Англия мен Уэльстегі ұлттық табиғат қорығы: Феннс, Уиксалл және Беттисфилд торф қабаттары

Кіріспе

Англия мен Уэльстегі табиғи қорық – Фенн, Уиксал және Беттисфилд Мосс Ұлттық табиғи қорығы Англия мен Уэльс шекарасында, Англияның Шропшир округындағы Уиксал және Элсмир қалаларының жанында, сондай-ақ Уэльстің Рексем округындағы Беттисфилдте орналасқан Ұлттық табиғи қорық (ҰТҚ). Ол үш торфты батпақты қамтиды: Беттисфилд Мосс, Фенн Мосс және Уиксал Мосс. Wem Moss (сондай-ақ ҰТҚ) және Cadney Moss екеуі де бірлесіп, Фенн, Уиксал, Беттисфилд, Wem & Cadney Moss Complex деп аталатын ерекше ғылыми маңызы бар объектіні құрайды және Ұлыбританиядағы төмендіктегі үшінші ірі көтерілген батпақ болып табылады. Қорық 1997 жылы Рамсар конвенциясы бойынша халықаралық маңызы бар сулы-батпақты жер деп жарияланған Midland Meres and Mosses маңызды өсімдіктер аймағының бір бөлігі. Бұл сонымен қатар Еуропалық ерекше қорғалатын аймақ. Батпақтар тек жаңбыр суымен тотығып, омбротрофты көтерілген батпақ құрайды. Торф тірі өсімдіктердің, әсіресе шпагнумның ыдырауынан пайда болады, бұл жағдайда оттегі аз болады, нәтижесінде кейбір жерлерде 8 метрге дейін жететін торф қабаттары қалыптасады, бірақ коммерциялық торф өндірісінің салдарынан көптеген аймақтарда бұл қабаттар айтарлықтай азайды. Табиғи жағдайда мұндай батпақтар топырақтан тұратын күмбезді құрайды, оның биіктігі қоршаған жер бетінен 10 метрге дейін жетеді, бірақ торфты өндіруге мүмкіндік беру үшін жасалған дренаждық арналардың салдарынан күмбездер құлап кетті. Батпақтарды үш рет ірі қоршауға алу жүзеге асты, алғашқысы 1704 жылы қол қойылған ерікті келісімнің нәтижесінде болды, ал 1710 жылы Канцелярияның Жоғарғы соты қарсылықтардың бастапқы жоспарларды іске асыруға кедергі келтірген кезде ратификациялады. Парламент актісімен бекітілген екі парламенттік қоршау 1775 жылы Фенн Мосс және 1823 жылы Уиксал Мосс аймақтарында жүзеге асты. Екеуі де жалпы құқықтарды жойды және жер иелеріне кейіннен батпақты коммерциялық тұрғыда пайдалануға жол ашқан өкілеттіктер берді. 1800 жылдардың басында Эльсмир канал компаниясы Уиксал Мосс аймағының оңтүстік жағынан канал салды. Инженерлер формацияның батпаққа батып кетпеуі үшін күтім қажет екенін түсінді, содан кейін 1804 жылдан 1960 жылдардың басына дейін каналдың жағалауларын нығайту үшін Уиксал Мосс тобы деп белгіленген жұмысшылар тобы үздіксіз жұмыс істеді, қазір Лланголен каналы деп аталады. 1960 жылдары инженерлік мәселелер шешілді, бұл бөлімді нығайту үшін болат қадалар қолданылды. Озвестри, Элсмир және Уитчерч темір жолы да батпақтардан өтуді жоспарлады, тіпті Ұлы Батыс темір жолы мұндай нәрсенің мүмкін екеніне сенгені үшін оларды күлдірді. Олар 1862 жылы Фенн Мосс аймағының солтүстік-батыс жағынан желі салды, 1861 жылдың соңында дренаждық арналарды қазып, содан кейін формацияға қарағай, ағаш бұталары мен құм қабаттарын төседі, бұл торфта жүзуге мүмкіндік берді. 1862 жылдан 1960 жылға дейін пойыз батпаққа батпай жүріп өтті. Торфты коммерциялық тұрғыда өндіру 1851 жылы басталды, ал жылдар бойы алты торф зауыты салынды, компаниялар келіп-кетіп отырды. Торфты өндіру үшін аттар сүйреген вагонмен трамвай желісі пайдаланылды. 1919 жылы жылқыларды ауыстыру үшін алғашқы ішкі жану локомотиві сатып алынды, ал 1967 және 1968 жылдары тағы үш локомотив сатып алынды, бірақ олар ұзаққа созылмады, өйткені трамвай 1970 жылы қолданыстан шығарылды, оның орнын тіркемелерді тартатын Dexta тракторлары басты. 1968 жылы механикалық торф кескіштері де енгізілді. Осы кезде жиналған барлық торф Woolworths сауда желісі арқылы сатылды, ол бағбандалыққа пайдаланылды. Фенн Мосс иелері Ханмер Эстейт 1989 жылы жалға алу ақысын төрт есеге көбейтті, ал ағымдағы операция Croxden Horticultural Products компаниясы сатып алды. Олар жалға алу ақысын өтеу үшін көбірек торф өндіруге дайын болды, бірақ торфты пайдалануға қарсылық күшейді, ал 1990 жылдың желтоқсанының соңында жалға алу шарттары Табиғатты қорғау кеңесімен сатып алынды, бұл коммерциялық торф өндірісіне тоқтам берді. Содан бері бұл батпақтар Natural England және Natural Resources Wales мекемелерімен басқарылуда. Олар дренаждық арналарды жапты және бұталарды жойды, бұл су деңгейінің көтерілуіне және омбротрофты батпақтың қайта құрылуына мүмкіндік берді. Табиғат қорығын келушілер бағалай алуы үшін Фенн және Уиксал Мосс аймақтарының және Беттисфилд Мосс аймағының кейбір бөліктерінде жол көрсеткіштері бар айналма жолдар жасалды.

Nature reserve in England and Wales

Fenn's, Whixall and Bettisfield Mosses National Nature Reserve is a national nature reserve (NNR) which straddles the border between England and Wales, near Whixall and Ellesmere in Shropshire, England and Bettisfield in Wrexham County Borough, Wales. It comprises three peat bogs, Bettisfield Moss, Fenn's Moss and Whixall Moss. With Wem Moss (also an NNR) and Cadney Moss, they are collectively a Site of Special Scientific Interest called The Fenn's, Whixall, Bettisfield, Wem & Cadney Moss Complex and form Britain's third largest lowland raised bog, covering The reserve is part of the Midland Meres and Mosses, an Important Plant Area which was declared a Wetland of International Importance under the Ramsar Convention in 1997. It is also a European Special Area of Conservation. The mosses form an ombrotrophic raised bog, since the only source of water is from rainfall. Peat is formed when the remains of living plants, particularly Sphagnum, decompose in conditions where there is little oxygen, resulting in layers of peat up to 26 feet (8 m) thick in places, although this has been greatly reduced by commercial harvesting of the peat in many areas. In their natural state, such mosses form a dome of peat which can be up to 33 feet (10 m) higher than the surrounding surface, but the domes collapsed as a result of the drainage ditches created to allow harvesting to take place. Three major enclosures of the mosses have taken place, the first as a result of a voluntary agreement signed in 1704, and ratified by the High Court of Chancery in 1710 when opposition prevented the original plans from being carried out. Two Parliamentary enclosures, each authorised by an Act of Parliament were implemented in 1775 on Fenn's Moss and in 1823 on Whixall Moss. Both resulted in common rights being removed and gave the landlords powers which paved the way for the subsequent commercial exploitation of the mosses. In the early 1800s, the Ellesmere Canal Company built a canal across the southern edge of Whixall Moss. The engineers realised that maintenance would be required, to prevent the formation from sinking into the bog, and a gang of navvies, known as the Whixall Moss Gang, were employed continuously from 1804 to the early 1960s, to keep building up the banks of the canal, now renamed the Llangollen Canal. In the 1960s, the engineering issues were solved, when steel piling was used to underpin this section. The Oswestry, Ellesmere and Whitchurch Railway also planned to cross the mosses, despite being ridiculed by the Great Western Railway for believing that such a thing was possible. They built their line across the north western edge of Fenn's Moss in 1862, having cut drains in late 1861, and then put layers of heather, wooden faggots and sand on the formation, to allow it to float on the peat. Trains ran from 1862 until the 1960s, without sinking into the mire. Commercial cutting of peat began in 1851, and a series of six peat works were built over the years, as companies came and went. In order to extract the peat, a network of gauge tramways were used, with wagons pulled by horses. The first internal combustion locomotive was bought in 1919, to replace the horses, and three more locomotives were purchased in 1967 and 1968 but did not last long, as the tramway ceased to be used in 1970, to be replaced by Dexta tractors pulling trailers. Mechanised peat cutters were also introduced in 1968. By this time, all of the harvested peat was sold through the retail chain Woolworths, for use in horticulture. The Hanmer Estate, owners of Fenn's Moss, quadrupled the rents in 1989, and the existing operation was bought out by Croxden Horticultural Products. They geared up to extract much larger volumes of peat, to meet the increased rents, but opposition to using peat was increasing, and in late December 1990, the leases were bought by the Nature Conservancy Council, bringing an end to commercial peat cutting. Since then, the mosses have been managed by Natural England and Natural Resources Wales, who have blocked up drainage ditches and removed scrub, allowing water levels to rise, and the ombrotrophic bog to re establish itself. Circular waymarked trails have been created through some areas of Fenn's and Whixall Mosses, and on Bettisfield Moss, to allow the nature reserve to be appreciated by visitors.

География

Фенн, Уиксалл және Беттисфилд мостары Англия мен Уэльс шекарасында орналасқан. Фенн мосы шекараның Уэльс жағында, Врексам округінде, ал Уиксалл мосы – шекараның ағылшын жағында, Солтүстік Шропширде. Фенн мосынан оны 1826 жылы қазылған, мостардағы көптеген басқа арықтарға ұқсас, Шекаралық дренаж ғана бөліп тұрады. Бұрынғы, қазір бұзылған, Осуэстри, Элсмир және Уитчерч темір жолы Фенн мосының солтүстік-батыс жиегімен өтеді. Фенн және Уиксалл мостарының оңтүстік жиегінен бұрынғы Элсмир каналы, қазір Лланголен каналы деп аталады, өтеді. Беттисфилд мосы каналдың оңтүстігінде, ішінара Англияда, ішінара Уэльсте жатыр. Вем және Кэдни мостарын байланыстыратын тар торф жолағы бар, оларды да Шекаралық дренаж бөліп тұрады. Фенн, Уиксалл және Беттисфилд мостары 1953 жылы ерекше ғылыми маңызы бар жер деп жарияланды, ал Вем мосы он жылдан кейін осы мәртебеге ие болды. 1994 жылы осы жерлер біріктіріліп, кеңейтілді, нәтижесінде Wrexham және Shropshire аймақтарын қамтитын біртұтас SSSI құрылды. Олардың жалпы ауданы – Ұлыбританиядағы ең ірі төмендіктердің үшіншісі, олардан тек Оңтүстік Йоркширдегі Торн Мурс және Хэтфилд Мурс ғана үлкен. Беттисфилд мосының ауданы кең, және ол коммерциялық торф өндірісінен аз зардап шеккен, кесілмеген торфтың ең үлкен қорына ие. Тағы екі мост – осы геологиялық мост кешенінің бөлігі, бірақ Беттисфилд мосынан шаруашылық жерлерінің жолағымен бөлінген. Англиядағы Вем мосы – Шропширдің жабайы табиғат қорығына тиесілі және басқарылатын ұлттық табиғи қорық. Уэльстегі Кэдни мосы шаруашылық және орман шаруашылығы үшін кеңінен пайдаланылды. Уиксалл мосының және Беттисфилд мосының бір бөлігі ұсақ қызыл балшық пен құмнан тұратын тау жынысы үстінде орналасқан, ол бұрын Жоғарғы Кеупер Марлс деп аталған, су өткізбейтін қабатты құрайды. Олардың солтүстік-батысындағы тау жынысы тозбадан тұрады. Екі тау жынысы да 2008 жылы қайта жіктеліп, қазір Мерсия балшық тастар тобының құрамына кіреді. Соңғы мұз дәуірінің соңында аймақ құм, қиыршық және саздан тұратын мұздық моренамен жабылған, кейбір жерлерде оның қалыңдығы 50 метрге дейін жетеді, бұл аймаққа ерекше толқынды ландшафтын сыйлады. Төмен жатқан ойыстар торфпен толтырылып, мостардың пайда болуына себеп болды, ал кейбір терең ойыстар ашық көлдерге айналды. Мостардағы торфтың тереңдігі әртүрлі, Беттисфилд және Фенн мостарында 8 метрден асып, Уиксалл және Фенн мостарында коммерциялық торф өндірісі жүргізілген жерлерде 3 метрге дейін төмендейді. Кейбір аймақтарда бұл іс-әрекет жер астындағы тау жыныстарын ашып тастады. Мостар – омбротрофты көтерілген батпақтар, яғни олар тек жауын-шашын суымен қоректенеді. Мұндай батпақтар жылдық жауын-шашын мөлшері жоғары (аралығы белгіленбеген), салыстырмалы түрде жазық жерлерде немесе астындағы тау жыныстарындағы ойыстарда пайда болады, бұл судың ағып кетуін болдырмайды. Табиғи жағдайда олар топырақтан жасалған күмбездерді құрайды, олардың биіктігі айналадағы жер бетінен 10 метрге дейін жетеді. Жер бетінде, әсіресе шпагном сияқты тірі өсімдіктер өседі, олар судың оңай өтуін қамтамасыз ететін қабықшаны құрайды. Оның астындағы өсімдік қалдықтары тығыз орналасқандықтан оттегісіз қалады, бұл әдеттегі ыдырау процестерін тоқтатады және оларды торфқа айналдырады. Мостарды коммерциялық тұрғыдан пайдалану және олардың салдарынан суды кетіруі су деңгейінің төмендеуіне және, демек, торфтың аз түзілуіне әкелді. Фенн мосы – Ди өзенінің саласы Уич Бруктың бастауы, ол Мостан солтүстікке қарай ағып өтеді. Роден өзені, Терн өзенінің саласы, Беттисфилд маңынан басталып, оңтүстікке қарай ағып, Вем мосының жанында Англия мен Уэльс шекарасының бір бөлігін құрайды. Уиксалл мосының оңтүстік-шығыс бұрышының жанында Лланголен каналының аяқталмаған Прейс тармағы бұтақталады, ол теңіз жағажайында аяқталады, ал одан әрі жолдың бір бөлігі Прейс тармағы каналының ерекше ғылыми маңызы бар табиғи қорығына айналды.

Fenn's, Whixall and Bettisfield Mosses straddle the border between England and Wales. Fenn's Moss is on the Welsh side of the border and is in Wrexham County Borough, while Whixall Moss is in north Shropshire, on the English side of the border, and is only separated from Fenn's Moss by the Border Drain, a ditch similar to many others on the mosses, which was dug in 1826. The former, now dismantled, Oswestry, Ellesmere and Whitchurch Railway line crosses the north western edge of Fenn's Moss. At the southern edge of Fenn's and Whixall Mosses, the former Ellesmere Canal, now rebranded as the Llangollen Canal, crosses the peat, and Bettisfield Moss lies to the south of the canal, partly in England and partly in Wales. A narrow band of peat connects it to Wem and Cadney Mosses, which again are divided by the Border Drain. Fenn's, Whixall and Bettisfield Mosses were declared a Site of Special Scientific Interest (SSSI) in 1953, with Wem Moss being similarly notified ten years later. The sites were combined and extended in 1994, to become a single SSSI covering , of which are in Wrexham and in Shropshire. Together they form the third largest lowland raised bog in Britain, with only Thorne Moors and Hatfield Moors in South Yorkshire exceeding them in size. Bettisfield Moss covers , and includes the largest areas of uncut peat in the whole of the nature reserve, having been little affected by commercial peat cutting. Two other mosses are part of the same geological Moss complex, though separated from Bettisfield Moss by a strip of agricultural land. Wem Moss in England is a National Nature Reserve which is owned and managed by the Shropshire Wildlife Trust, and is a good example of an uncut lowland raised bog. It covers an area of Cadney Moss is in Wales, and has been largely reclaimed for agriculture and forestry. Whixall Moss and part of Bettisfield Moss sits above bedrock composed of fine red silt and sand, forming an impermeable layer once known as Upper Keuper Marls. To the north west of these, the bedrock is composed of Upper Keuper Saliferous Beds, which contain rock salt. Both rock types were re classified in 2008, and are now part of the Mercia Mudstone Group. As the last ice age receded, the area was covered with glacial moraine, consisting of sands, gravels and clays, in places up to 165 feet (50 m) thick, and this gives the area its characteristic undulating terrain. The shallower depressions filled with peat, and gave rise to the mosses, whereas some of the deeper depressions have remained as open lakes or meres. The depth of peat varies widely over the mosses, from over 26 feet (8 m) in parts of Bettisfield Moss and Fenn's Moss, to around 10 feet (3 m) on parts of Whixall and Fenn's Mosses where commercial peat digging was carried out, and there are some areas where such activity has exposed the underlying rocks. The mosses are ombrotrophic raised bogs, meaning that they only receive water from rainfall. Such bogs form in areas with an annual rainfall of between which are relatively flat, or which sit over a basin in the underlying rocks, which helps to prevent water run off. In their natural state, they form domes of peat, which can be up to 33 feet (10 m) higher than the surrounding surface. On the surface are living plants, particularly Sphagnum, which form a crust through which water can permeate relatively easily. Below that, the compacted plant remains are deprived of oxygen, which prevents the usual decay processes, causing them to become peat. Commercial exploitation of the mosses, and their consequent drainage, have resulted in water table levels dropping, and consequently less peat formation. Fenn's Moss is the source of the Wych Brook, a tributary of the River Dee, which flows northwards from the Moss. The River Roden, a tributary of the River Tern, also rises in the vicinity of Bettisfield and flows southwards to form part of the border between England and Wales near Wem Moss. Near the south eastern corner of Whixall Moss the never completed Prees Branch of the Llangollen Canal branches off, to terminate after nearly at a marina, beyond which a little more of the route has become the Prees Branch Canal Nature Reserve Site of Special Scientific Interest.

Кәсібі

Мұнда мыңдаған жылдар бойы адам қызметі болған, мұны археологиялық жағдайлар дәлелдейді. Олардың ішінде үш батпақ денесі бар, алғашқысы шамамен 1867 жылы торф кесушілер тапқан. Үш аяқты орындықпен бірге табылған дене, былғары алжапқыш киген жас жігіттің денесі еді және ол Темір дәуіріне немесе Римдік-Британ кезеңіне жатқызылды. Сол кезеңдегі әйел денесі шамамен 1877 жылы, ал ерте қола дәуірінен әлдеқайда ескі ер адамның денесі 1889 жылы табылды. Қышқыл су және оттегінің жетіспеуі олардың шашы мен терісін сақтап қалды, ал сүйектері еріді. Үшеуі де жергілікті шіркеулердегі зираттарда қайта жерленді, алғашқы екеуі Уитчерчте, үшіншісі Уиксаллде, онда қалдықтар тез шіри бастады. 1927 жылы орта қола дәуіріне жататын, ілмекті балтаның бір түрі, сол кезеңде батпақты кесіп өткен қарағайлардың қалдықтары арасында табылды, қазір оны Шрусбери мұражайы мен өнер галереясында көруге болады. 1572 жылға дейін батпақта торф кесу туралы ешқандай құжаттамалық мәлімет жоқ, бірақ бұл оның кең таралған практика еместігін көрсете ме, әлде ағаш жеткілікті болған кезде торфты жағу қажеттілігі болмады ма, белгісіз. Кейіннен, Мэнэр иелері жеке тұлғаларға торфты жағу үшін кесу құқығын берді, ал лицензиясы жоқ торф кесушілер айып төледі, бірақ айыптар өте шамалы болды, бұл Мэнэр иелері үшін кіріс табудың жолы екенін көрсетеді. 1630 жылдан бастап, батпақтан торфты Мэнэр иесінен тыс жерде тұратын адамдарға сатушыларға ауыр айыппұл салынды, ал 1702 жылға қарай торф кесу қатаң реттелді, лицензиясыз кесу немесе көршінің торфты қазу орнында кесу үшін айыппұл мөлшері жазалау сипатында болды.

Қоршау

XVIII ғасырдың басында жер иелері аймақты тиімді басқару және жерден табыс табуға тырысты. Уиксаллда Томас Сэндфорд жер иесі болды, бірақ Джон, лорд Гоуэр өзінің иелігіндегі жерлерге де ұқсас құқықтарды талап етті. Екеуі де Мертон және Вестминстер заңдарын алып, Уиксалдағы, оның ішінде батпақтардың бөліктерін де қоса, жалпы жерді қоршауға мүмкіндік алды. Бұл қадамды еркін иелік немесе шартты иелікпен жер ұстаған шамамен 50 адам қолдады және 1704 жылдың 14 тамызында келісімге келді. Мақсат – ауыл шаруашылығына жарамды, құрғақ жалпы жерді қоршау еді, ал қалған батпақты жерлер жалпы тұщылыққа арналды. Еркін иелер мен шартты иелерге жердің үштен екі бөлігіне құқық берілді, ал қалғанын Томас Сэндфорд пен лорд Гоуэр алды, ал Уиксалл шіркеуінде қызмет атқарғаны үшін пасторға бөлігі берілді. Қоршауларды жүзеге асыру үшін алты геодезист және математик жұмысқа алынды, бірақ 23 қарапайым адам бұған қарсылық көрсетіп, қолданыстағы қоршауларды бұзды және жаңаларын орнатуға кедергі келтірді. Мертон заңындағы өкілеттіктер мұндай жағдайға жеткіліксіз болды, сондықтан 1710 жылдың 30 қаңтарында Жоғарғы Канцлерлік соттан бұдан әрі ілгерілеуге мүмкіндік беретін жарлық алынды. Шын мәнінде, тек қоршалған жердің бір бөлігі ғана қоршалды, бірақ оның ішінде Уиксалл батпағының да бөліктері болды. Уиксалл батпағының қоршауы келісім арқылы жасалса, Фенн мен Беттисфилд батпақтары 1775 жылы қабылданған Парламент актісінің нәтижесінде Парламенттік қоршауға жатады. Мұндай актіге жердің үштен екі бөлігінің иелерінің келісімі қажет еді және оны үлкен жер иелері қарапайым халықтың құқықтарын жою үшін пайдаланды. Бұл жағдайда негізгі жер иесі заңгер және саясаткер сэр Уолден Ханмер болды, ал акт батпақтарды Ханмер приходына қосты. Сол кезде Англияда қоршау актілері кең таралған, бірақ Уэльсте бұл төртінші акт еді. Уолден Ханмер батпақтағы торфты пайдаланудан гөрі приходтың бос жерлерін өңдеуге көбірек қызығушылық танытқан сияқты, бірақ акт 111 жер учаскесін құрды, олар торфты алуға арналды, оның ішінде Ханмердің өзіне 56 учаске берілді, екеуі Броннингтондағы кедейлерге, біреуі Уитчерчтегі мектепке және қайырымдылық үйіне, ал қалғаны 31 адамға бөлінді. 1823 жылы ұқсас акт қабылданды, ол Уиксалл батпағындағы және Беттисфилд батпағының ағылшын бөлігіндегі жалпы құқықтарды жойды. Акт батпақтан суды алып кететін бірнеше арналарды анықтады, және әр арнаның аты аталғандықтан, акт жаңа жүйе құрудың орнына, бұрыннан бар нәрсені мойындады. Қоршаулардың әсерін әлі де көруге болады, батпақтың солтүстік және оңтүстік жиектерін қоршап тұрған далалардың орналасуында, батпақтан суды алып кететін арналар желісінде және оларға әлі де қол жеткізе алатын жолдардың, жолдардың және жаяу жолдардың бағытында. Қоршаулар Фенн батпағының көп бөлігін Ханмер иелігінің бақылауына көшірді және кейіннен торфты коммерциялық түрде пайдалануға жол ашты. Уиксалл батпағында нәтижесінде батпақтың оңтүстік бөлігінің көп бөлігі шағын қоршаулардың жиынтығына ұйымдастырылды, ал қалған бөлігі жер иесінің тікелей бақылауында болды. Бұл шағын қоршаулардың көпшілігі жайылымдық немесе ормандық жерлерге айналды, бірақ кейбіреулері әлі де иелері үшін торфтық отынның көзі болып табылады.

The early 18th century saw attempts by the Lord of the Manor to ensure that he had better control of the area and gained some income from the land. In Whixall, Thomas Sandford was the Lord of the Manor, but John, Lord Gower also claimed similar rights for land he held in copyhold. The two men obtained the Statute of Merton and the Statute of Westminster, to allow them to enclose common land in Whixall, including parts of the mosses. The move was supported by around 50 people who held land either as freehold or copyhold, and an agreement was signed on 14 August 1704. The idea was to enclose of common land which were sufficiently dry to be usable for agriculture, while the rest of the common land was boggy, and was to be used as a common turbary. The freeholders and copyholders would be granted rights to around two thirds of the land, with Thomas Sandford and Lord Gower receiving most of the rest, and being granted to the parson in recognition of his conducting services in Whixall Chapel. In order to lay out the enclosures, six surveyors and mathematicians were employed, but the enterprise was opposed by 23 commoners, who proceeded to destroy existing fencing and prevented new fencing from being erected. The powers contained in the Statute of Merton were totally inadequate for such a situation, and a decree from the High Court of Chancery was obtained on 30 January 1710, to enable further progress to be made. Only were actually enclosed, but this included parts of Whixall Moss. While the enclosure of Whixall Moss was an enclosure by agreement, Fenn's and Bettisfield Mosses were subject to a Parliamentary enclosure, as a result of an Act of Parliament obtained in 1775. Such an act only needed the owners of two thirds of the land to agree to it and was used by landowners with large holdings to remove the rights of commoners. The major landowner, in this case, was the lawyer and politician Sir Walden Hanmer, and the act added the mosses to the parish of Hanmer. At the time, acts of enclosure were very common in England, but this was only the fourth to be enacted in Wales. Walden Hanmer appears to have been more interested in cultivating the wastes of the parish than in exploiting the peat on the mosses, but the act created 111 strips of land to be used as turbaries, of which Hanmer himself was awarded 56, two were given to the poor in Bronington, one to the school and almshouses in Whitchurch, and the rest shared out between 31 individuals. A similar act was obtained in 1823, which extinguished common rights on Whixall Moss and the English part of Bettisfield Moss. The act defined a number of public drains, which would carry water away from the moss, and as each was named, the act was probably recognising what was already there, rather than creating a new system. The effects of the enclosures can still be seen, in the pattern of the fields that surround the northern and southern edges of the mosses, in the network of drains that carry water away from the mosses, and in the alignment of roads, tracks and footpaths that still provide access to them. The enclosures resulted in most of Fenn's Moss being under the control of the Hanmer Estate and paved the way for the later commercial exploitation of the peat. On Whixall Moss, the result was that much of the southern part of the Moss was organised into a patchwork of small enclosures, and a much smaller proportion was under the direct control of the Lord of the Manor. Many of these small enclosures have since become pasture or woodland, although some remain as a source of peat turves for their owners.

Көлік байланыстары

1797 жылы Элсмир каналы компаниясы өз жүйесінің екі жартысын біріктіретін, Тревор бассейні мен Честерді Руабон мен Бримбо арқылы байланыстыратын, күрделі инженерлік жобаны іске асырудан бас тарды. Оның орнына Франктон түйіспесінен Хёрлстон түйіспесіне дейін канал салу туралы шешім қабылданды, ол 1805 жылы аяқталды. Инженерлер Уильям Джессоп пен Томас Тельфорд мохтардың айналасын айналып өтуге қарсы болды және техникалық қиындықтарға қарамастан, торфты тікелей кесіп өтуді жөн көрді. Олар суды ағызу арналарын жасап, су деңгейін төмендетті, содан кейін каналдың үстінен қайық сияқты платформа салды. Бұл бөліктің үнемі күтімді қажет ететінін түсінген инженерлер, кейін Уиксалл Мосс бригадасы деп аталған жұмысшылар тобын Прес тармағындағы карьерден саз алуға жұмысқа алды. Саз жағалауларды нығайту үшін қолданылды және бұл бригада 1804 жылдан 1960 жылдарға дейін үздіксіз жұмыс істеді. Ақырында, инженерлік мәселелер шешілді және 1960 жылдары канал торфтан оқшаулау үшін болат қасиеттермен нығайтылды. Вем және Кадней мохтарымен бірге, бұл Еуропалық ерекше қорғалатын аумақ болып табылады. Бұл мәртебеге үш түрлі сфагнум, британдық үш түрлі росянка, жусан, батпақты асфодель, патша папоротнигі, ақ қамыс және батпақты розмариннің болуы себеп болды. Бұл Dicranum affine мохын табуға болатын сирек орындардың бірі және 1700-нен астам омыртқасыз жануарларға тіршілік ортасын қамтамасыз етеді, оның ішінде Ұлыбританияда сирек кездесетін 29 түрі бар. Мохтарды қалпына келтіру нәтижесінде ылғалдылық артты, бұл curlews және mallards популяциясының өсуіне әкелді, ал қыста терек пен қашаудың көбеюі байқалды. Кішкентай құстардың санының артуы жыртқыш саябақтардың да көбеюіне ықпал етті. Торфты сулардың жанында raft spiders көптеп кездеседі, ал мохтарда 28 түрлі стрекоза тіркелген. 2016 жылдың қазан айында Natural England тағы да қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу үшін 5 миллион фунт стерлинг көлемінде грант алды. Грант бес жылға бөлінеді және Natural England компаниясына Natural Resources Wales және Shropshire Wildlife Trust компанияларымен бірлесіп, тағы бір торфты жерді сатып алуға және контурлық бөгеулер сияқты жаңа әдістерді қолдана отырып, мохтардың бір бөлігінде су деңгейін көтеруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, мохтардың шетіндегі батпақ, қайың, саз және алдыр-талды орман сияқты басқа да тіршілік орталарын қалпына келтіру жоспарланған. Бұл саздық пен батпақтық құстардың популяциясын көмектеседі және elongated sedge және микроқұмырсқалардың бірнеше түрлері сияқты сирек батпақ түрлерінің өсуін ынталандырады. Ақша 2,8 миль (5 км) минералды суы бар арналарды бұруға және Shropshire Wildlife Trust сатып алған, бірақ мотор майымен және 100 000 пайдаланылған автомобиль дөңгелектерімен ластанған Уиксалл Мосс қоқыс полигонын тазалауға да жұмсалады. 2001 жылы English Nature, Countryside Council for Wales және British Waterways (кейіннен Natural England, Natural Resources Wales және Canal and River Trust компанияларымен алмастырылды) серіктестігі Fenn's және Whixall Mosses-тің кейбір аймақтары арқылы белгіленген дөңгелек жолдарды жасады. Табиғат қорығындағы жануарлар дүниесіне балықшы, үнсіз аққу, су тышқаны, ақ бетті стрекоза, қаздың әртүрлі түрлері және тіпті сирек жыртқыш құс – hobby кіреді. Өсімдіктердің ішінде мақта шөп, батпақ мохы (Sphagnum), үлкен түкті сабан, батпақ мырты, су өскін, жалауша, көлденең жапырақты шөп, батпақ розмарин, жусан және росянка; жалпы алдыр ағаштары, алдыр бұтасы, сұр сабан және крек сабан орманды шеттерде басым, сонымен қатар кейбір енгізілген шотландтық қарағайлар да бар.

A decision that would affect the mosses was made in 1797, when the Ellesmere Canal company abandoned plans for a heavily engineered route to join the two halves of their system, which would have linked Trevor Basin to Chester, via Ruabon and Brymbo, and decided instead to build a canal from Frankton Junction to Hurleston Junction, which was completed in 1805. The engineers William Jessop and Thomas Telford decided against building a bypass around the mosses and instead elected to cut straight across the peat, despite the technical difficulties that this posed. They lowered the water table in the moss by building drainage ditches and then constructed a raft, on which the canal floated. They understood that regular maintenance of this section would be a requirement for many years, and a team of navvies, later named the Whixall Moss Gang, were employed to extract clay from a pit on the Prees Branch. The clay was used to build up the banks, and the gang were employed continuously from 1804 until the 1960s on this task. Finally the engineering issues that created the work were solved, and the canal was underpinned with steel piling in the 1960s, to isolate it from the peat. Together with Wem and Cadney Mosses, it is also a European Special Area of Conservation. Among the primary reasons for the designation of the site are the presence of three types of sphagnum, all three British types of sundew, cranberry, bog asphodel, royal fern, white beak sedge and bog rosemary. It is one of the few places where the moss Dicranum affine can be found, and provides habitat for over 1,700 species of invertebrates, including 29 which are rare in Britain. Following restoration, the mosses have become wetter, and this has allowed populations of curlews and mallards to expand, while in winter, there are breeding populations of teal and shoveler. The increased numbers of small birds have also resulted in the numbers of predatory peregrine falcons increasing. Raft spiders abound near the peaty pools, and 28 species of dragonfly have been recorded on the mosses. In October 2016 Natural England obtained £5 million to allow further regeneration work to be undertaken. The grant will be spread over five years and will enable Natural England, working with Natural Resources Wales and the Shropshire Wildlife Trust, to buy another of peatland and to raise the water levels over some of the mosses, using new techniques, such as contour bunding, to achieve this. There are also plans to restore other types of habitat around the edges of the mosses, including swamp, fen, and willow and alder carr wet woodland. This will assist populations of willow tit and marsh tit, and encourage the growth of rare bog species such as elongated sedge and several varieties of micro moths. The money will also fund the diversion of 2.8 mile (5 km) of ditches containing mineral rich water, and assist in the clean up of Whixall Moss scrapyard, which was bought by the Shropshire Wildlife Trust as the site for a new visitor centre but was contaminated with engine oil and 100,000 used vehicle tyres. In 2001 a partnership between English Nature, the Countryside Council for Wales and British Waterways (since succeeded by Natural England, Natural Resources Wales and the Canal and River Trust respectively), developed circular waymarked trails through some areas of Fenn's and Whixall Mosses. Wildlife in the nature reserve includes kingfisher, mute swans, watervoles, damselfly and dragonfly species such as the white faced darter, various species of duck, and even the rare bird of prey the hobby. Plants include cotton sedge, bog moss (Sphagnum), great hairy willowherb, bog myrtle, water figwort, flag iris, cross leaved heath, bog rosemary, cranberry and sundew; common alder trees, alder buckthorn, grey sallow and crack willow predominate in wooded fringes, along with some introduced scotch pine.