Кіріспе

Сапинд тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы.

Сапинд – личи тұқымдасының (Sapindaceae) және Сапиндеа тайпасының шамамен он үш түрінен тұратын бұталар мен кіші ағаштар туысы. Бұл өсімдіктер жылы орташа белдеуден тропикалық аймақтарға дейін әлемнің әртүрлі жерлерінде өседі. Туысқа жапырақты және мәңгі жасыл түрлер кіреді. Туыстың өкілдері көбінесе сабын жемісі немесе сабын жаңғағы деп аталады, себебі олардың жеміс қабығы сабын жасау үшін қолданылады. Туыс атауы латын тіліндегі "сапо" ("сабын") және "индикус" ("үнділік") сөздерінен шыққан. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, ұзын, қауырсын тәрізді (S. oahuensis-те қарапайым жапырақтары бар), 14-30 жапырақшасы бар, ал соңғы жапырақшасы көбінесе болмайды. Гүлдері ірі шоғырлар түрінде болады, әр гүлі кішкентай, кремі түсті ақ. Жемісі – диаметрі кішкентай, былғары қабықпен жабылған, сары түсті, піскенде қара түске айналады және ішінде бір-үш тұқым болады.

Қолданылуы

Друптар (сабын жаңғақтар) құрамында сапониндер бар, олардың беттік белсенділік қасиеттері бар және ежелгі Азия және Америка халықтары оларды жуу үшін пайдаланған. Сапиндді ағаштан жебелер жасау және тұқымдардан әсемдік бұйымдарын жасау сияқты басқа да көптеген мақсаттарда қолдану туралы мәлімделген.

Халықтық медицина

Сапинд ағашының жапырақтары мен жемістерінен алынған сығындылар дәстүрлі халық емшілігінде түрлі жағдайларды емдеу үшін пайдаланылып келген.

Инсектицид

Сапинд түрлері кейбір Lepidoptera (күлділер мен көбелектер) түрлерінің дернәсілдері үшін тағамдық өсімдік ретінде қолданылады, оның ішінде Endoclita malabaricus та бар. Сабын жаңғағының ядросынан алынған сығындылар дернәсілдер мен қуыршақтардың ферменттерінің қызметін бұзып, сондай-ақ вирустық аурулардың маңызды таратушысы – Aedes aegypti масасының өсуін тежейді.

Бояу құралы

Самын жаңғағы тусар жібегі мен мақта матасын бояуға қолданылатын бояушы зат ретінде пайдаланылады.

Бұрын осы жерде орналастырылған

Lepisanthes fruticosa (Roxb.) Лина. (S. fruticosus Roxb. ретінде) Lepisanthes senegalensis (Жус. ex Poir.) Лина. (S. senegalensis Juss. ex Poir. ретінде) Lepisanthes tetraphylla (Vahl) Радлк. (S. tetraphylla Vahl. ретінде) Talisia cerasina (Benth.) Радлк. (S. cerasinus Benth. ретінде) Talisia esculenta (А. Ст. Хил.) Радлк. (S. esculenta A. St. Hil. ретінде)