, ол сонымен қатар NZNF-ке қатысты. 1983 жылы «Жаңа күш» партиясы «Ұлтшыл жұмысшылар партиясы» деп аталды. 1981 жылы Оңтүстік Африканың регби командасының сапары сол кездегі Оңтүстік Африканың апартеид саясатына байланысты үлкен дау тудырды. Колин Кинг Анселл және басқа да фашистік тұлғалар туристікке қарсы наразылық білдіргендерге қарсы демонстрацияларға қатысты. 1990 жылдары Жаңа Зеландияда фашизмнің жаңадан өрлеуі байқалды. Фашистік көзқарастарды ұстанатын бірнеше топтар, әсіресе 88-ші бөлім, көпшіліктің назарына ілікті. Колин Кинг Анселл тағы да қатысты, бірақ ол 88-ші бөлімге бұқаралық ақпарат құралдары назар аударғанда қашықтап алды. Кейін, 1997 жылдың наурыз айында король Анселл Жаңа Зеландия Фашистік одағын құрды, ол өзін нацистік Германияға қарағанда Муссолинидің Италиясы мен Перонның Аргентинасына көбірек ұқсас деп сипаттады. Фашистік одақ бір кезде 500 мүшесі бар екенін мәлімдеді, бұл партияны ресми тіркеу үшін қажетті сан, бірақ одақ ешқашан тіркелмеді. Сондай-ақ 1997 жылы Антон Фолжамбе Ұлттық майданның басшысы лауазымынан кетті. Кайл Чапман 2005 жылдың мамыр айында басшы лауазымынан кетті, содан бері ол және Фолжамбе орташа ұлттық демократиялық партияны құрды. Кайл Чэпман ақ мақтаныштың ашық түрде скинхедтер ұйымы – Оң жақ қарсыласын (RWR) құрды. RWR бүкіл Крайстчерч, Окленд, Гастингс, Нельсон, Инверкаргилл, Веллингтон және Палмерстон Норт қалаларында жарнамалық парақтарды таратуда. RWR демонстрацияларға Ұлттық майдан және шағын ұйымдармен бірігеді. Фашистік Италия мен Британдық фашистер одағының үлгісі бойынша қара форманы енгізу қазір жүзеге асырылуда.
In the early 20th century, another more disciplined strain of anti Semitism crystallised around the social credit theory. This theory, set out by the British engineer C. H. Douglas, was highly critical of bankers and financiers, believing that debt was being used to undermine people's rights. While by no means all creditists were anti Semitic, the complaints made by Social Credit fit well with existing anti Semitic theories that Jews controlled financial institutions. As such, many anti Semites gathered around social credit organisations, and in some cases, became powerful. Initially, most supporters of social credit were supporters of the Labour Party, which meant that any anti Semitic sentiments were considerably diluted. Later, however, an independent Social Credit Party was founded, and some allege that the new group contained many anti Semitic elements. Gradually, rifts emerged in the party over anti Semitic views, and the faction opposed to anti Semitism was victorious. By the late 1960s, any anti Semitic strain had been virtually expelled from the Social Credit Party. Many anti Semites supported the League of Rights, an organisation originating in Australia which also had links to the social credit movement. Unlike some countries, New Zealand did not have any notable fascist organisations in the first half of the 20th century, although the New Zealand Legion was sometimes accused of having fascist leanings. There were no real equivalents to the British Union of Fascists or the Silver Legion of America, although certain individuals, notably Lionel Terry and Arthur Nelson Field, promoted white supremacist ideals. In the post war period, however, a number of fascist organisations became active. In 1968, the fascist activist Colin King Ansell was jailed for an attack on a synagogue. The following year, he established the National Socialist Party of New Zealand, and contested a number of elections under its banner. Later, he led a group called the National Socialist White People's Party, modelled after the party established by George Lincoln Rockwell in the United States. In 1979, King Ansell was fined for breaching the Race Relations Act by distributing several thousand anti Semitic leaflets. Another allegedly fascist group established in this period was the New Zealand National Front (NZNF). The National Front was established by Brian Thompson of Ashburton in 1968, although its initial operations were erratic. Eventually, in 1989, a new organisation called the Conservative Front (founded by Anton Foljambe) absorbed the National Front and adopted its name. The now defunct New Zealand Democratic Nationalist Party also dates from this time period. In 1981, a group called the New Force was founded. One of its founders and a member of its directorates was Kerry Bolton, who was also involved in the NZNF. In 1983, the New Force was renamed the Nationalist Workers Party. In 1981, a visit by South Africa's rugby team generated huge controversy due to South Africa's apartheid policies at the time. Colin King Ansell and a number of other fascist figures took part in counter demonstrations against anti tour protesters. In the 1990s, there was something of a resurgence in New Zealand fascism. A number of gangs with fascist views, notably Unit 88, gained considerable public attention. Colin King Ansell was once again involved, although he distanced himself from Unit 88 when the media focused on it. Later, in March 1997, King Ansell founded the New Zealand Fascist Union, which described itself as being more closely modelled on Mussolini's Italy and Perón's Argentina than on Nazi Germany. The Fascist Union at one time claimed to have 500 members, the necessary number for official party registration, but the Union was never registered. Also in 1997, Anton Foljambe resigned as leader of the National Front. Kyle Chapman resigned as leader in May 2005, and he and Foljambe have since established the moderate National Democrats Party. Kyle Chapman has established the Right Wing Resistance (RWR), an openly White Pride skinhead organization. The RWR has been distributing pamphlets throughout Christchurch, Auckland, Hastings, Nelson, Invercargill, Wellington and Palmerston North. RWR join with the National Front and small organisations at demonstrations. The introduction of black uniforms along the lines of Fascist Italy and the British Union of Fascists is now in place.
21 ғасыр
Фолжамбе 2007 жылы Ұлттық демократиялық партиядан кетті, содан бері партияның қызметі тоқтатылды. Австралияда туған Брентон Харрисон Таррант, Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы Аль-Нур мешіті мен Линвуд ислам орталығындағы қаңғыбас шабуылдың кінәлісі, британдық фашистік ұйым – Британ фашистер одағының (БФО) басшысы Освальд Мослиді құрметтеген фашист еді. Ол сондай-ақ, шабуыл жасаған адамның манифестінде сілтеме жасалған «Ұлы ауыстыру» (осы ат француздық өте оңшыл теориядан алынған) деп аталады. Әлеуметтанушы Пол Споунлидің мәліметінше, 2020 жылға дейін Жаңа Зеландиядағы белгілі оңшыл топтардың қатарында неонацистік дене шынықтырушылар тобы – Варгус Кристи, ақ ұлтшыл Доминион қозғалысы және Action Zealandia топтары болды. Stuff басылымы хабарлағандай, Dominion қозғалысының негізін қалаушылардың бірі Жаңа Зеландия Қорғаныс күштерінің сарбазы Йохан Вольф болды, ол құпия топпен ақпарат алмастырғаны үшін әскери сотта отыр. Action Zealandia – Жаңа Зеландиядағы Қытайдың саяси ықпалына қарсы шыққан және маоридің Жаңа Зеландияға байырғы халық екенін жоққа шығарған Доминион қозғалысының жалғасы. Newsroom журналисі Марк Даалдердің айтуынша, Action Zealandia 2020 жылдың наурызында кем дегенде үш қылмысқа қатысты, оның ішінде Сэм Бриттенден есімді мүше Крайстчерчтегі Аль-Нур мешітіне онлайн қауіп төндірді, Жаңа Зеландия полициясының Қаржылық тергеу бөлімінің құжатын жариялады және террорлық ұяшық құру және Atomwaffen Division сияқты ұқсас топтардан қару сатып алу жоспарларын жасады.
Foljambe resigned from the National Democrats Party in 2007 and since then the party has been defunct. Brenton Harrison Tarrant, the Australian born perpetrator of the Christchurch mosque shootings at Al Noor Mosque and Linwood Islamic Centre in Christchurch, New Zealand, was an admitted fascist who admired Oswald Mosley, the leader of the British fascist organization British Union of Fascists (BUF), who is also quoted in the shooter's manifesto The Great Replacement (named after the French far right theory of the same name). According to the sociologist Paul Spoonley, some notable far right groups in New Zealand as of 2020 have included the neo nazi body builder group Wargus Christi, the White nationalist Dominion Movement and Action Zealandia groups. According to a Stuff report, an alleged co founder of the Dominion Movement was a New Zealand Defence Force soldier named Johann Wolfe, who is facing court martial for sharing information with an undisclosed group. Action Zealandia is the successor to the Dominion Movement, which has opposed alleged Chinese political influence in New Zealand, the Global Compact for Migration, and denied the indigeneity of Māori to New Zealand. According to Newsroom journalist Marc Daalder, Action Zealandia was linked to at least three potential crimes in March 2020 including a member named Sam Brittenden making an online threat against the Al Noor Mosque in Christchurch, posting a leaked New Zealand Police Financial Intelligence unit document, and alleged plans to start a terror cell and purchase weapons from like minded groups such as the Atomwaffen Division.