Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұзын, пышақ тәрізді штык.
Long, knife bladed bayonet
Қалқан штык – бұл мылтыққа немесе қарапайым мылтыққа бекітілуге арналған ұзын, пышақ тәрізді штык. Оның пайдалануы 18 ғасырда басталып, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында кең таралған деп саналады. Мылтықтан немесе қарапайым мылтықтан алынғанда, қалқан штыктардың әдеттегі саптары мен ұзын жарақтары оларды қысқа қылыш ретінде қолдануға мүмкіндік берді. Қазіргі заманғы әскери штыктар көбінесе пышақ тәрізді болғанымен, олар қалқан штык деп аталуға тым қысқа және көбінесе күреске арналған немесе тұрмыстық пышақтарға ұқсайды.
A sword bayonet is any long, knife bladed bayonet designed for mounting on a musket or rifle. Its use is thought to have begun in the 18th century and to have reached its height of popularity throughout the 19th and into the early 20th centuries. When unmounted from a musket or rifle, sword bayonets with their typical hilts and long blades also could be wielded as short swords. While modern military bayonets typically have knife blades, they are usually too short to be called sword bayonets and are more akin to fighting/utility knives.
Тарих
Қарулы штыктар бастапқыда оқ ауыздан салынатын мылтықтармен қолдану үшін жасалған. Алғашқы семсер штыктарының бір мысалы – 58 сантиметрлік (23 дюйм) жиекті штық, ол кейін Наполеон дәуіріндегі британ армиясының Бейкер мылтығы деп аталды. Қазіргі британдық "Рифлдер" полкінде барлық штыктар семсерлер деп аталады. Көптеген жаяу әскерлер әдеттегідей, ұрыс кезінде дәлдігі төмен тегіс ұңғылы мылтықтарына штыктарын бекітіп қоятын. Тығыз қатарлар мен шаршылар жауға штыктардан жасалған қоршау құрып, әсіресе атты әскерді тоқтатуға көмектесті. Бірақ, атыс қаруының алдына бір фунттай қосымша металл қосылған штык, қарудың тепе-теңдігіне күрт әсер етеді және дәл атуға кедерілді. Дегенмен, крест тәрізді және пышақ штыктары бар Мосин-Нагант мылтықтары олардың орнатылған (немесе созылған) күйінде арсеналда тексерілді, себебі олар ствол гармониясы арқылы соққы нүктесіне әсер етеді, ал Императорлық Ресей және Кеңес әскери доктринасы бойынша олар әрқашан орнатылған (кейбір ерекшеліктерден басқа). Мылтықшы әдетте штыксыз соғысты, өйткені оның мылтығының басты мақсаты – дәлдік болатын. Сондықтан, төтенше жағдайда бірден қолдануға болатын қосымша қару қажет болды, сондықтан оның штығында кесу жиегі және ұстауға ыңғайлы сап болды. Мұндай штыктар стандартты ұялы штыктардан әлдеқайда ауыр болғаны кемшілік емес, себебі олар сирек бекітілді. Көптеген мылтықшылар оны бұталарды кесу және от үстінде ет пісіру үшін тиімдірек деп тапты (Мылтықшы Харрис, Костелло, Симмонстың күнделіктеріне қараңыз). Кейде мылтықшылар тығыз қатарға тұратын. Мылтықтар мылтықтан қысқа болғандықтан, олардың штыктары бірдей ұзындықты алу үшін ұзын болуы керек еді; семсер штығы осы қажеттілікті қанағаттандырды. Мылтық полктерінен басқа, майдандағы рөлі иықтан-иыққа тұруды білдірмейтін басқа да сарбаздар, әсіресе сержанттар да семсер штыктарын қолданды. XIX ғасырдың соңында барлық жаяу әскерлер мылтықшыларға айналды, ал семсер штығы стандартты жаяу әскер штығына айналды. Штыктар Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін танымалдылығын жоғалтты. Семсер штыктары қысқа қылыш ретінде тиімді болғанымен, олар окоп соғысындағы тар кеңістіктерде тым ауыр екенін көрсетті, бірақ тік штыктар 20 ғасырдың көп бөлігінде қолданыла берді. Семсер штығының қысқартылған нұсқасы – пышақ штығы жасалды. Бүгінде көптеген заманауи штыктар – пышақ штыктар.
Sword bayonets originated for use with muzzle loading rifles. A typical example of an early sword bayonet is the 58 centimetre (23 inch) blade variety designed for the Infantry rifle, later called the Baker rifle of the Napoleonic era British Army. In the modern British "Rifles" regiment, all bayonets are referred to as swords. Most infantry would routinely keep bayonets fixed to their inaccurate smooth bore muskets throughout a battle. Close order ranks and squares presented a hedge of bayonets to the enemy, which was especially useful for deterring cavalry. But a fixed bayonet a pound or so of extra metal on the front of a firearm seriously affects a firearm’s balance and hampers accurate shooting. However, Mosin Nagant rifles using cruciform and dagger bayonets were arsenal zeroed with them affixed (or extended) as they affect point of impact via barrel harmonics, and in the case of Imperial Russian and Soviet battle doctrine dictated they were always affixed (with few exceptions). A rifleman usually fought without a fixed bayonet since accuracy was the whole purpose of their rifled weapon. He therefore required a side arm that could be drawn and used instantly in an emergency so his bayonet had a cutting edge and a grippable hilt. That such bayonets were far heavier than standard socket bayonets was not a disadvantage since they were rarely fixed. Most riflemen found it worked better for cutting brush and roasting meat over a fire (See Rifleman Harris, Costello's, Simmons's diaries). On occasion riflemen did form up in close order. Since rifles were shorter than muskets their bayonets needed to be longer to produce the same total length; the sword bayonet answered this need. As well as rifle regiments, other soldiers whose battlefield role did not involve standing shoulder to shoulder in ranks, notably sergeants, also came to use sword bayonets. By the end of the nineteenth century all infantry had become riflemen and the sword bayonet had become the standard infantry bayonet. Bayonets lost their popularity after World War I. While sword bayonets can be effective as short swords, they proved to be too unwieldy in cramped quarters in trench warfare, although spike bayonets continued to be used throughout most of the 20th century. A shorter version of the sword bayonet, the knife bayonet, was developed. Today, the majority of modern bayonets are knife bayonets.
Қолданылуы
Тұтқасы жоқ семсер байонеттерінің пайда болуымен, оларды мылтық немесе қарапайым мылтықтың ұшына орнату, ұңғымен зарядталатын ұзын қаруды қайта зарядтау кезінде қиындық тудырды (бұл ұңғымен зарядталатын жаяу әскер қаруларының барлығында кездесетін жалпы мәселе). 20-шы ғасырдың басындағы Lee-Enfield мылтығында да осыған ұқсас стильдегі және өлшемдегі байонет қолданылған. Семсер байонеттерінің тік байонеттерге қарағанда артықшылықтары айқын. Тік байонет мылтықты найзаға айналдырса, семсер байонеті оны айбалтаға айналдырады. Тік байонеттер тек қана шаншу үшін қолданылатын болса, семсер байонеттерін кесу үшін де пайдалануға болады, бірақ эпе байонеттерінен басқа. Жараға семсер байонетін бұрау өте қауіпті еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қазіргі заманғы медицина дамығанға дейін, семсер байонетінен жарақат алған әскердің тірі қалуы өте төмен болды.
With the appearance of the hiltless sword bayonet, such as the socket mounted variety, their use on the end of the musket or rifle also became a hindrance during the reloading of the muzzle loaded longarm, (a common problem to all muzzle loading infantry weapons). A bayonet of similar style and dimension was used on the Lee–Enfield rifle of the early 20th century. The advantages of sword bayonets over spike bayonets are evident. Where a spike bayonet turns the rifle into a spear, a sword bayonet turns it into a glaive. Unlike spike bayonets, which can be used only for thrusting, sword bayonets can also be used for slashing, except for the épée bayonets. Twisting a sword bayonet in the wound was especially lethal. Before the advent of modern medicine after World War I, a soldier struck by a sword bayonet was very unlikely to survive.
Нұсқалар
Қылыш штыктардың көпшілігі тік жүзді болса, 19 ғасырда танымал болған түрінде османдық қылыш – ятағандағыдай иілісқан, S-тәрізді жүздер кездесетін. Бүгінде осы үлгідегі штыктардың жүздері "ятаған" жүзді немесе "ятаған жүзді" деп айтылады.
While most sword bayonets have straight blades, a popular variant in the 19th century featured sinuous, S curved blades like those found on Ottoman sword called the yatagan. Today, sword bayonets of this style are said to have "yataghan" blades, or to be "yataghan bladed".