Сириядағы Раққадағы көне Мүрейбет қаласы – неолит дәуірінің (8000-10200 ж.б.д.) маңызды археологиялық ескерткіші. Аңшы-тершілер мәдениеті, алғашқы егіншілік.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сирияның Ракка қаласында Асад көлінің астындағы археологиялық орын – Мурейбет (مريبط). Бұл Сирияның солтүстігіндегі Ракка облысындағы Евфрат өзенінің батыс жағалауында орналасқан төбе, яғни ежелгі қоныс орны. 1964-1974 жылдар аралығында қазба жұмыстары жүргізілген бұл орын, кейін Асад көлінің суы көтерілуі салдарынан су астында қалды. Мурейбет 10 200 – 8 000 жж. б.з. аралығында мекенделген және Пре-керамикалық неолит А (PPNA) мәдениетінің бөлімшесі болып табылатын Мурейбет мәдениетінің түпкілікті орны саналады. Алғашқы кезеңдерінде Мурейбет аңшы-жинаушылардың шағын ауылы болған. Аң аулау маңызды рөл атқарған, ал егін алдымен жиналған, кейін өсірілген, бірақ олар жабайы күйінде қалған. Соңғы кезеңдерінде бұл орында үй жануарлары да болған.
Archaeological site under Lake Assad in ar Raqqah, Syria
Mureybet (مريبط) is a tell, or ancient settlement mound, located on the west bank of the Euphrates in Raqqa Governorate, northern Syria. The site was excavated between 1964 and 1974 and has since disappeared under the rising waters of Lake Assad. Mureybet was occupied between 10,200 and 8,000 BC and is the eponymous type site for the Mureybetian culture, a subdivision of the Pre Pottery Neolithic A (PPNA). In its early stages, Mureybet was a small village occupied by hunter gatherers. Hunting was important and crops were first gathered and later cultivated, but they remained wild. During its final stages, domesticated animals were also present at the site.
Зерттеу тарихы
Бұл жерде алғашқы археологиялық зерттеу 1964 жылы жүргізілді. Сол жылы Чикаго университетінің Шығыс институтының Мауриц Н. ван Луон басқарған аймақтық археологиялық сараптама барысында бұл орын белгіленді және кішкентай қазба жасалды. 1965 жылы Ван Луон басшылығымен одан да кең ауқымды қазба жұмыстары жүргізілді. 1971 және 1974 жылдар аралығында Жаку Ковин басқарған Франция Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығының (CNRS) тобы осы орындағы жұмыстарды жаңартты. Барлық қазба жұмыстары үлкен халықаралық – және ақырында ЮНЕСКО үйлестірген – күш-жігердің бір бөлігі болды, мақсаты сол кезде салынып жатқан Табка бөгетінің су қоймасы, Асад көлінің астында қалуы мүмкін аймақтағы мүмкіндігінше көп археологиялық орындарды зерттеу еді. Асад көлінің толуы 1976 жылы Мурейбеттің суға батуына әкелді. Қазіргі таңда орын су астында қалғандықтан және оған қол жеткізу мүмкін болмағандықтан, қазба жұмыстары кезінде алынған материалдар жаңа зерттеулерді жалғастыруда. Бұл материал қазір Алеппоның Ұлттық мұражайында және Францияның Берриас Кастельжау қаласындағы Археориенттің Джалес бөлімшесінде сақтаулы.
The first archaeological investigation of the site was carried out in 1964. In that year, the site was noted during an archaeological survey of the region directed by Maurits N. van Loon of the Oriental Institute of the University of Chicago, and a small sounding was made. In 1965, a more extensive excavation was carried out, again under the direction of Van Loon. Between 1971 and 1974, work on the site was resumed by a team of the French Centre national de la recherche scientifique (CNRS) directed by Jacques Cauvin. All excavations were part of the larger international – and eventually UNESCO coordinated – effort to investigate as many archaeological sites as possible in the area that would be flooded by Lake Assad, the reservoir of the Tabqa Dam, which was being built at that time. The filling of Lake Assad eventually led to the flooding of Mureybet in 1976. Although the site is now submerged and no longer accessible, the material that has been retrieved during the excavations continues to generate new research. This material is currently stored at the National Museum of Aleppo and the Antenne d'Archéorient de Jalès in Berrias Casteljau in France.
Мүрейбет және оның қоршаған ортасы
Мүрейбет қазіргі Сирияның солтүстігіндегі Ракка провинциясында орналасқан. Ол шамамен Евфрат өзенінің жағалауынан жоғары созылған ұзын қырқада орналасқан, ал өзен аңғары суға батқанға дейін өзен батысқа қарай ағып өткен. Мүрейбет – диаметрі және биіктігі шамамен екі метр болатын төбешік немесе ежелгі қоныс орны.
Mureybet is located in modern day Raqqa Governorate in northern Syria. It is situated on an elongated ridge that is c. above the river terrace of the Euphrates, which flowed directly west of the site before the valley was flooded. Mureybet is a tell, or ancient settlement mound, measuring in diameter and high.
Жұмыс өтілі
Қазба жұмыстары төрт қабатты кезеңді анықтады – I–IV, Натуф кезеңінен бастап Орта Пре-керамикалық неолитке (PPNB) дейін, бұл шамамен 10200–8000 ж.б.д. мерзімін қамтиды және AMS радиокөміртектік сынақтарымен расталған. IB, IIA және IIB кезеңдері (9700–9300 ж.б.д.) – Натуфтан Пре-керамикалық неолитке (PPNA) өту кезеңіндегі, жақсы зерттелмеген және кейде даулы Хиамиан кіші кезеңін құрайды. Мюрейбет – Хиамиан шөгінділері сәулеттік қалдықтармен байланысты жалғыз табылған орын. Олардың ең көнесі IB кезеңіне жатады және диаметрі шамамен 1,5 метр болатын дөңгелек, жартылай жерге көмілген құрылыстан тұрады. Келесі кезеңдерде жер бетіне салынған, сәл кішкентай дөңгелек үйлер де пайда болды, олардың кейбіреулері бір уақытта қолданылған болуы мүмкін. Қабырғалар тығыздалған топырақтан салынды, кейде тастармен нығайтылды. Ғимараттардың сыртында ошақтар мен тамақ пісіру орындары орналасқан. Егілген дақылдардың ішінде барлы, қарабидай және көпжапырақ өсімдіктер болды. Орақ пышақтары мен диірмен тастар жиі кездеседі және олардың тозу деңгейі жоғары, бұл астық дақылдарының диетада маңызды рөл атқарғандығын көрсетеді. IIB кезеңінде Мюрейбеттегі жануарлар әлемі айтарлықтай өзгерді. Газельдер құрамының 70% құрайды, ал кішкентай жануарлардың маңызы төмендеді, бірақ балықтар маңыздылығын сақтап қалды. Хиамианның соңына қарай жылқы аулау, газельдер есебінен маңыздырақ айналды. IIIA және IIIB кезеңдері (9300–8600 ж.б.д.) PPNA-ның Мюрейбеттен аталған және Орта Евфрат аймағында таралған Мурейбеттік кіші кезеңін көрсетеді. Сәулет әртүрлі болды, бұрынғы кезеңдерден белгілі дөңгелек ғимараттармен қатар төртбұрышты, көп бөлмелі ғимараттар пайда болды. Қабырғалар соғылып жасалған, темекі пішіндес тастардан салынды және топырақпен жабылды. Жартылай жерге көмілген құрылыстар да қолданыла берді, олар жақын жердегі және бірдей кезеңдегі Джерф-эль-Ахмарда табылған ұқсас құрылымдармен салыстырылады, онда бұл құрылымдар қоғамдық функциясы бар арнайы ғимараттар деп түсіндіріледі. Төртбұрышты құрылымдардың көптеген бөлмелері соншалықты кішкентай болғандықтан, олар тек сақтау үшін ғана қолданылуы мүмкін. Ашық аудандарда таспен қапталған ошақтар мен пісіру шұңқырлары орналасқан. III кезеңде арпаның, қарабидайдың және бір бұршақтың жабайы түрлері тұтынылды. Әртүрлі деректер бұл дақылдардың жиналғаннан гөрі өсірілгенін көрсетеді. Жылқы мен аурохстың аулауы газельге қарағанда маңыздырақ болды, ал балық қалдықтары III кезеңінің контекстінде сирек кездеседі. Пайдалану іздерін талдау нәтижесінде жануарлардың терісі сүйек және тас құралдарды қолдану арқылы өңделгені анықталды. Жазбаларды сақтау үшін пайдаланылған ең ерте жазу жүйесі кішкентай саз токендерді санау үшін қолданудан пайда болды. Кішкентай саз токендерді санау үшін қолданудың ең ерте мысалдары III кезеңде табылды. Бұл Таяу Шығыста астық дақылдарын пайдаланудың тез өсу кезеңімен бірге келді. Соңғы қабаттар IVA (8600–8200 ж.б.д.) және IVB (8200–8000 ж.б.д.) сәйкесінше ерте және орта PPNB кезеңдеріне жатады. IVA кезеңінде ешқандай сәулеттік құрылымдар табылған жоқ. Егілген астық дақылдары табылған жоқ, бірақ бұл осы кезеңдерден алынған археоботаникалық үлгілердің өте аздығынан болуы мүмкін. Аңшылық жылқыларға бағытталған, содан кейін аурохстарға. Мюрейбетте үй жануарларын пайдаланғандығы анықталған жоқ. IVB кезеңінде тікбұрышты құрылымдардың саздан салынған қабырғалары табылды. Бұл кезеңде үйретілген қой және ешкілер пайдаланылды, ал үйретілген ірі қара мал да болған болуы мүмкін.
The excavations have revealed four occupation phases I–IV, ranging from the Natufian up to the Middle Pre Pottery Neolithic B (PPNB) and dating to 10,200–8,000 BC, based on AMS radiocarbon dates. Phases IB, IIA and IIB (9,700–9,300 BC) make up the Khiamian, a poorly understood and sometimes disputed sub phase straddling the transition from the Natufian to the Pre Pottery Neolithic A (PPNA). Mureybet is the only site where Khiamian deposits are associated with architectural remains. The oldest of these remains date to phase IB and consist of a round semi subterranean structure with a diameter of In the subsequent phases, slightly smaller round houses built at ground level also appeared, at least some of which were used simultaneously. The walls were built from compacted earth, sometimes reinforced with stones. Hearths and cooking pits were located outside the buildings. Harvested crops included barley, rye and Polygonum. Sickle blades and grinding stones are more common and show more use wear, indicating that cereals became a more important component in the diet. The fauna at Mureybet changed significantly during phase IIB. Gazelle makes up 70% of the assemblage and small animals decrease in importance, although fish remained important. Toward the end of the Khiamian, equid hunting gained importance at the expense of gazelle. Phases IIIA and IIIB (9,300–8,600 BC) represent the Mureybetian, a subphase of the PPNA that was named after Mureybet and is found in the area of the Middle Euphrates. Architecture diversified, with rectangular, multi cellular buildings appearing next to the round buildings that were already known from the previous phases. Walls were built from cigar shaped stones that were created by percussion and that were covered with earth. Semi subterranean structures also continued to be used and they are compared to similar structures found at nearby and contemporary Jerf el Ahmar, where the structures are interpreted as special buildings with a communal function. Many rooms in the rectangular structures were so small that they could only have served for storage. Hearths and cooking pits lined with stones continued to be located in the outdoor areas. The wild varieties of barley, rye and einkorn were consumed in phase III. Different lines of evidence suggest that these cereals were cultivated rather than gathered. Hunting of equids and aurochs was more important than of gazelle, while fish remains were rare in phase III contexts. Based on use wear analysis, it could also be established that animal hides were processed at the site using bone and stone tools. The earliest known writing for record keeping evolved from a system of counting using small clay tokens. The earliest use of small clay tokens for counting were found in phase III. It coincided with a period of explosive rapid growth of the use of cereals in the Near East. The last occupation phases, IVA (8,600–8,200 BC) and IVB (8,200–8,000 BC) date to the Early and Middle PPNB, respectively. No architecture has been encountered in phase IVA. No domesticated cereals were found, but this may be an effect of very small archaeobotanical sample that was retrieved from these phases. Hunting focused on equids, followed by aurochs. It could not be determined whether any domesticated animals were exploited in Mureybet. Mud built walls of rectangular structures were uncovered in phase IVB. Domesticated sheep and goat were exploited in this period, and domesticated cattle may also have been present.
Материалдық мәдениет
Мүрейбеттің қазба жұмыстарынан мөлшері көп лит материалдары табылды. Барлық кезеңдерде құйма тас құралдар жасау үшін негізгі шикізат – құйма тас болды. Ол жергілікті көздерден алынды. Обсидиан сирек кездесті. Натуф кезеңінің құралдарына ұштар, буриндер, сырғыштар, бұрғыштар және герминеттер кіреді, ол ағаш өңдеуге арналған құралдың бір түрі. Қылтас жебе ұштары Хиами кезеңінде пайда болды. Басқа тас құралдарының ішінде буриндер, ұштық сырғыштар және бұрғыштар да болды. Мүрейбет кезеңінің тас құралдарына Мүрейбет жебе ұштары, сырғыштар және буриндер кірді, ал бұрғыштар азырақ кездесті. PPNB кезеңінде Мүрейбеттік типтерді Библос жебе ұштары ығыстырды, сонымен қатар басқа технологиялық жетістіктер де енгізілді. Лит материалдарынан басқа, Мүрейбетте басқа да артефакт түрлері аз мөлшерде кездесті. Натуф кезеңіндегі жеке әшекейлер тесілген қабықтардан және кішкентай тас және қабық дискілерінен тұрды. Тек бірнеше сүйек құралдары табылды. Хиами кезеңінде сүйек инелер, шиполар және балта қабықтарын жасауға қолданылды. Алқаптар тас, тұщы су қабықтары және сүйектерден жасалды. Осы кезеңдегі үш мүсіннің бірі анық антропоморфтық ерекшеліктерге ие болды. Мүрейбет кезеңінің сүйек құралдары жиынтығы Хиами кезеңінің жиынтығына ұқсас болды. Мүрейбетте себеттердің болуы құйма тас және сүйек құралдарындағы тозуды талдау арқылы болжалды. Басқа артефакт түрлеріне әктас ыдыстар, тас диірмендер, алқаптар, аспалар, соның ішінде піл сүйегінен жасалған және әктастан және қуырылған топырақтан жасалған сегіз антропоморфты мүсіндер кіреді. Олардың жетісі әйел екені анықталды.
The excavation of Mureybet has produced an abundance of lithic material. During all periods, flint was the main raw material from which tools were made. It was procured from local sources. Obsidian was much less common. Natufian tools include points, burins, scrapers, borers and herminettes, a kind of tool that was primarily used for woodwork. Flint arrowheads appeared in the Khiamian period. Other stone tools included burins, end scrapers and borers. Mureybetian stone tools included Mureybet arrowheads, scrapers and burins, while borers were much less common. During the PPNB phase, Byblos arrowheads replaced the Mureybetian types, and other technological improvements were also introduced. Apart from the lithics, other artefact categories were also present in Mureybet in smaller quantities. Personal ornaments in the Natufian period consisted of pierced shells and small stone and shell discs. Only a few bone tools were found. During the Khiamian, bone was used for needles, awls and axe sheaths. Beads were made from stone, freshwater shells and bone. Among the three figurines from this phase was one with clear anthropomorphic characteristics. The Mureybetian bone tool assemblage closely resembled its Khiamian predecessor. The presence of baskets at Mureybet has been inferred from use wear analysis on flint and bone tools. Other artifact categories include limestone vessels, stone querns, beads, pendants, including one from ivory and eight anthropomorphic figurines made from limestone and baked earth. Seven of these figurines could be identified as women.