Топшем: Девон қаласының тарихы мен сипаттамасы

Кіріспе

Девон қалашығы, Англия. Топшам ( /tɒpʃəm/, сондай-ақ /tɒpsəm/) – Англияның Девон графтығында орналасқан қала. Ол Ексе өзенінің шығыс жағында, Клис өзенімен қосылған жерден солтүстікке қарай, Эксетер мен Эксмұт арасында жатыр. Топшам – тарихи порты және 1300 жылы Эдуард I патшаның жарлығымен қала мәртебесі берілген; 1966 жылы ресми түрде Эксетер қаласының құрамына енді. 2021 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 4 146 адамды құрайды. Топшам сайлау округі солтүстік-батысқа қарай кеңейеді және графша Уэрдің шығыс бөлігін, сондай-ақ Ньюкорт жаңа шағын ауданын қамтиды. Округ халқының саны 2021 жылғы санау бойынша 10 038 адамды құрайды. Топшамның көркейтілген орналасуы, түрлі тәуелсіз дүкендері және жанды қоғамдық өмірі оны Англияның оңтүстік-батысындағы ең ізгілікке лайық жерлердің біріне айналдырады.

Тарих

Топшамның туған кельттік қонысы біздің заманымыздың бірінші ғасырында Иска Думнониорум (Эксетер) рим қаласының портына айналды және 400 жылға жуық уақытқа дейін оңтүстік Британиядағы римдік билік тоқтағанға дейін оған қызмет етті. 7-ғасырда Шығыс Девондағы саксондық үстемдік елді мекеннің үлкен ауылға өсуіне әкелді. Топшамдағы Әулие Маргарет шіркеуі 10-ғасырға дейін сақталып келген. Бірнеше рет қайта жаңартылғанмен, ол 937 жылы король Этельстан берген бастапқы орнында тұр. Ол «жер учаскесін, яғни, қара халық Топше́м деп атаған жерді, Эксетердегі Әулие Мария және Әулие Петр шіркеуінің монастырына, оның жаны үшін, мәңгілік бостандықпен иеленуі үшін» берді. Топшам иелігі король Генрих I Ричард де Редверске сыйға тартылып, оның Плимптон феодалдық барониясының бір бөлігіне айналды. Уэр иелігі немесе кіші иелігі осы құрамға кірді. 1804 жыл шамасында сэр Джон Дакворт, 1-баронет, грузин стилінде салған Уэр үйі қазір Эксетер гольф клубы мен кантри клубының үйі болып табылады. Топшамға 1300 жылдың тамызында патшалық жарғы берілді, ол қалаға көшедегі базар мен жылдық жәрмеңке өткізуге мүмкіндік берді. Соңғы кезде қалада тамыз айында «Жарғы күні» фестивалі тойланады. Портта адмиралтық құқықтар болды. 1606 жылдың шілдесінде Топшамға Тринидадтан келген «Дилайт» кемесімен Венесуэладан темекі жүгі түсірілді. Жүктің шетелдік иесі Эксетерге жол тартқанда қайтыс болды. Данияның Аннасы темекіге ие болды. Қала Англия азамат соғысы кезінде парламенттік теңіз шабуылының ортасы болды. Топшамда қаланың мақта порты болған кезеңнен бастау алатын голланд стиліндегі көптеген үйлер бар. Топшамның көптеген үйлері Голландиядан балласт ретінде әкелінген голланд кірпіштерінен салынған, онда Оңтүстік-Батыс Англиядан жүн мен мақта экспортталған. 1966 жылы Топшам Альфингтон және Пинхоу приходтарымен бірге Эксетер қалалық әкімшілік округіне қосылды; бұрын олар Сент-Томас ауылдық округінің құрамында болған. 2021 жылы Sunday Times газеті Топшамды «өмір сүруге ең жақсы орындардың бірі» деп атады. Қаладан 2-ұлттық велосипед жолы өтеді. 2013 жылдың қарашасында Клист өзенін кесіп өтіп, қаланы Эбфорд пен Экстонмен байланыстыратын, велосипедшілер мен жаяу жүргіншілерге арналған жаңа бағыттың бөлігі болған жаңа көпір ашылды.

The native Celtic settlement of Topsham became the port of the Roman city of Isca Dumnoniorum (Exeter) in the first century AD, and continued to serve it until the Roman occupation of southern Britain ceased about the year 400. In the 7th century, Saxon rule in East Devon saw the settlement grow into a considerable village. St Margaret's Anglican church in Topsham dates back to the 10th century. Although reconstructed several times, it remains in its original location as granted in 937 by King Æthelstan, who gave "a parcel of land, i. e. a manse, which the vulgar called Toppesham, to the monastery Church of St Mary and St Peter in Exeter, for the cure of his soul, to have in eternal freedom so long as the Christian Church shall endure." The manor of Topsham was granted by King Henry I to Richard de Redvers and became part of his feudal barony of Plympton. The estate, or sub manor of Weare was part of this. The Weare manor house, built in Georgian style by Sir John Duckworth, 1st Baronet in about 1804, is now the club house of Exeter Golf and Country Club. Topsham was granted a royal charter in August 1300, allowing the town to hold a street market and annual fayre; in recent times, a 'Charter Day' festival is held in the town on a day in August, to celebrate this. She had admiralty rights at the port. In July 1606 a cargo of tobacco from Venezuela, shipped from Trinidad in the Delight, was unloaded at Topsham. The foreign owner of the cargo died while riding to Exeter. Anne of Denmark became the owner of the tobacco. The town was the scene of a notable Parliamentarian naval assault during the English Civil War. There are many Dutch style houses in Topsham dating from the time when Topsham was an important cotton port. Many of Topsham's houses are built using Dutch bricks, which were brought over as ballast from the Netherlands – whereto the wool and cotton from South West England had been exported. Topsham was absorbed into the City of Exeter local government district, along with the parishes of Alphington and Pinhoe, in 1966; they had previously been part of St Thomas Rural District. In 2021, the Sunday Times national newspaper named Topsham "one of the best places to live". National Cycle Route 2 passes through the town. In November 2013, a new bridge opened that forms part of a new route for cyclists and pedestrians which crosses the River Clyst and connects the town with Ebford and Exton.

Атауы және айтылуы

Бұл атау англосаксон тілінде "Toppa's village" дегенді білдіреді, себебі Toppa жергілікті жер иесі болған. Қала атауының екіше айтылуы бар. Көбінесе ол "/t/ɒ/p/ʃ/əm/" деп айтылады, мұндағы "sh" әуні "shoe" сөзіндегідей естіледі. Ал жергілікті тұрғындар, әсіресе егде жастағылар, оны "/t/ɒ/p/s/əm/" деп, "sh" орнына "s" әунімен айтады. АҚШ-та Мэн штатындағы Топшам және Вермонт штатындағы Топшам қалалары осы ағылшын қаласының атымен аталып кеткен.

Спорт

Топшамның жергілікті футбол клубы – Топшам Таун ФК, ол Девон футбол лигасының лигасынан тыс командасы. Топшам регби клубында екі ерлер командасы, бір әйелдер командасы және 200-ден астам жасөспірімдер бар, бұл оны Оңтүстік-Батыс аймағындағы ең ірі жасөспірімдер клубтарының біріне айналдырады. Топшамның ерлер командасы 21/22 маусымында жоғары дивизионға өтті, ал бір жылдан кейін лиганы жеңіп, тағы да жоғарылады. Бұл, сондай-ақ Тивертонды жеңіп, Девон Интермедиат кубогын ұтып алу клубтың ең сәтті маусымын тіркеуге көмектесті. Қалада боулинг клубы, ашық бассейн, крикет клубы (Топшам Сент-Джеймс CC) және желкендесу клубы да бар.

Қоғамдық және демалыс

Қаланың басты назар ошақтарының бірі – Топшам бассейні. Топшам бассейні қала орталығындағы қоғамдық бастама. Ол 1970-ші жылдардағы ірі қаржы жинау акциясы арқылы қаржыландырылды, онда макулатура мен шыны бөтелкелерді жинау, арақ сату және қайырымдылықтар кірді. Спорт кеңесі берген грант қаржы жинауды аяқтады және 1979 жылы бассейнді Олимпиада чемпионы, жүзуші Дэвид Уилки ашты. Топшам бассейні – ашық бассейн, сондықтан ол мамыр мен қыркүйек аралығында ғана ашық болады. Әр таңғы сағат 6:00-ден 8:30-ға дейін бассейн Nutters Club мүшелерін қабылдайды – сыртқы температура ең төмен болғанда жүзуге келетін топ. 1960-шы жылдардың басында «әдепті құлдырау кезеңі» деп сипатталған жағдайға жауап ретінде Топшам қоғамы құрылды. Топшам қоғамының мақсаттары: «Топшамдағы немесе оған әсер ететін жоспарлау және сәулет өнерінің жоғары стандарттарын ілгерілету; Топшамның географиясы, тарихы, табиғаты және сәулеті туралы халықты біліммен қамтамасыз ету; Топшамдағы тарихи немесе қоғамдық маңызы бар нысандарды сақтау, қорғау, дамыту және жақсарту». Қоғам қазіргі уақытта шамамен 400 мүшеден тұрады. Сент-Маргарет шіркеуінен басқа, Фор-стритте методист шіркеуі, Виктория-жолда конгрегациялық шіркеу және Стейшн-жолда Киелі Крест шіркеуіне арналған католик шіркеуі орналасқан. Bridge Inn – 18-шы ғасырдан бері Бридж-Хиллде орналасқан II санаттағы тарихи мейрамхана. Ол «Настоящий эль» (Real Ale) науқанының тарихи паб интерьерлерінің ұлттық тізіміне енген. 1998 жылы оны Елизавета II таңдап келді. «Эстуари: Топшам үшін ай сайынғы қоғамдық журнал» атты ай сайынғы журнал шығарылады, оны Сент-Маргарет шіркеуі басып шығарады, бірақ ол шіркеулік емес, қоғамдық басылым. Оның құны қазір айына 1,50 фунт стерлинг, ал алдыңғы айдың 15-іне дейін материал қабылданады. Оның бас редакторлары – Диана Траут және Хосе Норти. Қала орталығында Топшам қауымдастығы ұсынған Мэтьюс залы орналасқан. Жергілікті топтар осы мүмкіндікті пайдалана алады, олардың ішінде Топшам кино клубы және Топшам гүл клубы бар. «Эстуари» труппасы жылына екі рет Мэтьюс залында театрлық қойылымдар көрсетеді. Олар өте алуан түрлі топ, бірақ Шекспир мен Брехт олардың 35 жылдық тарихындағы сүйікті драматургтерінің қатарында болған. Қауымдастық сонымен қатар Мэтьюс залында сенбілік базар ұйымдастырады және қалалық жаршыны тағайындайды. Topsham Art Group 2012 жылы Topsham мектебінде жергілікті суретшілердің туындыларын көрсететін жазғы көрме өткізді. 2011 жыл Топшам қаласындағы Фейр мен карнавалдың 80 жылдығы болды. 2018 жылдан бастап карнавалдар өткізілмейді. Екі жылда бір рет қалада «Ең ұзын үстел» іс-шарасы өткізіледі, онда үстелдер көшелерге тізіліп қойылады, ал адамдар өз үстелдеріне тамақ әкеледі. «Эстуари» достар лигасы» қайырымдылық қоры жергілікті қарт адамдарға көмек көрсетеді.

One of the main focal points of the town is Topsham Pool. Topsham Pool is a community run project in the centre of the town. It was funded by a large fundraising exercise in the 1970s which included collecting waste paper and glass bottles, jumble sales and donations. A Sports Council grant completed the fund raising effort and, in 1979, the pool was opened by Olympic gold medallist swimmer David Wilkie. Topsham Pool is an open air pool and, as a result, is only open between May and September. Between 6 am and 8.30 am each morning, the Pool welcomes the Nutters Club – a group that swims when the outside temperature is likely to be at its coolest. In response to what had been described in the early 1960s as "a period of genteel decline", The Topsham Society was formed. The objectives of the Topsham Society are "To promote high standards of planning and architecture in or affecting Topsham; to educate the public in the geography, history, natural history and architecture of Topsham; to secure the preservation protection development and improvement of features of historic or public interest in Topsham". The Society currently has around 400 members. In addition to St Margaret's Anglican church, there is also a Methodist church situated in Fore Street, a Congregational Church situated in Victoria Road, and a Roman Catholic church, dedicated to the Holy Cross, which meets in Station Road. The Bridge Inn is a grade II listed public house at Bridge Hill, that dates to the 18th century. It is on the Campaign for Real Ale's National Inventory of Historic Pub Interiors. It was visited by Elizabeth II in 1998. A monthly magazine is published called Estuary: A Monthly Community Magazine for Topsham, which is published by St Margaret's Anglican Church, but is more of a community publication than an ecclesiastical one. It is currently priced £1.50 per month, and copy to be received by the 15th of the preceding month. It is co edited by Diana Trout and José Northey. There is a community centre called the Matthews Hall located in the centre of the town, provided by the Topsham Community Association. Local groups can use this facility, and these include the Topsham Film Club and the Topsham Flower Club. Twice a year, Estuary Players present a theatrical production in the Matthews Hall. They are a notably eclectic group, but Shakespeare and Brecht have featured among their favourite playwrights over their 35 year existence. The Community Association also run a Saturday market, held at the Matthews Hall, and appoint the town crier. Topsham Art Group had a summer exhibition in 2012 at The Topsham School featuring local artists. 2011 marked the 80th anniversary of the Topsham Town Fayre and Carnival. As of 2018 there is no longer a Carnival. Every two years the town holds a Longest Table event, which involves tables being placed end to end through the streets with people bringing food for their own table. The Estuary League of Friends charity supports elderly people in the local community.

Атақты тұрғындар

1796 жылы атақты заңгер және парламент мүшесі Уильям Уэбб Фоллетт осы жерде дүниеге келген. Генерал Джордж Уоррен (шамамен 1801–1884) шамамен 1801 жылы осы жерде дүниеге келген. Томас Хардидің туысы Трифена Спаркс, Хардидің «Фенаның өлімі туралы ойлар» поэмасына шабыттандырған адам, осы жерде өмір сүрді және осы жерге жерленген. Ол жергілікті балықшыларға көмектескен қайырымдылығымен танымал болды. Футболшы Дик Пим 1893 жылы осы жерде дүниеге келді; ол 1923 жылы алғашқы Уэмблидегі Футбол Кубогы финалында қақпашы болды және 1988 жылы 95 жасында Эксетерде қайтыс болды. Жаңалықтар оқырман Тревор Макдональд бұл қаланың бұрынғы тұрғыны, ал «Show of Hands» фольклорлық тобының екі мүшесі де Топшемде тұрады. Суретші Клиффорд Фишвик, сонымен қатар Эксетер өнер және дизайн колледжінің директоры, 1997 жылы қайтыс болғанға дейін осы жерде өмір сүрді. Актер Билл Пертуи («Әкесінің армиясындағы» ARP Warden William Hodges) де осы жерде тұрды. Романшы Филипп Хеншер де осында тұрады. Оның 2011 жылғы «Дала есіктің королі» кітабы Топшемге негізделген ойдан шығарылған қалада өтеді. Суретші Хестер Фруд 1927 жылы үйленгеннен кейін 26 The Strand мекенжайында тұрды, ол зиратта жерленген. Альпинист Норман Краучер Топшемде тұрады.