Кіріспе

Американдық Олимпиадалық жүзуші (1886–1983)

Генри Джеймисон "Джам" Хенди (6 наурыз 1886 – 13 қараша 1983) – американдық Олимпиадалық кеудемен жүзуші, су полосы ойыншысы және коммерциялық мақсатта түсірілген кинофильмдер, слайдфильмдер (кейін фильмдер деп аталды), сауда көрмелері, өнеркәсіптік театр және мультимедиялық оқу құралдарын шығарушы Jam Handy Organization (JHO) ұйымының негізін қалаушы. Қашықтықтан оқыту идеясын алғаш рет көтерген адам ретінде танылған Хенди 1910 жылы алғашқы фильмін түсірді және 1983 жылы таратылғанша шамамен 7000 кинофильм мен мүмкін 100 000 слайдфильм шығарған компанияға жетекшілік етті.

Спорттық іс-шаралар

Суға жүзуші ретінде Хенди америкалықтарға Австралиялық жүзу сияқты бірнеше жаңа жүзу әдістерін таныстырды. Ол көбінесе ерте тұрып, өзге жүзушілерден басымдық алу үшін жаңа әдістер ойлап табатын. 1904 жылы Сент-Луис қаласында өткен Олимпиада ойындарында ол жүзуден қола медаль жеңіп алды. Жиырма жыл өткен соң, 1924 жылы Парижде өткен Олимпиада ойындарында ол Иллинойс атлетика клубының су поло командасының құрамында болды және тағы да қола медальді иеленді. Осы қатысуымен ол алғашқы және соңғы Олимпиадалық жарыстар арасындағы ең ұзақ мерзімді рекордты орнатты. Хенди өмірінің соңғы айларына дейін дерлік күнде жүзіп жүрді. 1978 жылы ол 1980 жылғы Олимпиада ойындарына дайындық жасап жатқан американдық спортшыларды қолдауға шақыратын жарнамада суға түсті, бұл бойкотқа дейін болды. Ол түсірілім жасаған кезде АҚШ-тың ең ескі Олимпиада жүлдегері еді. 1965 жылы Хенди Халықаралық жүзу даңқы залына енгізілді. 1977 жылы ол АҚШ су полосының даңқы залына енгізілді.

Өмірбаян

Ханди Чикагодағы Солтүстік бөлімшесі орта мектебінде (қазіргі Линкольн Парк орта мектебі) оқыды, содан кейін 1902–03 оқу жылында Мичиган университетіне түсті. Ол сол кезде «Чикаго Трибьюн» газетінің кампустағы тілшісі болып жұмыс істеді. 8 мамырда ол профессор Томас С. Трублодтың «Элокуция 2» класындағы дәрісін «күйеу жігіттік курсы» деп сипаттап мақала жазды. Ханди Трублодтың неке ұсынысын тиімді ету үшін тізе бүгіп көрсеткенін айтты. «Чикаго Рекорд Геральд» газетінің карикатурашысы Джон Т. Маккачон ертесі күні «Профессор Фокси Труеспорт» атты карикатура жариялады, онда ол студенттеріне қалай сүйісу керектігін көрсетіп жатқан еді. Трублод пен университет президенті Джеймс Б. Ангел бұл жағдайға риза болмады. Мақала жарияланғаннан кейін он күн өткен соң Ханди «профессорлардың бірінің жұмысына зиян келтіретін жалған мәлімдемелер жасағаны үшін» бір жылға жұмыстан шеттетілді. Оған бір жылдан кейін қайтадан өтініш беруге рұхсат берілді. Бірақ Ханди басқа оқу орнына түсуге бел буды, алайда Мичиган университетіндегі оқиғадан кейін басқа университеттерге қабылдана алмады. Ханди Пенсильвания университетіне қабылданды, бірақ екі аптадан кейін оқудан шығарылды. «Трибьюн» газетінің редакторы Медилл Маккормик Хандидің мәселесін шешуге тырысты, бірақ Ангел шеттету туралы шешімін өзгертуден бас тартты. Содан кейін Маккормик Хандиге жұмыс ұсынды. Ханди «Трибьюн» газетінің әртүрлі бөлімдерінде жұмыс істеді. Жарнама бөлімінде жұмыс істеген кезде Ханди сатушылардың өнімдерге деген ынтасын арттырып, оларға ақпарат берудің тауар сатуға көмектесетінін байқады. Ол сондай-ақ адамдарды белгілі бір өнімді сатып алуға не итермелейтінін зерттеуді бастады. Ханди «Трибьюн» газетінен корпоративтік коммуникация саласында жұмыс істеу үшін кетті. Ол National Cash Register компаниясының Джон Паттерсонмен бірге жұмыс істеді, ол қызметкерлерді оқыту үшін слайдтарды пайдаланды. Басқа әріптесінің көмегімен Ханди тұтынушыларға күнделікті қолданылатын өнімдерді қалай пайдалану керектігін көрсететін фильмдер жасап, таратуды бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Ханди әскери техниканы пайдалану туралы фильмдер түсіре бастады. Осы кезде «Джам Хенди» ұйымы құрылды. Ханди Хелен Хог Роджерске үйленді және бес баласы болды. Оның қызы Шаильдің балаларының бірі – гравер Гарнер Таллис. Оның қызы Шаильдің тағы бір баласы – өнертапқыш Барклей Дж. Туллис.

Кино түсіру

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Jam Handy Organization компаниясы Bray Productions компаниясының Чикаго-Детройт бөлімшесі ретінде келісімшарт жасады, автоөнеркәсіп үшін фильмдер түсіріп, Bray компаниясының ең ірі жеке клиентіне қызмет етті. General Motors компаниясы Хандидің ұйымын қысқа оқу фильмдерін, сондай-ақ басқа да оқу және жарнамалық материалдарды жасау үшін таңдады. Мұндай фильмдердің бірі – 1940 жылғы «Жұмысқа қабылданды!» фильмі, Chevrolet дилерлік орталықтарының сату менеджерлері үшін түсірілген оқу фильмі; ол сонымен қатар Mystery Science Theater 3000 эпизодтарындағы «Жаратушының қалыңдығы» және «Манос: Тағдырдың қолдары» сериалдарында да көрсетілді. Jam Handy Organization ұйымы түсірген көптеген фильмдер Prelinger Archives жинағында сақталған және оларды Internet Archive сайтынан көруге және жүктеуге болады. 1936 жылғы «Мастер-хандс» атты танымал деректі фильм (немесе «капиталистік реалистік драма» деп аталған) 1999 жылы Ұлттық кино тізіміне сақтау үшін іріктелді. 1936 және 1938 жылдар аралығында Jam Handy Organization компаниясы Chevrolet үшін Ники Ном есімді гномды бейнелейтін алты анимациялық фантастикалық фильмдер сериясын жасады, онда Chevrolet-тің жаңа автомобильдері кейде классикалық ертегілерді қайта айта отырып, жамандықтан құтқарады. Олардың арасында «Золушке арналған карета» және «Золушке саяхат» фильмдері болды. Басқа фильмдер: «Ники тағы да жолға шықты», «Ақсақ Педро», «Принцесса мен кедей» және «Бір жаман рыцарь». Jam Handy Organization компаниясы Рождестволық «Қызыл мұрынды бұғы Рудольф» (1948) әңгімесінің алғашқы анимациялық нұсқасын жасады, оған бөлшек саудагер Montgomery Ward демеушілік етті және Макс Флейшер режиссерлік етті. Ханди басқа компаниялар мен мектептер үшін де фильмдер түсірді. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскерилер үшін 7000-нан астам фильм түсірген деп есептеледі. Ханди фильмдерден тек бір пайыз ғана пайда алды, ал ол жеті пайызға дейін алуға мүмкіндігі болған. Ол жұмыста үстелсіз жұмыс істеген, кез келген бос орынды пайдаланған. Хандидің костюмдерінің қалталары болмады, өйткені ол оларды уақытты бекер шығындау деп ойлады.

Степендері

Хандидің Мичиган университетімен болған қиындықтарына қарамастан, оның күйеу баласы Макс Маллон, немере қызы Сьюзан Уэбб және шөбере қызы Кэтрин Таллис сол университеттен диплом алды. Хандиге Шығыс Мичиган университетінің құрметті докторлық дәрежесі берілді.

Өлім

Ханди 1983 жылғы 13 қарашада 97 жасында Детройт қаласында қайтыс болды. Өліміне бірнеше күн ғана қалғанда оның жүзумен айналысқаны белгілі. Jam Handy жарнама және маркетинг фирмасы General Motors-тың басты жарнама агенттігі ретінде Campbell Ewald фирмасымен ығыстырылды. Осы қаражаттың жоғалтуы оның қайтыс болған жылы Детройттегі Ист Гранд Бульварда орналасқан Ханди агенттігінің жабылуына себеп болды.

Мұрағаттық дереккөздер

Хандидің жеке қағаздары мен сақталған Jam Handy ұйымының құжаттары Детройт қалалық кітапханасындағы Бертон тарихи қорында сақталады. Оның отбасы және шежіресі Мичиган университетінің Уильям Л. Клементс кітапханасындағы тарихи жинақта ұсынылған. Клементс кітапханасы сонымен қатар Айзек В. К. Хандидің "Хандилер мен олардың туыстарының жылнамалары мен естеліктері" атты кітабын жариялаған, оны Милдред Ханди Ричи және Сара Розель Ханди Маллон өңдеген (Анн Арбор, 1992). Джеймисон Хандимен жасалған бір сағаттық сұхбат (26 желтоқсан 1961 жылы жарияланған) Internet Archive сайтында қолжетімді.