Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы.
Uncaria – Rubiaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Оның шамамен 40 түрі бар. Олардың таралу аймағы пантропикалық, көпшілігі тропикалық Азияда, үш түрі Африка мен Жерорта теңізінде, ал екеуі Неотропикалық аймақта өседі. Бұл өсімдіктер халық арасында gambier, мысық тырнағы немесе uña de gato деп аталады. Соңғы екі атау басқа бірнеше өсімдіктерге де қатысты. Туыстың типтік түрі – Uncaria guianensis. Индонезиялық гамбиер (U. gambir) – үлкен тропикалық жүзім сияқты өсімдік, оның жапырақтары қарама-қарсы орналасқан және ұзын. Оңтүстік Американың U. tomentosa түрі Uña de Gato деп аталады. Uncaria sinensis Қытайда кең таралған. Uncaria атауы 1789 жылы Иоганн фон Шребердің Genera Plantarum басылымының 8-ші томында (Линней, Юссие және басқалардың осы аттас еңбектерімен шатастырмау керек) берілген. Туыс атауы латынша uncus сөзінен шыққан, ол "ілгек" дегенді білдіреді. Бұл атау Uncaria жүзімінің басқа өсімдіктерге жабысу үшін пайдаланатын қысқарған бұтақтарынан пайда болатын ілгектеріне сілтеме жасайды. Uncaria Naucleeae тайпасының мүшесі, бірақ оның осы тайпадағы орны әлі анықталған жоқ.
Сипаттама
Ағаш тәрізді лианалар; қысқартылған, өзгерген бұтақтардан пайда болған ілгектер арқылы өрмелеу. Жапырақ сағақтары толық немесе екі бөлікті. Гүлшоғырлары көлденең, өте қысқа бұтақтардың ұштарындағы тығыз шоғырлар түрінде болады. Гүлдің төбеше жапырақтарында қосымшалар жоқ. Тұқымдарының екі шетінде де ұзын қанаттары болады, ал төменгі қанаты терең екіге айырылған.
Қолданылуы
Дипломат Эдмунд Робертс 1830 жылдары Қытайға сапары кезінде қытайлықтардың U. gambir-ді тері шыраюға пайдаланғанын және U. gambir теріні кеуекті әрі шіруге ұшырататынын атап өтті. Ол сондай-ақ қытайлықтардың оны арек жаңғағымен бірге шайнайтынын да байқады. Өсімдік экстрактында шамамен 150 анықталған фитохимиялық заттар бар, оның ішінде катехиндер, проантоцианиндер және гамбирин деп аталатын халкон флаван 3-ол димерлері кездеседі. Мысық тырнағы (U. tomentosa) және қытайлық Uncaria түрлері дәстүрлі медицинада қолданылады, алайда олардың ешқандай емдік қасиеттері бар екенін дәлелдейтін жоғары сапалы клиникалық зерттеулер жоқ.
Жағымсыз әсерлер
Мысық тырнағы күніне 350 миллиграммнан аспайтын мөлшерде 6 апта бойы қолданғанда адамдар үшін қауіпсіз болып көрінеді, бірақ оның қолайсыз әсерлеріне жүрек ауруы, диарея, асқазанның ішек қызметінің бұзылуы және қанды сұйылтатын дәрілермен бірге қолданғанда қан кету қаупінің артуы жатады.