Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испаниядағы қала
Town in Spain
Аспеития (баск тілінде «тасқа төмен» деген мағынаны білдіреді) – Испанияның Баск еліндегі Гипускоа провинциясындағы қала және муниципалитет. Ол Аскоитиядан бірнеше шақырым шығысқа қарай Урола өзенінің жағасында орналасқан. 2014 жылғы мәлімет бойынша халқы 14 580 адамды құрайды. Доностия/Сан-Себастьян қаласынан 41 шақырым оңтүстік-батыста жатыр. Аспеития – Лойолалық Игнатийдің туған жері. Оның туған үйі қазір үлкен иезуит кешенінің бөлігі ретінде сақталған, Лойоланың қасиетті орындары туристер мен паломниктердің ең басты тартылысы болып табылады. Бұл сонымен қатар Ренессанс дәуірінің композиторы Хуан де Анчиетаның туған жері. Аспеития қаланың үстінде биіктеп тұрған, қала тұрғындары жиі барып қайтатын Ізаррайтц тауының етегінде орналасқан. Баск темір жолы мұражайы да осы қалада орналасқан.
Azpeitia (meaning 'down the rock' in Basque) is a town and municipality within the province of Gipuzkoa, in the Basque Country, Spain, located on the Urola river a few kilometres east of Azkoitia. Its population is 14,580 (as of 2014). It is located 41 kilometres southwest of Donostia/San Sebastián. Azpeitia is the birthplace of Ignatius of Loyola. The house of his birth is now preserved as a part of large Jesuit compound, the Sanctuary of Loyola, a major attraction of tourists and pilgrims alike. It is also the birthplace of Renaissance composer Juan de Anchieta. Azpeitia lies at the foot of the massive Izarraitz towering over the town and much visited by the townspeople. The Basque Railway Museum is located in the town.
Тарихи негіздер
Аспеития 1310 жылы король Фернандо IV-нің патшалық жарлығымен құрылды. Оның бастапқы атауы «Гармендия де Ирауги» болды, ал бір жылдан кейін «Сальватиерра де Ирауги» деп қайта аталды. «Аспеития» атауы алғаш рет 1397 жылы қолданылған. 13 және 14 ғасырларда қаладағы белгілі отбасылар арасында, әсіресе Онац және Гамбоа отбасылары арасында көптеген шайқастар мен соғыстар болды. 1766 жылы қалада король Карлос V-нің бидай сату және сатып алуды еркін ету саясатына қарсы көтеріліс болды, соның салдарынан уақытша көтерілісші қалалық кеңес құрылды. Бірақ, көтеріліс Сан-Себастьяннан келген әскерлермен жылдам басылды. Аспеитияның дәстүрлі негізгі өнеркәсіптері болат және ағаш өңдеу салалары болды. Лойоланың қасиетті орындары және Баск теміржол мұражайы қаланың ең маңызды туристік тартымдары болып табылады.
Azpeitia was incorporated in 1310 by a royal decree of King Fernando IV. Its original name was “Garmendia de Iraurgi” and a year later it was renamed “Salvatierra de Iraurgi”. The name “Azpeitia” is first found in 1397. During the 13th and 14th centuries there were many battles and wars among prominent families in the town, especially between the Oñatz and Gamboa families. In 1766, there was revolt in the town against King Carlos V's policy of liberalizing the selling and buying of wheat and a rebellious town council was briefly established. However, the revolt was quickly suppressed by troops sent from San Sebastian. The steel and wood industries have historically been the main industries in Azpeitia. The Sanctuary of Loyola is its major local tourist attraction, together with the Basque Railway Museum.
Игнатий Лойолалық (Иисус қоғамының негізін қалаушы)
Ол 1491 жылы Лойола, Аспейтия қаласында дүниеге келіп, 1556 жылы Римде қайтыс болды. Оның отбасы Бискай аристократиясының құрамына кірді. Жас шағында Наварра вице-королінің қызметінде болды. 1521 жылы Памплонаны қорғау кезінде екі аяғына да жарақат алды. Содан кейін, емделу барысында, діни кітаптар оқуға кірісті. Бұл оның өміріне зор әсер етті. Одан кейін ол Каталонияға сапар шекті, бірінші 1522 жылы Монсеррат монастырына, содан кейін Манресаға, онда ол бір жыл бойы үңгірде медитация жасады. Кейін ол өзінің ең белгілі кітабын – «Рухани жаттығулар кітабын» (Libro de los Ejercicios Espirituales) жазды. Рим, Барселона, Алкала-де-Энарес және Саламанкаға бірнеше сапардан кейін 1528 жылы Парижге барып, философия мен теологияны оқыды. Басқа бірнеше студенттермен бірге ол 1540 жылы Папаның бекітуін алған және Игнатийді басшысы ретінде таңдаған Иса қоғамын құрды. Кейін иезуиттер Еуропадан бастап Америкаға дейін бүкіл әлемге тарады. Әйгілі Игнатий қайтыс болғаннан кейін Рим-католик шіркеуі оны қасиетті деп жариялады.
He was born in Loyola, Azpeitia, in 1491 and died in Rome in 1556. His family was part of the aristocracy of Biscay. As a young man he worked in the service of the viceroy of Navarre. He was injured in both legs during the defence of Pamplona in 1521. Afterwards, during his convalescence, he started reading religious books. This had a big impact on his life. He then travelled to Catalonia, first to the monastery of Montserrat in 1522 and then to Manresa, where he retired to a cave to meditate for a year. Afterwards he wrote his most famous book, the Book of Spiritual Exercises (Libro de los Ejercicios Espirituales). After various journeys to Rome, Barcelona, Alcalá de Henares and Salamanca, he went to Paris in 1528, where he studied philosophy and theology. Together with some other students he founded the core of the Society of Jesus, which received Papal approval in 1540 and chose St Ignatius as its superior general. Afterwards, the Jesuits spread all over the world, starting in Europe and then to the Americas. When he died, St Ignatius was canonised by the Roman Catholic Church.
Баск темір жолы мұражайы (Museo Vasco del Ferrocarril)
Мұражай Зумайя мен Зумараганы байланыстыратын желідегі бұрынғы Урола теміржол станциясында орналасқан. Баск теміржол мұражайында Еуропадағы ең жақсы теміржол коллекцияларының бірі бар, онда барлық типтегі көлік құралдары: бу локомотивтері, дизельді және электрлі; моторлы және әртүрлі вагондар ұсынылған. Сонымен қатар, мұражай Баск еліндегі ескі Урола теміржол гаражынан шыққан ең толық машина құралдары жиынтығын ұсынады. Бұл нысан 1925 жылы ашылған күйінде сақталған, 16 машинасын күрделі шкивтер мен белбеулер жүйесі арқылы қоздыратын ескі электр қозғалтқышы бар. Бұл желі енді жолсеріс ретінде пайдаланылмайды. Дегенмен, Аспеития мен Ласао арасындағы пойыз маңызды туристік орталық болып табылады. Ескі электр трансформатор станциясының таңғажайып құрылысы, оның бастапқы жабдықтары, сынапты тікелей тоққа түзету құрылғылары бір ғасыр бұрынғы ең заманауи технологияны көрсетеді. Аспеитиядағы ескі станцияның орталық ғимаратының бірінші қабатында ХІХ ғасырдың соңынан бастап AVE-ге дейін теміржолдарда қолданылған форма киімдерінің ерекше үлгісі қойылған. Екінші қабатта теміржол сағаттарының үлкен коллекциясы бар. Қазіргі уақытта пойыз мұражайын Eusko Tren, Баск үкіметі басқаратын мемлекеттік теміржол компаниясы басқарады.
The museum is situated in the old Urola railway station, on a line which connected Zumaia and Zumárraga. The Basque Railway Museum has one of the best railway collections in Europe, with vehicles of all types: steam locomotives, diesel and electric; automotive and different kinds of cars. In addition, the museum offers one of the most complete sets of machine tools in the Basque Country from the old Urola Railway garage. This installation is preserved just as it was inaugurated in 1925, with an old electric motor that drives its 16 machines through a complex system of pulleys and belts. This line is no longer operated as a service. However, the train between Azpeitia and Lasao is an important tourist attraction. The amazing facilities of the old electrical transformer plant with its original equipment rectification, mercury vapor, reflect the most modern technology of a century ago. On the first floor of the central building of the old station at Azpeitia, there is an exceptional sample of the uniforms used in the railroads since the late nineteenth century to the AVE. On the second floor is a great collection of railway clocks. Nowadays, the train museum is operated by Eusko Tren, a public railway company run by the Basque government.
Азаматтық соғыс Аспеитияда
Баск үкіметі қолдаған "Аспеития 1936-1945" атты зерттеуде сол кезеңдегі күнделікті өмір және Азамат соғысы кезінде және одан кейін олардың саяси қызметтерінің шолуы бар, сол кездегі Аспеития тұрғындарының тізімі зерттелген. Сондай-ақ, сол кездегі көптеген тарихи құжаттардың көшірмелері де кірген. Аспеитияда басты қарсыластар – карлистер (карлистар), олар ұлтшылдарды қолдады, ал EAJ PNV-дан шыққан Баск Ұлтшылдары республикашылдарды қолдады. Фалангистер, солшыл радикалдар (UGT және Izquierda Republicana-дан) және анархистер де болды. 1936 жылдың қыркүйегінде ұлтшыл әскерлер Аспеитияға енді. Одан кейін Карлистер мен дәстүршілдер басымдығымен жаңа кеңес құрылды. Аспеития баск тілінің, эускараның кеңінен қолданылуымен ұзақ жылдардан бері белгілі, бірақ оның қолданылуы Франко режимі кезінде шектелді. Франконың өзі 1939 және 1945 жылдары Аспеитияға (әсіресе Лойола қасиетті орнына) сапар шекті.
A recent study supported by the Basque government, "Azpeitia 1936 1945" examines daily life in the period and an index of Azpeitians of the time with a summary of their political activities during and after the Civil War. It also contains reproductions of many of the historical documents of the time. In Azpeitia, the main opposing sides were the Carlists (carlistas), who supported the Nationalists, and the Basque Nationalists from EAJ PNV(supporting the Republicans). There were also falangists and left wing militants (from UGT and Izquierda Republicana) and some anarchists. Nationalist troops entered Azpeitia in September, 1936. Shortly afterwards, a new council was created dominated by Carlists and traditionalists. Azpeitia has long been known for the wide use of the Basque language, euskara, even though its use was diminished during Franco's regime. Franco himself visited Azpeitia (notably, the Loyola Sanctuary) in 1939 and in 1945.
Эмпаран мұнарасы
Оның құрылысы 1320 жылы басталды. Ол сол кездегі ең күшті баск отбасыларының бірі – Оняц отбасының меншігі болды. 1456 жылы Генрих IV-нің бұйрығымен мұнараның жоғарғы бөлігі қиратылды. Ол 1535 жылы жөнделді. 1750 жылы сол заманға тән көптеген барокко элементтері қосылып, қазір сарайға айналған мұнара қазіргі түрін алды. Бүгінде сарай – Аспеития қаласының жергілікті қоғамдық кітапханасы.
Its building process started in 1320. It was the property of one of the most powerful Basque families of the time, the Oñatz family. In 1456, the upper part of the tower was destroyed by order of Henry IV. It was repaired in 1535. In 1750, numerous baroque elements typical of the time were added and the tower, now a palace, acquired its current appearance. Nowadays, the palace is Azpeitia's local public library.
Олатс құдайының ошағы
Ол Аспеития мен Лойоланың арасында, ортасында орналасқан. Ол 13-шы ғасырдың соңы мен 14-шы ғасырдың басында салынған. Ішінде Олатстың Анасының көп түсті готикалық мүсіні бар, және Сан Игнатий оған ерекше құрметпен қараған делінеді. Гипускоаның жекелеген кеңестері 18-ші ғасырдың басына дейін осы жерде жиналатын болған.
It is situated halfway between Azpeitia and Loyola. It was built in the late 13th and early 14th centuries. It contains a polychrome Gothic carving of Our Lady of Olatz, for whom it is said that San Ignatius felt a special devotion. The private boards of Gipuzkoa held their meetings here until the beginning of the 18th century.
Ла Мадаленаның ауруханасы мен Эрмитажы
1535 жылы Парижде оқуын аяқтағаннан кейін, Иниго де Лойола (Игнатий) Аспеитияға келген кезде ауырып қалды. Бірақ, отбасының мұнаралы үйінде тұрудың орнына, ол осы аурухана мен жалқаулық ошағында ең кедей науқастармен бірге тұруды жөн көрді. Ол онда уағыз айтқан. Сондай-ақ, ол ауру, баспанасыз және қорғаусыз жандарға тамақ пен көмек сұрап, көшелерде қаңғылық жасаған деген әңгіме бар. Бүгінде бұл ескі аурухана Игнатий орталығы ретінде қолданылады.
In 1535, after completing his studies in Paris, when Íñigo de Loyola (Saint Ignatius) arrived in Azpeitia, he was ill. However, instead of residing in the family tower house, he chose to stay in this hospital and leprosarium, together with the poorest patients. He used to preach there. He also is said to have walked the streets begging for food and help for those who were ill, homeless and unprotected. Nowadays, the old hospital is used as an Ignatian interpretation centre.
Сан-Себастьян де Сореасу шіркеуі
Храмгерлер 16-18 ғасырларда салған бұл ғибадатхана кең ауқымды қайта құрудан өтті, және ескі храмның мұнарасы ғана сақталды. 1771 жылы бастапқы портик Франсиско Иберо еңбегімен жасалған фронтонмен алмастырылды. Шіркеуде барлығы сегіз капелла бар. Барокко стиліндегі алтарь және Иниго де Лойоланың христиан дініне қабылданған крещение тағы ерекше әдемі.
Built by the Templars between the 16th and 18th centuries, it underwent extensive restructuring and only the tower of the old temple was conserved. The original portico was replaced in 1771 with a frontispiece designed by Francisco Ibero. The church has eight chapels in total. The Baroque altarpiece and the baptismal font where Íñigo de Loyola was Christianized are of outstanding beauty.