Канол жолы – Екінші дүниежүзілік соғыста салынған мұнай құбырының бөлігі. Юкон аймағындағы жолы жазда күтіледі, ал Солтүстік-Батыс территориясында – мұра жолы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канаданың Юкон және Солтүстік-Батыс аумақтарындағы тас жол
Highway in Yukon and Northwest Territories, Canada
Канол жолы Канол жобасының бір бөлігі болды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норман Уэллс (Солтүстік-Батыс аумақтары) мен Уайтхорс (Юкон) арасында құбыр желісін салу үшін салынған. Құбыр желісі қазір жоқ, бірақ жолдың Юкондағы ұзын бөлігі жаз айларында Юкон үкіметімен күтіліп тұрады. Солтүстік-Батыс аумақтарында сақталған жол бөлігі Канол мұра жолы деп аталады. Жол да, жол да Трансканада жолының құрамына кіреді. Канол жолы Аляска тас жолындағы Джонсон өткелінен, Уайтхорсқа (Юкон) шығысқа қарай Теслин өзенінің көпіріне жақын жерден басталып, Солтүстік-Батыс аумақтарының шекарасына дейін созылады. Тас жол Росс өзені маңындағы Роберт Кэмпбелл тас жолымен қосылады, онда Пелли өзені арқылы кабельдік паром және бұрын құбырды тіреген ескі жаяу көпір бар, ол әлі де қолданыста.
The Canol Road was part of the Canol Project and was built to construct a pipeline from Norman Wells, Northwest Territories, to Whitehorse, Yukon, during World War II. The pipeline no longer exists, but the long Yukon portion of the road is maintained by the Yukon Government during summer months. The portion of the road that still exists in the NWT is called the Canol Heritage Trail. Both road and trail are incorporated into the Trans Canada Trail. The Canol Road starts at Johnson's Crossing on the Alaska Highway near the Teslin River bridge, east of Whitehorse, Yukon, and runs to the Northwest Territories border. The highway joins the Robert Campbell Highway near Ross River, Yukon, where there is a cable ferry across the Pelly River, and an old footbridge, still in use, that once supported the pipeline.
Соғыс тарихы
Аляска тас жолының құрылысы және дамуы, Солтүстік-Батыс кезеңдік бағытындағы әуежайлар мен Аляскадағы әскери базаларды жабдықтау отын көзінің қажеттігін анықтады. Норман Уэллсте жоғары сапалы мұнай болды, ал жоспар Уайтхорсқа дейін құбыржол салу еді. Техас штатынан әкелінген бөліктер мен түрлі құралымдар Уайтхорста мұнай өңдеу зауытын салу үшін жеткізілді. Құбыржолды салу және күтіп ұстау үшін жол салынды. Бастапқыда, құбыржол мен жолдың барлық құрылыс жұмыстарын Альбертаның солтүстік-шығысынан Норман Уэллске көшіру жоспарланды. Бұл қысқы жолдарды және өзен арқылы тасымалдауды, соның ішінде көптеген тасымалдау пункттерін жылдам ағыстардың маңында пайдалануды қажет етті, бірақ бұл жағдай қиын, баяу және кедергі тудыратын болып шықты. Соңында құрылыс "Канол лагерінен" (Норман Уэллстен Маккензи өзені арқылы) және Уайтхорстан бірдей жүргізілді, ал жол 1943 жылдың 31 желтоқсанында Макмиллан өткелінің жанында, Маккензи тауларында, Юкон мен Солтүстік-Батыс территориялардың шекарасында қосылды. Құбыржол тікелей жерге төселді, ал мұнайдың жоғары сапасы оның тіпті салқын ауа райында да ағып тұруына мүмкіндік берді. Жол мен құбыржолда жұмыс істегендерге көбелектер, қара шыбықтар, суық және басқа да қиын жағдайларға төзуге тура келді. Жұмысшыларды жалдаған компанияның плакатында жағдайлар өмірге қауіпті екені ескертілді, егер адамдар осындай жағдайға төзуге дайын болмаса, жұмысқа үміткер болмауы керек екені айтылды. Мұнай ағыны 1944 жылы басталды, бірақ толыққанды нәтиже бермегендіктен 1945 жылдың 1 сәуірінде тоқтатылды. Уайтхорс мұнай өңдеу зауытынан өнімді тарату үшін қосымша құбырлар орнатылды, ол да 1945 жылы жабылды. Алеут аралдарын жапондықтар басып алу қаупіне қарамастан, жылына Аляскаға мұнаймен толы он екі танкер жеткізілді, ал Канол тек бір танкер көлемін ғана қамтамасыз етті.
Construction and development of the Alaska Highway and airfields along the Northwest Staging Route and provision of military bases in Alaska led to a determination that a source of fuel was required. High grade oil was available at Norman Wells, and the scheme was to construct a pipeline to Whitehorse. Assorted components, including pieces from Texas, were moved to Whitehorse to construct a refinery. A road was built to provide access to build and service the pipeline. At first, the effort was to move all construction activity for the pipeline and road to Norman Wells from northeastern Alberta. This required the use of winter roads and river movement, including several portages around rapids, and was soon found to be cumbersome, slow, and a bottleneck. Ultimately, construction proceeded both from "Canol Camp" (across the Mackenzie River from Norman Wells) and Whitehorse, and the roadway was joined in the vicinity of the Macmillan Pass in the Mackenzie Mountains, on the Yukon–Northwest Territories border, December 31, 1943. The pipeline was laid directly on the ground, and the high grade of the oil allowed it to flow even at Workers on the road and pipeline had to endure mosquitoes, black flies, extreme cold and other difficult conditions. One poster for the company that hired workers warned that the conditions could be life threatening, emphasising that if people were not willing to endure the conditions, they should not apply for the work. The oil flow commenced in 1944, but was shut down April 1, 1945, having not performed entirely satisfactorily. Some supplementary pipelines were installed to distribute product from the Whitehorse refinery, which also closed in 1945. Twelve tankers full of oil were delivered to Alaska annually in spite of the perceived threat from Japanese occupation of the Aleutians, while Canol only provided the equivalent of one tanker full.
Соғыстан кейінгі тарих және мәртебе
Кейбір қосымша құбырлар 1990-шы жылдарға дейін қолданыста болды, бірақ Алясканың Скагвей қаласына бағытталған құбырдың бағыты өзгертіліп, ол Уайт-Пасс және Юкон темір жолы арқылы мұнай өнімдерін Юконға жеткізуге пайдаланылды. Уайтхорс пен Канол арасындағы негізгі құбырдың бөліктері кейін алынып, басқа жерде пайдалану үшін сатылды. Зауыт 1948 жылдың басында Imperial Oil компаниясы сатып алып, демонтаждалып, Leduc мұнай кенін табу үшін Альбертаға тасымалданды. Қазіргі тас жол – Канол жобасының қалған мұрасы. 1946–1947 жылдары қолданыстан шығарылғанмен, 150 мильдік (241 км) оңтүстік бөлігі 1958 жылы қайта ашылып, Юконның Росс Риверін Аляска тас жолымен байланыстырды. Молибден кеніші 1950 жылдардың соңында осы бағыттың бойында қысқа мерзімге жұмыс істеді. Росс Риверден Солтүстік-Батыс территорияларының шекарасына дейінгі келесі 130 миль (209 км) 1972 жылы қайта ашылды, одан кейін тау-кен іздеу компаниялары бұл бағытты Солтүстік-Батыс территориясына жету үшін пайдаланды, тіпті минералдарды іздеу үшін көпірсіз, қираған жолдарды да қолданды, бірақ шекарадан тысқанда ешқандай кен орындары игерілген жоқ. Юконның солтүстік бөлігінде барит кені жұмыс істейді. Тас жол 1978 жылға дейін Юконның 8-ші тас жолы деп аталды, содан кейін Юконның 6-шы тас жолы болып өзгерді. Юкон бөлігі 1945 жылдан бері көп өзгермеді, бірақ бастапқы бір қатарлы көпірлердің орнына бірқатар су өткізгіш құбырлар салынып, бірнеше бір қатарлы Бейли көпірлері сақталды. Жолда екі қатарлы көпірлер өте сирек. Көбінесе жол бойында 35 °C-тан жоғары және төмен температурада көлік құралдарының салмағына шектеулер көрсетілген белгілер орнатылған, бірақ жол қыста жабылады, сондықтан бұл температуралар кездеседі. Бұл жол бастапқы Аляска тас жолына ұқсас (кейіннен жақсартулар енгізілген), RV көліктеріне ұсынылмайды және қозғалыс өте аз. Жолдың қисықтығын көрсету үшін жол бойында жиі қисық жол белгілері қойылады. Қоршаулар өте аз, және Росс Риверден басқа, үкіметтік кемпингтен басқа, ешқандай жайлы жағдайлар жоқ. Юконның бұрынғы парламент депутаты Эрик Нильсен Quiet Lake көлінде демалыс үйін сатып алған, ал партиялық жиналыстарда кейбір адамдар Quiet Lake делегаттары екенін көрсететін белгілермен келді. Quiet Lake көлі соғыс кезінде әскери шенеуніктердің демалуына арналған кішкентай қайықтың орналасқан жері болды, қазір ол Уайтхорстағы Көлік мұражайында сақталуда. Канадалық халық әншісі Стэн Роджерс "Канол жолы" атты ән жазып орындады, онда аймақтағы бірнеше елді мекендердің аттары айтылады.
Some of the supplementary pipelines remained active into the 1990s, although the line to Skagway, Alaska, had its flow reversed, and it was used by the White Pass and Yukon Route railway to move petroleum products into the Yukon. Portions of the primary pipeline between Whitehorse and Canol was later removed and sold for use elsewhere. The refinery was purchased in early 1948 by Imperial Oil, dismantled, and trucked to Alberta for the Leduc oil strike. The roadway is the surviving legacy of the Canol Project. Although abandoned in 1946–1947, the southernmost 150 mile (241 km) was reopened in 1958 to connect Ross River, Yukon, with the Alaska Highway. A molybdenum mine briefly operated along this part of the route in the late 1950s. The next 130 mile (209 km) from Ross River to the Northwest Territories border was reopened in 1972, and soon after, mining exploration companies used the route to reach into the N. W. T., including the use of washed out, bridgeless roadway to scout for minerals, although none beyond the border have been developed. A barite mine has operated near the north end of the Yukon section. The highway was designated as Yukon Highway 8 until 1978, when it became Yukon Highway 6. The Yukon section of the road is little changed from 1945, although culverts have replaced some of the original one lane bridges, and several one lane Bailey bridges remain. There are very few two lane bridges on the road. Many are marked with a sign indicating differing vehicle weight limits above and below 35 °C ( 31 °F), seemingly redundant since the road is closed in winter, when such temperatures would happen. It is a winding, hilly road, resembling the original Alaska Highway (which has since been substantially upgraded); the road is not recommended for RVs, and traffic is very light. Occasionally, the road's alignment is emphasized with signs that show the symbol for winding road. There are few guardrails, and other than a government campground, no facilities exist except at Ross River. Former Yukon Member of Parliament Erik Nielsen owned a cabin for a retreat at Quiet Lake, and at party meetings, some people showed up with signs identifying themselves as delegates for Quiet Lake. Quiet Lake was the location of a small boat used by military officers for recreation during the war; that boat is now at the Transportation Museum in Whitehorse. Canadian folk singer Stan Rogers wrote and performed a song called "Canol Road" which names several settlements in the area.
Солтүстік-Батыс аумақтары бөлімі
Канол жолының нөлдік милясы Норман Уэллс қаласында орналасқан, онда көліктер қыста мұз үстінде жүрді. Маккензи өзенінің жағалауынан (4-ші милялық белгі) жол 380 км (236 миля) оңтүстік-батысқа қарай Юкон шекарасына дейін созылады. Жобаның басқару және операциялық орталығы, үлкен әуежаймен қоса, Канол лагерінде (8-ші милялық белгі) орналасқан. Солтүстік-Батыс территориясында Канол жолы күтілмейді және барлық көпірлер бұзылған. Көліктің техникалық мүмкіндіктеріне байланысты, жол шекарадан кейін де біршама қашықтыққа дейін жүріп өтуге жарамды. Көлік құралдары көбінесе 222-ші милялық белгідегі әуежай мен ғимараттарға дейін барады. Солтүстік-Батыс территориясының бөлігін автомобильдер үшін жөндеу мүмкіндігі төмен. Жолдың кейбір бөліктері өте қиын, ал жол жағдайы нашарлаған. Егер Росс Ривер мен Сахту аймағы арасында жолға сұраныс болса, 1942 жылы бірінші халықтардың өкілі ұсынған толығымен жаңа бағытты салу орынды болар еді. Мұндай бағыт Солтүстік-Батыс территориясындағы Тулитаға қарама-қарсы таулардан шығар еді. 222-ші милялық белгі мен Маккензи өзені арасындағы Канол жолының бөлігі қазір Канол мұра жолы болып табылады және жаяу және тау велосипедімен жүруге қолданылады. Солтүстік-Батыс территориясының бөлігін тазалау жұмыстары 2007 жылдан бері жүргізіліп келеді, оның аясында ескі телеграф сымдары, қауіпті материалдар алынып тасталады және ескі ғимараттар бұзылады немесе жабылады. Оңалту жұмыстары аяқталғаннан кейін Сахту Дене және Метис толық жер иелену келісімінде қарастырылғандай, аумақтық саябақ құруға болады.
Mile Zero of the Canol Road was located at Norman Wells where vehicles drove across the ice in the winter. From the banks of the Mackenzie River (Milepost 4) the road extends 236 mile (380 km) southwest to the Yukon border. The main site of project administration and operations, including a large airfield, was at Camp Canol (Milepost 8). The Canol Road is not maintained in the Northwest Territories and all bridges are gone. The road remains passable for some distance past the border depending on the capabilities of the vehicle. Vehicles commonly drive as far as the airstrip and buildings located at Milepost 222. The prospect of the Northwest Territories portion being repaired for automobile use is unlikely. It is an extremely difficult route in sections and the road condition has badly deteriorated. If the demand existed for a road between Ross River and the Sahtu region, it would make more sense to build along an entirely new route that was actually recommended in 1942 by the First Nations member who was called upon to locate a route. Such a route would emerge from the mountains opposite Tulita, Northwest Territories. The of Canol Road between Milepost 222 and the Mackenzie River is now the Canol Heritage Trail and traveled by hiking and mountain biking. Clean up of the Northwest Territories section has been underway since 2007 to remove old telegraph wire, remove hazardous materials and demolish or board up old buildings. When remediation is complete it will allow the creation of a territorial park to proceed as set out in the Sahtu Dene and Metis Comprehensive Land Claim Agreement.
Танымал мәдениетте
Стэн Роджерс Canol Road туралы ән жазды, ол оның "Солтүстік-батыс жолы" альбомына енді. Ән, басқа жолдардың бәрі кесілгеннен кейін Canol Road арқылы полициядан қашуға тырысқан және соңында суықтан мұз болып қалған адамның оқиғасын баяндайды.
Stan Rogers wrote a song referencing Canol Road, with it appearing on his album Northwest Passage. The song details a man who tries to escape the police on Canol Road after all other ways are blocked, and subsequently freezing to death.