Кіріспе
1970 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Фиджи тарихы 1987 жылға дейін үлкен экономикалық өсімді бастан өткерді, содан кейін 1987 және 2000 жылдардағы әскери төңкерістер мен азаматтық төңкерістен туындаған саяси тұрақсыздық салдарынан салыстырмалы тоқырауға ұшырады. 2006 жылы тағы бір әскери төңкеріс болды. Фиджи саясатындағы ең басты айырмашылық – идеологиялық емес, жергілікті фиджиліктер мен индофиджиліктер арасындағы бәсекелестік. 2020 жылдың соңында Фиджиде COVID-19 пандемиясы болды, ол экономика мен адамдардың күнделікті өміріне әсер етті.
Since attaining independence from the United Kingdom on 10 October 1970, Fijian history has been marked by exponential economic growth up to 1987, followed by relative stagnation, caused to a large extent by political instability following two military coups in 1987 and a civilian putsch in 2000. This was followed by another military coup in 2006. Rivalry between indigenous Fijians and Indo Fijians, rather than ideological differences, have been the most visible cleavage of Fijian politics. Later in 2020, Fiji was hit by the global COVID 19 pandemic, which affected the economy and the daily lives of the people.
Ұлттар арасындағы үстемдік үшін күрес
Тәуелсіздік алғаннан кейін саясатта Рату Сэр Камисесе Мараның Альянс партиясы үстемдік құрды. 1977 жылдың наурызында өткен сайлауда үнді халқының жетекшілігімен оппозиция Өкілдер палатасында көпшілік орындарды жеңіп алды, бірақ ішкі дау-дамайлар мен туа біткен фиджиліктердің үнді фиджиліктерінің басшылығын қабылдамайтынына қатысты алаңдаушылықтардың салдарынан үкімет құра алмады. (Сонымен қатар, 1977 жылғы Фиджи конституциялық дағдарысы). 1987 жылдың сәуір айында доктор Тимоси Бавадра бастаған коалиция, ол этникалық фиджилік және үнді фиджилік қауымдастығының қолдауына ие болды, жалпы сайлауда жеңіске жетіп, Фиджидегі алғашқы үнді көпшілікті үкіметті құрды, доктор Бавадра Премьер-министр болып тағайындалды. Бір айдан кейін, 1987 жылдың 14 мамырында лейтенант-полковник Ситивени Рабука басқарған әскери төңкеріс кезінде доктор Бавадра мәжбүр түрде биліктен алынды. Келіссөздер мен талқылаулардың бірнеше кезеңінен кейін, Рабука 1987 жылдың 25 қыркүйегінде екінші төңкеріс жасады. Әскери үкімет конституцияны күштен жойып, 10 қазанда Фиджиді республика деп жариялады. Бұл әрекет, Үндістан үкіметінің наразылығымен бірге, Фиджидің Ұлттар Достастығынан шығарылуына және Австралия мен Жаңа Зеландия сияқты шетелдік үкіметтердің Рабука режимін ресми мойындамауына әкелді. 6 желтоқсанда Рабука Мемлекет басшысы лауазымынан кетті, ал генерал-губернатор Рату Сэр Пеная Ганилау Фиджи Республикасының алғашқы Президенті болып тағайындалды. Мара қайтадан Премьер-министр болып тағайындалды, ал Рабука Ішкі істер министрі болды.
Екі конституция
Жаңа үкімет 1990 жылдың шілдесінде күшіне енген жаңа конституцияны әзірледі. Оның шарттарына сәйкес, заң шығарушы органның екі палатасында этникалық фиджиліктерге басымдық берілді. Бұрын, 1989 жылы үкімет 1946 жылдан бері алғаш рет этникалық фиджиліктер халықтың көпшілігін құрағанын көрсететін статистикалық мәліметтерді жариялады. 1987 жылғы төңкерістен кейінгі екі жылда 12 000-нан астам фиджилік индо және басқа азшылықтар елден кетіп қалды. Рабука әскери қызметтен кеткеннен кейін 1993 жылы жаңа конституция бойынша премьер-министр болды. 1995-1996 жылдары фиджилік индо жерлерін жалға беру шарттарын жаңару және 1990 жылғы конституцияны 7 жыл сайын қарауға байланысты саяси маневрлер этникалық шиеленісті күшейтті. Конституциялық комиссия заң шығарушы органның мөлшерін ұлғайтатын, этникалық топтарға бөлінген орын үлесін азайтатын, президенттік лауазымды этникалық фиджиліктерге қалдыратын, бірақ премьер-министр лауазымын барлық нәсілдің азаматтарына ашатын конституция жобасын жасады. Премьер-министр Рабука және президент Мара, Ганилаудың 1993 жылдың соңында қайтыс болуынан кейін осы лауазымға келген, бұл ұсынысты қолдады, ал ұлттық фиджилік партиялар оған қарсы шықты. Реформаланған Конституция 1997 жылдың шілдесінде бекітілді. Фиджи қазан айында Ұлттар Достастығына қайта қабылданды.
1999 жылғы сайлау және 2000 жылғы төңкеріс
Жаңа конституция бойынша өткен алғашқы заң шығарушы сайлау 1999 жылдың мамыр айында өтті. Рабуканың коалициясы Махендра Чоудри бастаған индо-фиджилік партиялармен жеңіліп, ол Фиджидің алғашқы индо-фиджилік премьер-министрі болды. Бір жыл өткен соң, 2000 жылдың мамырында, Чоудри және парламент мүшелерінің көп бөлігі фиджилік ұлтшыл Джордж Спейт басқарған қарулы адамдар тарапынан Өкілдер палатасында кепілге алынды. Қоршау 8 аптаға созылды, осы кезеңде Чоудри денсаулығына байланысты президенттің бұйрығымен қызметтен алынды, ал фиджилік әскерилер билікті басып алып, жағдайды келіссөздер арқылы шешті, содан кейін Спейт келісім шарттарын бұзғаны үшін тұтқынға алынды. 2002 жылдың ақпан айында Спейт мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін сотталды және қазір өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Бұрынғы банкир Лайсения Қарасе шілде айында әскерилер мен Бас кеңес тарапынан уақытша премьер-министр және уақытша азаматтық үкімет басшысы болып тағайындалды. 2001 жылы тоқтатылған конституцияны қайта жаңартпақ болғаннан кейін, Қарасе қатысты сайлауда Чоудриді жеңді.
Қарасе дәуірі мен 2006 жылғы төңкеріс
2000 жылғы төңкеріс Фиджи қоғамында терең дауларды қалдырды. Қарасе үкіметі төңкеріске қатысы бар деген айыппен сотталғандарға кешірім беруді және зардап шеккендерге өтемақы төлеуді көздейтін даулы заң жобасын ұсынды. Бұл заңнама өткен оқиғаларды ұмытуға бағытталған қадам ретінде ұсынылғанмен, Фиджи Республикасы Әскери күштерінің де арасында, Фиджидің жергілікті халқының бір бөлігімен қатар, Индо-Фиджи қауымдастығын одан әрі наразылыққа ұшыратты. 2004 жылдан бастап үкімет пен Әскери арасындағы шиеленіс елді үлкен күмәнде ұстады және 2005-2006 жылдар аралығында күрт өршіді. 2006 жылдың мамырында Қарасе үкіметі шағын айырмамен қайта сайланды, содан кейін бәсекелес Фиджи Еңбек партиясымен (FLP) кең коалиция құрды. Дегенмен, коалициялық үкімет Әскери күштерді жұмылдыра алмады, ал қараша айының соңында Әскери күштер үкіметтің бұйрықтарына ашық мойын бұрмаған кезде үкімет өкіметін жүзеге асыра алмайтыны анық болды. Бұл тұйыққа 5 желтоқсанда мемлекеттік төңкеріспен нүке айырды. Комодор Франк Байнимарама өзін Президент міндетін атқарушы деп жариялады. 2007 жылдың 4 қаңтарында Байнимарама Президент Илоилоға атқарушы билікті қайтаруға уәде берді, ал Илоило Әскери күштердің әрекеттерін қолдайтын мәлімдеме жасады. Келесі күні Илоило Байнимараманы уақытша Премьер-министр етіп тағайындады, бұл Әскери күштердің әлі де толық бақылауда екенін көрсетті.
2009 жылғы конституциялық дағдарыс және оның салдары
2009 жылдың 9 сәуірінде Апелляциялық сот әскери қолдауға ие уақытша үкіметтің заңсыз екенін жария етіп, президент Илоилоға жалпы сайлау өткізілгенге дейін бейтарап уақытша үкімет тағайындауды бұйырды. Бірақ сот шешімін орындамай, уақытша үкімет отставкаға шықты, ал Илоило келесі күні телеарнада сөйлеген сөзінде 1997 жылғы Конституцияны күштен шығаратынын мәлімдеді. Ол барлық судьялар мен мемлекеттік қызметкерлерді қызметтен босатып, өзін «жаңа тәртіптің» Мемлекет басшысы деп тағайындады және Бейнимараманы премьер-министр қызметіне қайта тағайындады, ол сайлау 2014 жылға дейін өткізілмейтінін хабарлады. Де-факто, әскерилер елдің толық бақылауында қалды. Илоило 2009 жылдың шілдесінде президенттік лауазымынан кетіп, оның орнына RFMF-тің бұрынғы қолбасшысы Рату Эпели Найлатикау келді. 2013 жылы жаңа Конституция қабылданды, нәтижесінде 2014 жылдың қыркүйегінде сайлау өтті, онда Бейнимарама мен оның FijiFirst партиясы жеңіске жетті.
2020-2021 жылдардағы COVID-19 пандемиясы
19 наурызда Фиджи Лаутока қаласында COVID-19 жұққан алғашқы науқас анықталды. Алдын алу шарасы ретінде Фиджи үкіметі қаланы 2020 жылдың 7 сәуіріне дейін жабу туралы хабарлады. 2 сәуірде үкімет елордадағы расталған жағдайлардан кейін Сува қаласын да жапты. Науқастар саны артып келе жатқанда, премьер-министр Вореке Байнимарама бүкіл ел бойынша кешкі сағат 8-ден таңғы 5-ке дейін коменданттық сағат енгізді. Мектептер мен қажетсіз қызметтер жабылды, халыққа үйде болу және гигиена ережелерін сақтау ұсынылды. 2020 жылдың маусымынан бастап Фиджи вирустың халық арасында таралуын тоқтатуға және COVID-19 шектеулерін жеңілдетуге қол жеткізді. Ел 2021 жылдың наурыз айының басында COVID-19 вакцинасын алды және оны бірінші кезектегі жұмыскерлерге және жедел жәрдем көрсетушілерге салды. 2021 жылдың наурыз айына қарай Фиджиде COVID-19 жұққан 66 адам және 2 өлім жағдайы тіркелді, олардың көп бөлігі шекара арқылы келгендер арасынан табылды.