Кіріспе

Ортағасырлық қамал Кипрдегі Кантара қамалы (Κάστρο της Καντάρας Kantara Kalesi) – Кипрдегі қамал (де-факто Солтүстік Кипрдың бақылауында). Оның құрылыс мерзімі нақты белгісіз, ең ықтимал теория – Византия кезеңі. Ол Византия және франк сәулет элементтерін үйлестіреді, 1525 жылы құлай бастады және 1560 жылы бұзылды. Бұл қамал жақын орналасқан Кантара монастырына атын берген.

Тарих

Кантара Буффавенто қамалының шығысында, Кипрдің Кирения тау жотасында қорғаныш осін құрайтын, батысқа қарай тағы да алыс орналасқан Киларион қамалымен бірге орналасқан. Басқа екі қамал да Буффавентодан көрінетін болғандықтан, олардың арасында сигнал беру үшін пайдаланылған. Қамалдар Византия кезеңінде бірге салынған, бірақ олардың тапсырылу күні белгісіз. Олардың шығу тегін түсіндіру үшін ұсынылған теориялардың ішінде ең танымалдары: 965 жылы (арабтар аралдан қуылғаннан кейін), 1091 жылы көтерілісші Рапсоматтармен, Еуматиос Филокалес билігінде (1091–1094), 11 ғасырдың соңында Киликия жағалауын Сельджук империясы басып алғаннан кейін, немесе 1096 жылы Бірінші крест жорығының салдарынан туған көтеріліске қарсы шара ретінде. Қамалдың атауы кипрлік марониттік араб тіліндегі "кандак" сөзінен шыққан, ол "тас көпір" дегенді білдіреді. Қарақшылардың шабуылдарына қарсы күзет мұнарасы, әкімшілік орталық және түрме ретінде пайдаланылған қамал, дерлік ешқандай шайқас көрмеген. 1191 жылы Ричард Арыстанжүрек Кипр билеушісі Исаак Комненге қарсы жорығы барысында оны басып алды. Ричард кейіннен аралды Темплер орденіне сатты, олардың билігі Никосиядағы ірі көтерілістен кейін күрт аяқталды. Кипр 1192 жылы Иерусалимнің бұрынғы патшасы, Кипрдің алғашқы патшасы болған Ги Лузиньянға қайта сатылды. 1218 жылы Кипр патшасы Игу I-нің қайтысымен бейбіт кезең аяқталды. Патшалықтың регенті кім болуы керек деген күрес басталды, онда Ибелин әулеті және Киелі Рим императоры Фридрих II-нің жергілікті қолдаушылары қақтығысты. Фридрихтің 1228 жылы Лимассолға келуі жанжалды ашық соғысқа ұшырады. 1229 жылы Ибелиндер қамалды қоршап алды, оны требушеттермен бомбалады, нәтижесінде бірнеше ғимарат қирады. Бір жылдан кейін қамал гарнизонының командирі Гаувен де Шенеш арбалеттен туылған оқтан қаза тапқанда, капитуляциялады. Содан кейін Лузиньяндар билігін жалғастырды, тек кейде сарай төңкерістеріне ұшырады. 1373 жылы Кипрға Генуя Республикасы шапқындады, жергілікті ақсүйектерді тұтқындады. Новаралық Филипптің жылнамасына сәйкес, Антиохиялық Иоанн ханзада өзінің аспазының шаңғысы ретінде киініп, Фамагустадан қашып құтыла алды. Кейіннен Иоанн Кантараға қашып келді, онда ол Генуялықтарды Кантараны басып алмағандықтан, сәтті қарсы шабуыл ұйымдастырды. Киренияның үш қамалының маңыздылығын мойындаған Кипр патшалары Яков I және Петр II олардың бекіністерін едәуір кеңейтті. Олардың билігінде Кантара гарнизондық қамалға айналдырылды, казармалар мен үлкен цистерна салынды. Қамалдың жертөлесінде орналасқан тағы бір цистерна түрмеге айналдырылды, кейіннен гарнизон капитанының бөлмелеріне бейімделді. 1489 жылы Венеция Республикасы аралды сатып алды, ал 1519 жылы итальяндық инженерлер қамалды ескірген деп жариялады. Осы кезде Кирения тауларындағы қамалдар пайдаланылмай қалды, соңғы гарнизон 1525 жылы кетіп қалды. Қамал 1560 жылы толықтай бұзылды. Кантараның ғимараттары 20 ғасырдың басында тонауға ұшырағанға дейін салыстырмалы түрде жақсы сақталған. 1905 жылы француз археологы Камиль Энларттың күш-жігерінің арқасында қамал тарихи мұра ретінде жарияланды. 1914 жылы Джордж Джеффри басшылығымен британдық отаршылдық билік қамалды қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді, туристерді тарту мақсатында. 1939 жылы жылқының ілгегімен салынған мұнараның іргетасы құлап қалмауы үшін қайта жаңартылды.

Сәулет

Кантара теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Қалашықты құнарсыз гранит пен құмтас жартастар қоршап тұр, олар қамал құрылысында негізгі құрылыс материалдары ретінде қолданылған. Материалдар дөңгелек қалаумен өңделген, көптеген ғимараттар материалдың нашар сапасын жасыру үшін қалың гипс қабаттарымен жабылған. Есіктер, терезелер және бұрыштар басқа жерден тасымалданған. Жергілікті су көздерінің болмауы жаңбыр суын жинауды қажет етті, жазық шатырлар дренаж жүйесі арқылы цистерналарға қосылған. Қолданылған алты цистернаның ішіндегі ең ірісі қамал қабырғасының сыртында орналасқан. Ғимараттарда нан пісіретін пештер және тіпті диірмендер де болған. Жарлы тік беткейлер жолдарды шығыс жағындағы Nicolas және Faucherre атты екі мұнарамен күзетілетін тар шатқалға дейін шектейді. Бірінші қақпадан кейін цилиндрлі күмбезді барбикан орналасқан, содан кейін тік қисық жол негізгі қақпаға, порткуллиспен қорғалған қақпаға жетелейді. Барбикан заманауи Киликия армян үлгілерімен үлкен ұқсастықтарды көрсетеді, оның ішінде садақ оқтары үшін галерея және екі мұнарасы бар. Бас қақпадан солтүстікке қарай жылқының басы тәрізді мұнара тұр, ол барбиканды қорғаушыларға қосымша қолдау көрсетеді. Мұнараның алдыңғы жағындағы апсидалық күмбез соққыны жақсы сіңіруге көмектеседі. Римдік және Византиялық әскери сәулетімен ұқсас болғанына қарамастан, ол 1208 және 1228 жылдар аралығында салынған. Қоршау қабырғасында 14 ғасырдың соңында салынған он гарнизондық бөлме болды, казармалар латринамен байланысты. Қалашықтың оңтүстік-батыс бұрышында екі мұнарамен күзетілетін жасырын қақпа орналасқан. Бас қақпадан оңтүстікке қарай төртбұрышты, цилиндрлі күмбезді бекініс салынған, ол түрме ретінде пайдаланылған, кейіннен цистернаға айналдырылған. Оның солтүстік қабырғасының ортасында XIV ғасырдың соңында салынған, бұрынғы амбразурадан жасалған әдемі франк терезесі орналасқан. Қалашықтағы амбразуралардың пішіні олардың негізінен арбалетшілер қолданғанын көрсетеді. Қалашықтың жоғарғы бөлігінде 1525 жылы түрік теңіз шабуылынан қираған және 19 ғасырда тоналған "Патшайымның бөлмесі" деп аталатын бекітілген шіркеудің қираған қалдықтары тұр.