Кіріспе

Жосонның 1506-1544 жылдар аралығындағы 11-ші патшасы Жунжонг (hangul=중종; 25 сәуір 1488 – 9 желтоқсан 1544 (ай күнтізбесі бойынша 11-ші айдың 15-ші күні), жеке есімі И Ёк (hangul=이역), бастапқы титулы Цзиньсон ұлы ханзада (hangul=진성대군), Корея Жосон әулетінің 11-ші монархы болды. Ол зұлымдыққа бой алған аға жартылай бауыры Йонсаның тақтан түсірілгеннен кейін таққа отырды.

Билікке көтерілу

1506 жылдың қыркүйегінде Йонсангун тақтан түсірілген күні, төңкеріс жетекшілеріне бағынышты әскерлер Ұлы ханзада Цзиньсонның үйін қоршады. Ол аға жартылай бауырының енді өзіне қол жұмақшы екенін ойлап, өмірмен қоштасуға дайын тұрған, бірақ әйелі, ханым Син (кейіннен патшайым Даньеонг атанған) оны бұл ойдан қайтарды. Соның нәтижесінде Ұлы ханзада Цзиньсон Жосонның он бірінші патшасы болды.

Жо Гван-Джоның реформалары

Жунджон Йонсангун дәуірінің қалдықтарын жою үшін Сунгкюнкванды (патшалық университетті) және Цензорлар кеңсесін (патшаның орынсыз әрекеттерін сынаған) қайта ашуға көп күш салды. Бірақ, таққа отырған күндері патшаны билікке келтіргендер елге үлкен ықпал еткендіктен, ол патшалық билікті толыққанды пайдалана алмады. Келесі сегіз жылда төңкерістің үш басшысы қартайып немесе табиғи себептерден қайтыс болған соң, Жунджон өкіметін нығайта бастады. 1506 жылғы көтеріліске қатысқан консервативті ақсүйектердің қарсылығына қарамастан, Жо Гванжо және басқа да сарим ғалымдарының көмегімен кең ауқымды реформалар жүргізді. Жо Гванжо Хяньяк деп аталатын өзін-өзі басқару жүйесін құру арқылы жергілікті билікті күшейтті, конфуцийлік жазбаларды хангулге (корей жазуына) аударып, кеңінен таратып, насихаттады, жерді байлар мен кедейлер арасында тең бөлуді көздеген жер реформасын жүзеге асырды және үкіметке таланттарды тарту үшін қосымша жүйе енгізді. Ол, әлеуметтік жағдайына қарамастан, кез келген дарынды адам, тіпті құлдардың да лауазымды қызметке тағайындалуы керек деп сенді. Жосон әулетінің жылнамасында оның Бас инспектор (Даэсахэон; 대사헌) қызметін атқарган кезінде заңдарды қатаң сақтағаны, сондықтан ешбір шенеунік пара алуға немесе халықты пайдалануға батыл болмағаны айтылады. Жунджонг пен Жо Гванжо реформалық жоспарларға ортақ құштарлық танытса да, біріншісі патшалық билікті нығайтуға, ал екіншісі неоконфуцийлік идеологияға көбірек мән берді, соған сәйкес, билеушілер өзгелерге жақсы үлгі болуы керек. Жоның келісімсіз мінезі мен жиі қарсылықтары патшаны ашуландыра бастады. 1519 жылдың соңында консервативті шенеуніктер Жо Гванжоның ықпалын әлсірету жоспарын жасады; олар балмен маржан жапырақтарына «Жу Чо патша болады» (주초위왕, 走肖爲王) деп жазып, сіркешөптер сол сөздерді қалдыратындай етіп жасады, бұл табиғаттан тыс құбылыс сияқты көрінді. Ханжа әріптері 走 (ju) және 肖 (cho) біріктірілгенде, олар (jo) әрпін құрайды, ал фразаның мағынасы «Жо [Гванжо] патша болады» деп өзгереді. Бұл оқиға Горё әулетінің құлауына дейін болған оқиғаны еске түсірді, ол кезде «Ағаш ұлы елге ие болады» (목자득국, 木子得國) деген сөз кең тараған. Онда 木 («ағаш») және 子 («ұлы») әріптері бірігіп 李 («и») әрпін құрайды, ол генерал И Сонг Гының (кейін Жосонның негізін қалаушы Таехо патшасы ретінде танылған) тегі болды. 1506 жылғы төңкерістің жалғыз тірі басшысы Хонг Гён Джу (хангул=홍경주) бұл оқиғаны Жунджонның күдігін күшейту үшін пайдаланды. Нәтижесінде, 1520 жылдың қаңтарында Жо Гванжо фракциялықтыққа айыпталып, өлім жазасына кесілді, оның көптеген ізбасарлары жер аударылды, ал оның радикалды реформалары тоқтатылды. Бұл оқиға үшінші әдеби тазалау (Гимё Сахва; 기묘사화, 己卯士禍) деп танылды.

Қайын-туыс

Жо Гванг жо жойылғаннан кейін, Жунджонг ешқашан өз бетімен билік жүргізе алмады. Оның билігі консервативті топтар арасындағы қақтығыстармен белгіленді, олардың әрқайсысы патшаның әйелдері немесе кәнизактарымен қолдауға ие болды. 1524 жылы Нам Гон мен Шим Чжун сыбайлас чиновник Гим Аньроны (хангул=김안로) қызметтен шеттетуге қол жеткізді, бірақ ол қайтадан билікке оралып, патшаның күйеуі Гьонгқа (патшаның кәнизактарының бірі) мұрагер ханзадаға қарсы қастандық жасады деген айып тағып, кек алды. Бұл оның жалғыз ұлы, ханзада Боксеонгпен бірге өлім жазасына кесілуіне әкелді. Осы оқиғадан кейін Гим Аньро мұрагер ханзаданың қорғауынан әрекет етуге балта шауып, қарсыластарына қарсы террорлық билік құруға тырысты, тіпті Жунджонның үшінші әйелі, патшайым Мунджонды, ұл туғаннан кейін (болашақ патша Мёнджон) тақтан түсіруге әрекет жасады. Ақырында ол патшайымның бауырлары Юн Вон ро мен Юн Вон Хённың қолынан қаза тапты. Осы оқиғаларға қарамастан, марқұм королева Жангьённың ағасы және Гим Аньроның одақтасы Юн Им өзінің беделін сақтап, немере інісінің таққа мұрагерлік құқығын қорғады. Ғалымдар мен шенеуніктер енді биліктің екі жаңа орталығына жиналды, және әр топ жеке саяси фракцияларға айналды. Юн Имнің партиясы "Ұлы Юн" деп, ал Юн ағайындыларының партиясы "Кіші Юн" деп аталды. Олардың қақтығысы Жунджонгтың қайтысынан кейін Төртінші әдеби тазалауға (Ульса Сахва; 을사사화, 乙巳士禍) әкелді. Патша сарайы үздіріліссіз ішкі қақтығыстардан әлсірегендіктен, бұрынғы монархтар тарапынан қуылған шетелдік күштер күштірек оралып келді. Жапон қарақшылары оңтүстік жағалауды жиі тонады, ал Джурчендер солтүстік шекараға көп рет шабуыл жасап, әскерді құртты.

Өлім

1544 жылдың 9 желтоқсанында қайтыс болған ол бастапқыда Кёнги провинциясының Гоян қаласында жерленген. Кейіннен Сеулдегі Сеонжоннеунг кешеніне, оның ата-анасы – король Сонджон мен королева Чонхённың жерленген орнына көшірілді. Мазары Чоннын (hangul=정릉) деп аталады. Тақты оның ең үлкен заңды ұлы, тәжді ханзада И Хо (кейін король Инжон болып танылды) иеленді. Ол бір жылдан аспайтын уақыттан кейін баласыз қайтыс болды, ал оның орнына кіші туған ағасы, Ұлы ханзада Кёнвон (қазір король Мёнжон ретінде белгілі) отырды.

Танымал мәдениетте

Ли Гюнг Юнг 1988 жылы түсірілген «Король Йонсаның күнделігі» фильмінде сомдаған. Чой Чон Хван 2001–2002 жылдарғы SBS телеарнасының «Сарай әйелдері» сериалында, ал 2017 жылғы SBS телеарнасының «Саймданг, түстер естелігі» сериалында ойнаған. Им Хо 2003–2004 жылдарғы MBC телесериалы «Тэ Чан Гым» мақсатымен сомдаған. Пак Чан Хван 2006 жылғы KBS2 телесериалында Хван Джинни рөлін ойнаған. Но Ён Хак 2007–2008 жылдарғы SBS телесериалы «Патша мен мен» сериалында сомдаған. Чой Иль Хва 2013 жылғы KBS2 телесериалы «Жосонның қашқыны» рөлінде ойнаған. Го Кён Пё 2015 жылғы «Адалдық» фильмінде сомдаған. Ким Бёп Рэ 2016 жылғы MBC телесериалы «Түрмедегі гүл» сериалында ойнаған. Бэк Сын Хван мен Ён У Джин 2017 жылғы KBS2 телесериалы «Жеті күндік патшайым» сериалында сомдаған. Пак Хи Сун 2018 жылғы «Monstrum» фильмінде ойнаған.