Хонконг демократиялық қозғалысын қолдау одағы

Кіріспе

Гонконг демократияны қолдаушы ұйымы

Қытайдың патриоттық демократиялық қозғалыстарын қолдаудағы Гонконг Альянсы (link=no; abbr. 支聯會;) – 1989 жылы 21 мамырда Пекиндегі Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар мен қырғын кезінде, сол кездегі британдық Гонконг колониясында құрылған демократияны жақтаушы ұйым. 4 маусымдағы қырғыннан кейін ұйымның басты мақсаты демократиялық қозғалысты қайта жандандыру және қырғын үшін жауапкершілікке тарту болды. Ұйым ұйымдастырған негізгі іс-шаралар жыл сайынғы еске алу шаралары болды, олардың ішінде Виктория паркіндегі шам жағу кеші ең көп қатысушы, жарияланған және талқыланған оқиға болып есептелді. Өз ұстанымынан туындайтын себептерге байланысты, Пекиндегі орталық үкімет бұл ұйымды құлқына салушы деп санайды. Альянстың бес мүшесі, оның ішінде төрағаның орынбасары Чоу Хан Тунг 2021 жылдың 8 және 9 қыркүйегінде, полицияның "шетелдік күштердің агенті" ретінде әрекет еткендігі туралы тергеуге қатысу туралы өтінішін қабылдамағаннан кейін, Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік заңы бойынша қылмыс жасады деп айыпталды. 釋放民運人士 (Диссиденттерді босату) 平反八九民運 (1989 жылғы демократияны қолдаушы қозғалысты ақтау) 追究屠城責任 (4 маусымдағы қырғын үшін жауапкершілікке тарту) 結束一黨專政 (Бір партиялық билікті тоқтату) 建設民主中國 (Демократиялық Қытай құру)

Басталуы мен алғашқы жылдары

1989 жылы партия басшылығында либералды тұлға саналған Қытай Коммунистік партиясының (ККП) бұрынғы Бас хатшысы Ху Яобанның күрт қайтысы Тяньаньмэнь алаңында наразылықтардың толқынына себеп болды. Гонконг студенттер федерациясы (FHKS) Пекинге барған студенттерге қолдау көрсетіп, олар Гонконгқа оралған соң, Гонконг қоғамын наразылықты қолдауға жұмылдырды. 1989 жылдың 20 мамырында премьер-министр Ли Пэн әскери кептеу режимін енгізгеннен кейін, жергілікті демократия жақтастарының бірлескен ұйымы – Демократиялық үкіметті ілгерілету жөніндегі бірлескен комитет (ДДПК) Виктория паркінде демонстрация өткізуге және Жаңа Қытай ақпарат агенттігінің (NCNA) бас кеңсесіне шеру ұйымдастыруға шешім қабылдады. 21 мамырда, 8-ші санаттағы тайфун хабары келіп түскен күні, миллионнан астам адам Тяньаньмэньдегі наразылықты қолдап көшеге шықты. Осы шеру кезінде Қытайдың патриоттық-демократиялық қозғалысын қолдау жөніндегі Гонконг альянсы құрылды. 1989 жылдың 4 маусымында Пекин үкіметі наразылықты басу үшін әскерді жөнелтті. Қырғыннан кейін, 200-ден астам азаматтық ұйымның делегаттары Сето Вах пен Мартин Ли басқаратын 20 мүшеден тұратын тұрақты комитет сайлады, олар болашақ еске алу шараларын және іс-қимылдарын ұйымдастыруға жауапты болды. Альянс «Сары құс» операциясына көмектесіп, демократия қозғалысының көшбасшыларын Қытайдан шығаруға көмектесу үшін баспана мен қаржылық қолдау көрсетті. Альянс сондай-ақ демократия қозғалысының дерекқорын құрып, осы қозғалысқа қатысты материалдарды жариялады. Бұған қоса, ол, қырғында қаза тапқандардың отбасы мүшелерінен құралған және Қытайдағы демократиялық қозғалысты белсенді түрде қолдаған Динг Цзилин бастаған Тяньаньмэнь аналарымен тығыз байланыс ұстады. Мемлекеттік «Халық газеті» Альянсты Қытай үкіметін құлатуға тырысқандықтары үшін айыптады. Гонконгның негізгі заңын жобалау комитетінің мүшелері болған Сето мен Ли, қырғыннан кейін комитеттен кеткеннен кейін Пекин тарапынан қызметтерінен алынды.

1989 жылғы Тяньаньмэнь наразылықтарының жыл сайынғы еске алу рәсімі

Виктория паркінде жыл сайынғы шам жағу рәсімі, Альянс ұйымдастырған басқа да шаралардың ішінде, ең танымал шара болып қалып келді, себебі ол 1989 жылғы наразылықтардың үздіксіз еске алу рәсімі еді. 1996 жылы Тяньаньмэнь оқиғасының жетінші жылдығына орай шиеленіс күшті болды. Тұрғындар 1997 жылы Гонконгтың егемендігін Қытай Халық Республикасына беруден кейін жыл сайынғы демонстрация жалғаса ма, жоқ па, деп уайымдады. 1997 жылы сол кездегі болашақ бас атқарушы Тунг Чхихва Сетоны шараны ұйымдастырмауға көндіруге тырысты, ал Сето үш рет осындай әрекеттен кейін Тунгпен сөйлесуден түгелдей бас тартты. Қытай материгінде наразылықтар кеңінен цензураланып, жасырылғандықтан, Альянс оқиға туралы хабар алудың маңызды көзіне айналды. 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар мен қырғынның 20 жылдығына арналған шараға жас буын өкілдерінің көптеп қатысуына байланысты Альянс қатысушылардың санының күрт өскенін байқады. Осыған бір жыл бұрын Альянс Лю Сяобо сияқты материктік демократия белсенділері бастаған «Хартия-08» қозғалысын қолдау мақсатында да бірнеше шаралар мен наразылықтар ұйымдастырған болатын. 2011 жылы Альянстың негізін қалаушы төрағасы Сето Ва қайтыс болғаннан кейін төрағалыққа Ли Чук Ян сайланды. 2014 жылы Альянс әлемдегі Тяньаньмэнь наразылықтарына арналған алғашқы ескерткіш мұражай – 4 маусым мұражайын ашты. 2014 жылы Альберт Хо Лиден кейін 2019 жылға дейін Альянс төрағасы болып қызмет етті, содан кейін Ли қайтадан бұл лауазымды иеленді. Шараға қатысушылардың саны жоғары деңгейде сақталды, бірақ соңғы жылдары жергіліктік қозғалыстың күшеюі Тяньаньмэнь наразылықтарын еске алудың мәнін күңкіртетті, себебі кейбір жас жергіліктіктер өзіндік сананы қалыптастыруда қытайлық емес екендерін сезінді және Альянстың «демократиялық Қытай құру» мақсатымен келіспеді. Осындай пікірді жергілікті ғалым Чин Ван да қолдады, ол Альянстың ұлттық сезім мен патриотизмді дәріптеуі Гонконг халқының ерекше өзіндік санасын қалыптастыруына кедергі келтіреді деп санайды. Басқа да сын-ескертпелер Альянс пен Демократиялық партия мүшелерінің арасындағы байланыс, шараның рәсімге айналуы және Альянстың операциялық мақсаттарына жетудегі тиімсіздігі болды. 2013 жылдан бастап Гонконг пен Қытай арасындағы қақтығыстардың күшеюіне байланысты шараға қатысушылардың саны азайды. 2015-2016 жылдары Альянс тіркеген қатысушылар саны 180 000-нан 135 000-ға дейін төмендеді.

The annual candlelight vigil at the Victoria Park among other activities has been the most iconic event organised by the Alliance, as it is the most attended consecutive commemoration of the 1989 protests. Tensions were high in 1996, which marked the seventh anniversary of the Tiananmen massacre. Residents were not sure whether or not the annual demonstration would continue after the upcoming 1997 sovereignty handover of Hong Kong to the People's Republic of China. In 1997, then Chief Executive elect Tung Chee hwa attempted to pressurise Szeto into not organizing the vigil, and Szeto refused to speak to Tung ever again after three such attempts. As the protests were largely censored in mainland China, the Alliance was one of the main sources of both the mainland and the local people to learn about the event. On the 20th anniversary of the 1989 Tiananmen Square protests and massacre, the Alliance recorded a dramatic increase in number of the attendees of the vigil, which was largely due to attendees from the young generation. A year before the Alliance also organised events and protests in support of the Charter 08 movement launched by mainland democracy activists such as Liu Xiaobo. After Szeto Wah, the Alliance's founding chairman died in 2011, the chairmanship was occupied by Lee Cheuk yan. In 2014, the Alliance opened the 4 June Museum, the world's first memorial museum for the Tiananmen protests. In 2014, Albert Ho took over from Lee as the Alliance chairman until 2019, when the post was again taken up by Lee. The number of attendees kept at a high level until in recent years the emergence of the localist movement challenged the meaning of commemorating the Tiananmen protests, as some young localists perceived themselves as non Chinese and disagreed with one of the goals of the Alliance, "build a democratic China". Such a view was held by localist scholar Chin Wan, who believed that the Chinese nationalistic sentiment and patriotism the Alliance projected was an obstacle for Hong Kong people to construct a distinct identity. Some other criticisms included the overlapping membership of the Alliance and the Democratic Party, the ritualisation of the vigil and the ineffectiveness of the Alliance of achieving any of its operational goals. Since 2013 as the Hong Kong–Mainland China conflict intensified, the number of the attendees to the vigil gradually dropped. From 2015 to 16, the number the Alliance recorded dropped from 180,000 to 135,000.

Уақыт шкаласы

Көрермендердің пікірінше, Қытай үкіметінің ықпалымен Гонконг билігінің күшейген қысымы салдарынан 2021 жылдың тамызына дейін бірнеше демократияны қолдайтын ұйымдар мен азаматтық топтар таратылды. 23 тамыздағы Альянстың арнайы отырысы туралы хабарлар байқаушылар тарапынан осы қысымның тағы бір белгісі ретінде қабылданды. Альянсқа тамыздың соңына дейін өз еркімен мәселені шешпесе, сот ісі басталатыны жөнінде ескерту жасалды. 2021 жылдың сәуірінде Ли Чукян және тағы алты демократия жақтасы 2019 жылдың 18 тамызында өткен митингіде қатысқандары үшін сотталды. Ол осы және 2019 жылдың тамызындағы тағы бір митингіге қатысқаны үшін 14 айға бас бостандығынан айырылды. Ли мен Хо түрмеде болғандықтан ол 2021 жылы көпшілік назарына ілікті. 5 маусымда кепілдікпен босатылғанымен, 30 маусымда Чоу қайтадан тұтқындалды, бірақ бұл жолы кепілдік берілмеді. Ақыры 5 тамызда кепілдік берілді. 2021 жылдың шілдесінде Альянс барлық тұрақты қызметкерлерін "қауіпсіздігін қамтамасыз ету" мақсатымен айдың соңында жұмыстан босататынын хабарлады; басқару комитетінің жеті мүшесі "саяси және құқықтық тәуекелдердің артуына" байланысты отставкаға кетті. 27 шілдеде Альянс мұражайын тиісті лицензиясыз жүргізгені үшін кінәлі деп танылды және 1025 АҚШ доллары көлемінде айып төледі. Бұл істі Тамақ және қоршаған ортаны санитарлық қорғау департаменті қозғады. 4 тамызда Альянс жабық физикалық мұражайдың орнына онлайн-мұражайды іске қосты. Альянс тәуелсіз команда басқаратын веб-сайтқа көшудің Гонконгтың саяси ортасындағы "радикалды өзгерістерге" және "саяси репрессияның күшеюіне" байланысты қажет болғанын мәлімдеді. 23 тамызда Альянстың тұрақты комитеті арнайы отырыс өткізді. Вице-төраға Чоу Альянсты тарату туралы ұсыныс жасалғанын растамады, барлық шешімдер қабылданатын жылдық жалпы жиналысты атап өтті. 25 тамызда полиция Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік заңына сәйкес Альянстың шетелдік күштермен байланыста болғаны туралы айып тағып хат табыс етті. Хатта Альянстың шетелдік ұйымдармен, соның ішінде Демократияны қолдау қорымен байланысы және түрмеде отырған медиа-магнат Джимми Лайдың жақын одақтасы Марк Саймонмен қарым-қатынасы туралы сұрақтар қойылды. 7 қыркүйекте жарияланған ашық хатында Альянс полицияның сұрағын қабылдамады, "шетелдік агент" деген айыптаманың түсіндірілмегенін және хаттың өзінде "заңдық негіздің" жоқ екенін мәлімдеді. 8 қыркүйекте полиция Чоу мен тағы үш комитет мүшесін, ал 9 қыркүйекте тағы бір комитет мүшесін ұлттық қауіпсіздік заңына сәйкес полиция деректерін беруден бас тартқаны үшін тұтқындады. Сондай-ақ 9 қыркүйекте полиция Альянстың активтерін тоңазытты, оның басшылары Чоу, Хо және Лиге, сондай-ақ Альянсқа "бұзыншылыққа шақыру" айыбын тақты және Альянстың кеңсесіне рейд жасады. 10 қыркүйекте сот Чоудың кепілдікке шығу туралы өтінішін қабылдамады, Хо мен Ли кепілдікке шығу туралы өтініш бермеді. Сот сондай-ақ қоғамдық кепілдікпен сот отырысын өткізу туралы өтінішті де қабылдамады. Сол күні ұлттық қауіпсіздік деректері бойынша тергеудегі бес айыпталушыға кепілдік берілмеді, бірақ кепілдік туралы хабарламаны беру шектеулері алынып тасталды. Барлық айыпталушылар кінәсіз екенін мәлімдеді. 16 қыркүйекте Альянс полицияның 10 қыркүйектегі өтінішіне сәйкес сол күні өзінің веб-сайтын және әлеуметтік желідегі аккаунттарын өшіріп тастайтынын және жаңа платформада ақпарат жариялайтынын хабарлады. 20 қыркүйекте Альянс Хо мен Лидің бірдей, баспаға түсірілген хаттарын жариялады, онда 25 қыркүйекке белгіленген арнайы отырыста ұйымның таратылуын ұсынды. 24 қыркүйекте Чоу Альянстың белсенді түрде таратылуына қарсылық білдіріп, бұл "Альянс атынан қарсылық көрсетуді жалғастырудың кез келген мүмкіндігін жояды" және Ли мен Хоның "хаттарында айтылмаған басқа да ойлары болуы мүмкін" деді. 25 қыркүйекте өткен отырыста Альянс таратылуға шешім қабылдады, 41 мүше дауыс берді, ал 4 қарсы болды. Бұдан кейін Альянс компаниясының хатшысы Ричард Цой баспасөзге "Гонконг халқы жеке тұлға ретінде немесе басқа да тұлға ретінде 4 маусымды бұрынғыдай атап өтуді жалғастыра береді" деп сенетінін айтты. Альянстың активтері, соның ішінде жабық мұражай, полициямен 29 қыркүйекте тоңазытылды. Сол күні мұражайдың онлайн архиві қаланың негізгі интернет-провайдерлері арқылы қолжетімді болмай қалды. 22 қазанда 8 және 9 қыркүйекте деректерді беруден бас тартқаны үшін тұтқындалған Альянстың бес мүшесіне кепілдік берілді. Чоу мен Саймон ...

Increased pressure by Hong Kong authorities, believed by observers to have been prompted by the Chinese government, had caused several pro democracy organizations and civic groups to disband by August 2021. News of a special meeting of the Alliance on 23 August, which reportedly suggested dissolution, was seen by observers as another sign of this pressure. There were reports that the Alliance had been forewarned about legal action, should it not resolve of its own accord by the end of August. In April 2021, convenor Lee Cheuk yan was convicted, along with six other pro democracy advocates, for his role in a rally that took place on 18 August 2019. He was sentenced to 14 months in jail for his role in this and another August 2019 rally. She was thrust into the limelight in 2021 because Lee and Ho were both in prison. Although she was released on 5June on bail, Chow was arrested again on 30 June and this time bail was refused. It was finally granted on 5 August. In July 2021, the Alliance announced that it was dismissing all its permanent staff with effect from the end of the month to "ensure their safety"; seven members of its steering committee had resigned in view of "growing political and legal risks." On 27 July, the Alliance pleaded guilty on charges of having run its museum without a proper licence and paid an amount of (US$1,025) as a fine. The charge had been brought by the Food and Environmental Hygiene Department. On 4 August, the Alliance launched an online museum to replace the physical one, which had remained closed. The Alliance stated that the move to a website, run by an independent team, had been necessary due to "drastic changes" to Hong Kong's political environment and "intensified political repression". On 23 August, the standing committee of the Alliance held a special meeting. Vice chairwoman Chow did not confirm that the outcome was a recommendation to dissolve the Alliance, pointing to the annual general meeting as the occasion where all decisions would be taken. On 25 August, police served a letter in which it accused the Alliance of collusion with foreign forces, a crime under the Hong Kong national security law. The letter asked about the connections of the Alliance with foreign organizations including the National Endowment for Democracy, as well as the exchanges of the Alliance with Mark Simon, a close ally of jailed media mogul Jimmy Lai. In an open letter on 7 September the Alliance rejected the police request, saying that the charge of being a "foreign agent" had not been explained, and that it considered the letter itself to have "no legal basis". On 8 September, police arrested Chow and three other committee members and on 9 September, a further committee member, over refusing a police data request made under the national security law. Also on 9 September, police froze worth of assets of the Alliance, charged its leaders Chow, Ho and Lee as well as the Alliance with "incitement to subversion", and raided the premises of the Alliance. On 10 September, the court rejected the bail application of Chow; Ho and Lee had not lodged one. The court also rejected a request for a public bail hearing. The same day, bail was denied to the five defendants in the national security data probe, with bail reporting restrictions however being lifted. All defendants pleaded not guilty. On 16 September, the Alliance published a statement saying that, following a police request from 10 September, it would delete its website and social media accounts that day, and publish information on a new platform. On 20 September, the Alliance disclosed identical, typed letters by Ho and Lee which recommended the dissolution of the organization at the special meeting scheduled for 25 September. On 24 September, Chow voiced opposition to the Alliance proactively disbanding, saying that this would be "severing any possibility of continuing to resist in the name of the Alliance", and that Lee and Ho "might have other considerations that cannot be stated [in their letters]". At the 25 September meeting, the Alliance decided to disband, with 41 members voting in favour and four against. Afterwards, Company Secretary of the Alliance Richard Tsoi told the press that he believed that "Hong Kong people, no matter in [an] individual capacity or other capacities, will continue commemorating June 4th as before." The assets of the Alliance, including the shuttered museum, were frozen by police on 29 September. The same day, an online archive of the museum became unavailable via the main internet providers in the city. On 22 October, the five Alliance members who were arrested on 8 and 9 September over the data refusal were granted bail. Chow and Simon Leung unsuccessfully attempted to refuse bail because its conditions included speech restrictions. Chow remained in custody for her other national security charge. On 26 October, before liquidation procedures were completed, the Hong Kong Government struck the Alliance from the Companies Registry through an order from Chief Executive Carrie Lam. A government statement called the operation of the Alliance as amounting to subversion. The step had been foreshadowed by Security Secretary Chris Tang in a letter to the Alliance on 10 September. One of the liquidators called the order "premature and unnecessary". Two weeks before the trial of the same case was to begin on 13 July 2022, Chow, representing herself, unsuccessfully sought to obtain details of the prosecution's case on the grounds that it would be "impossible" to prepare her case without it. On 29 August 2022, it transpired in court that the Hong Kong Alliance was accused of having received 20,000 Hong Kong dollars from an otherwise unnamed "Organisation 4", which prosecution said was an
"international political organization", among whose guiding principles was "to end one party ruling, and to rebuild a democratic China". In the appeal hearing in December 2023, the three defendants argued that the Alliance was not a foreign agent as alleged by police, and had thus not been required to provide the requested data. The appeal was rejected in March 2024. An application for a certificate to appeal that verdict in the High Court was rejected on 17 April 2024.

Реакциялар

2021 жылдың 9 қыркүйегіндегі тұтқындаулар АҚШ Мемлекеттік хатшысы Энтони Блинкеннің күшті сын-пікірлеріне ұшырады, ол Twitter-де бұл әрекетті «заңды ашықтан-ашық зәбірлеу» деп атады. Гонконг байланыс кеңсесінің өкілі полиция операциясын қолдайтынын білдіріп, Альянс «полицияны қаралап көрсеткенін» мәлімдеді. 2023 жылдың 11 наурызында Чоу, Тан және Цуиге жаза тағайындалуы Еуропалық Одақтың Сыртқы істер және қауіпсіздік саясаты жөніндегі жоғары өкілі тарапынан айыпталып, оның өкілі Набила Масрали сол күні Twitter-де бұл «негізгі бостандықтарды жою үшін заңдарды теріс пайдаланудың тағы бір мысалы» екенін мәлімдеді. Келесі күні Гонконгтағы Қытай Сыртқы істер министрлігінің өкілі Масралидің пікірін «қатты қабылдамады», оларды «жауапсыз» деп атады және Гонконгтағы «сот әділеттілігін кемсіткенін» айтты. Сол күні Гонконг үкіметі де Масралидің сын-пікірін қатты жоққа шығаратын мәлімдеме жасады.