Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хендай (Hendaia, lang es) — Францияның Оңтүстік-Батысындағы Пиреней-Атлантик департаменті мен Жаңа Аквитания аймағындағы коммуна. Францияның ең оңтүстік-батыс нүктесі және танымал теңіз жағалауындағы туристік курорт саналатын бұл қала, Бидасоа өзенінің оң жағалауында орналасқан. Өзен Франко-Испан шекарасын белгілейді және Атлант мұхитында құяды, бұл аймақ Франциялық Баск елдігіне жатады. Хендайдың үш ерекше бөлігі бар: Сент-Винсент шіркеуінен басталып, SNCF теміржол станциясы мен өнеркәсіптік аймаққа дейін созылатын қала; La plage (жағажай), теңіз жағалауы ауданы; және les hauteurs (биіктіктер), екі басқа аймақтың арасында және артындағы төбелердегі виллалар мен кемпинг алаңдары.
Hendaye (ɑ̃daj; Basque: Hendaia, lang es) is a commune in the Pyrénées Atlantiques department and Nouvelle Aquitaine region of southwestern France. The town, Metropolitan France's most southwesterly and a popular seaside tourist resort, stands on the right bank of the River Bidassoa – which marks the Franco Spanish border – at the point where it empties into the Atlantic Ocean in the French Basque Country. Hendaye has three distinguishable parts: la ville (the town), which stretches from Saint Vincent's church to the area around the SNCF railway station and the industrial zone; la plage (the beach), the seaside quarter; and les hauteurs (the heights), the villas and camping sites on the hills between and behind the other two areas.
Тарих
Хендай 1598 жылы Сент-Винсент шіркеуі салынған кезде Уругн приходынан тәуелсіздік алды. Франко-испан соғысында қала 1636 жылдың қыркүйегінде испандықтармен қысқа мерзімге басылып алынды. Өзендегі бекітілген Фейзан аралында 1659 жылы Пиреней келісіміне қол қойылып, Франция мен Испания арасындағы ондаған жылдық үзіліс-үзіліс соғыс аяқталды. Аралдың билігі Франция мен Испания арасында әр алты ай сайын алмасады. Дегенмен, ауыл шекара маңындағы әскери қимылдардың салдарынан қирауға ұшырауын жалғастырды. Пиреней соғысында (1793–1795) ауыл толығымен жермен тегіс етілді, 1799 жылы Вильгельм фон Гумбольдт былай деп сипаттады: «Елді мекен өте кең аумаққа жайылған және бұрын таза әрі сұлу болған сияқты. Қазіргі уақытта, бірнеше үйден басқа барлық үйлер қираған. Тұрған жерінен қирап жатқан қабырғалар ғана көрінеді, ал бұрынғы қоныс орны бұталар мен доланамен жабылып кеткен. Қабырғаларға ағаш қамыс өсіп, бөлмелерден құлап жатқан терезелер арқылы шаушаң мұхит көрінеді. Көшеде әлі де оқ-дәрілер кездеседі, бірақ адамдарды кездестіру сирек. Тұрғындарының көпшілігі қашқандағы қауіп-қатер мен көмекке мұқтаж болғандықтан қаза тапты немесе басқа жерлерге тарап кетті». Француз провинцияларының таратылуы, Пиреней соғысы және испан Баск аймақтарындағы басктардың өзін-өзі басқару құқығының жойылуы (1841 жылы Эбро өзеніндегі кедендер Пиренейге көшірілді) – төменгі Бидасоа және Тсингуди шығанағы маңындағы баск тілінде сөйлейтін қауымдастықтардың еркін шекаралық саудасы мен табиғи өмір сүруіне нүке айырды, осыдан бастап Испания мен Франция шекарасымен бөлінді. 1863 жылдың 22 қазанында теміржол Хендайға келді, испан жағындағы жол да Бидасоа шекарасына жақындады. 1864 жылдың 15 тамызында алғашқы Мадрид-Париж пойзы Хендайға келді, бұл ауылдың халқы мен қалалық ландшафтын түгелдей өзгертіп, қарқынды дамуға ықпал етті. Хендай Биарриц үлгісінде (1854) элиталар үшін халықаралық торап және теңіз жағалауындағы курорт ретінде Доностия (Сан-Себастьян) мен Биарриц арасында ерекше көзге түре бастады. 1913 жылы жағалау бойындағы Доностияға (кейін «топо», «күршік» деп аталды) дейін қызмет көрсететін испандық баск теміржолы Хендай вокзалына келді. 1940 жылдың 23 қазанында Рамон Серрано Сунер, Франсиско Франко, Адольф Гитлер және Йоахим фон Риббентроп Хендай теміржол вокзалында (неміс оккупациялаған Францияда) Испанияның Екінші дүниежүзілік соғысқа Осінің құрамында қатысуын талқылау үшін кездесті. Франко Гитлердің тілегін қабылдамады және Ұлыбританиямен соғыстан аулақ болып, басқа фашистерден ұзақ өмір сүрді. Хендай – 16 ғасыр француз шаруасы Мартин Геррдің туған жері, ол танымал алдамшылық ісінің ортасында болды.
Hendaye acquired its independence from the Urrugne parish in 1598, when Saint Vincent's church was built. In the Franco Spanish War, the town was briefly occupied by the Spanish, in September 1636. On the fortified Île des Faisans (Pheasant Island) in the river, the Treaty of the Pyrenees was signed in 1659, ending decades of intermittent war between France and Spain. Authority over the island alternates between France and Spain every six months. All the same, the village kept being subject to destruction due to cross border military activity. In the War of the Pyrenees (1793–1795), the village was levelled to the ground, as described in 1799 by Wilhelm von Humboldt: "The settlement spreads over a rather wide area, and seems to have looked clean and pleasant time ago. Currently all the houses, but for a handful of them, lie destroyed. The empty walls can barely stand, while the ground before inhabited is covered with overgrown bush and hawthorn. Ivy creeps up the walls, out of crumbling windows the desolate ocean can be seen through the room. Shells can still be come across the street here and there, but hardly ever can one bump into a person. Most of the inhabitants either perished in the danger and helplessness of the runaway, or they scattered away to other places." The abolition of the French provinces, the War of the Pyrenees and the end of Basque home rule in the Spanish Basque districts—customs on the Ebro river moved to the Pyrenees (1841)—broke definitely the fluent cross border trade and natural coexistence of the Basque speaking communities around the lower Bidassoa and the Bay of Txingudi, divided as of then by a restricted Spanish French border. On 22 October 1863, the railway arrived in Hendaye, as the track on the Spanish side also approached the Bidassoa borderline. On 15 August 1864, the first Madrid Paris train arrived in Hendaye, forever re shaping the human and urban landscape of the village and prompting rapid development. Hendaye started to stand out as an international hub and a seaside resort for the elites after the model of Biarritz (1854), halfway between Donostia (San Sebastián) and Biarritz. In 1913, the Spanish Basque railway serving the coastline all the way to Donostia (later known as "topo", the 'mole') arrived at Hendaye Gare. On 23 October 1940, Ramón Serrano Súñer, Francisco Franco, Adolf Hitler and Joachim von Ribbentrop met in the Hendaye railway station (then in German occupied France) to discuss Spain's participation in World War II as part of the Axis. Franco declined Hitler's entreaties and outlived the other fascists by avoiding war with the United Kingdom. Hendaye was the birthplace of Martin Guerre, a French peasant of the 16th century who was at the centre of a famous case of imposture.
Көрікті жерлер
Қала алаңында әр сәрсенбі сайын ашық аспан астындағы базар өткізіледі. Онда XVII ғасырдағы атақты "Гендайдың Ұлы кресті" орналасқан – алхимилік символдармен ойылған, болашақтағы жаһандық апат туралы шифрланған ақпаратты қамтиды деп есептейтін эзотериктерге қызықты тас крест. Сент-Винсент шіркеуі 1598 жылы салынған, ал келесі ғасырлардағы өрттер мен бомбалаулар салдарынан көп рет қайта жаңартылған. Оның соңғы жаңартылуы 1968 жылы аяқталды. XIII ғасырға жататын айқыш – шіркеудің ең бағалы мүлігі. 1685 жылы Вобанмен нығайтылған XVII ғасырдың басындағы бекіністердің қираған қалдықтары және Гондаррибияға қарап тұрған ескі зеңбіректер – Тсингуди шығанағының жағалауымен серуендеудің ерекшелігі. Архитектор және теоретик Эжен Виолет ле Дюк салған Антуан д'Аббадидің теңіз жағалауындағы шатосы – готикалық жаңғыру стилінің ескерткіші. 1885 жылы салынған Казино ғимараты, Сокобуру ауданына көшірілгенге дейін казино ретінде (содан аты да солай қалған) пайдаланылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол француз әскерінің госпиталі, ал 1918 жылдың 15 маусымынан 1919 жылдың 23 ақпанына дейін – португалиялық әскери госпиталь ретінде қызмет етті. Канетаның көркем әрі ескі балық аулау порты Тсингуди шығанағына, Хондаррибияға және Яицкибельге көрініс ашады, сонымен қатар Пьер Лотидің үйі мен ескі кеден ғимараты да осында орналасқан. "Жұп тастар" (баск тілінде Дунбарриак, сөзбе-сөз "қоңырау тастары") Хендайдың символына айналды. Толқындардың әсерінен жартастардан ойылып жасалған бұл екі биік тас тіреуі жағажайдан немесе Abbadia доменінен – коммунаның шетіндегі, Conservatoire du littoral жобасымен байланысты табиғат паркінен көрінеді.
The town square, where there is a weekly open air market on Wednesdays, is the location of the famous seventeenth century "Great Cross of Hendaye", a stone cross carved with alchemical symbols that occultists find to contain encrypted information on a future global catastrophe. The church of Saint Vincent was built in 1598, and largely reconstructed over the centuries following fires and bombardments. Its most recent transformation was finished in 1968. The 13th century crucifix is the principal treasure. The ruins of the early seventeenth century fortifications, which were reinforced by Vauban in 1685, and the old cannons facing Hondarribia, are one of the features of the promenade along the Bay of Txingudi waterfront. The seafront Château of Antoine d'Abbadie, built by the architect and theorist Eugène Viollet le Duc is a monument of the Gothic Revival. The Casino building, of Neo Moorish style, was built in 1885. It used to be occupied by a casino (hence the name), until it was moved to the quartier de Sokoburu. During the First World War, it served as a military hospital for French soldiers and then as the Portuguese Military Hospital of Hendaia, from 15 June 1918 to 23 February 1919. The picturesque old fishing port of Caneta has views over the Bay of Txingudi to Hondarribia and the Jaizkibel, and is also the site of Pierre Loti's house and the old customs building. The Jumeaux rocks (Dunbarriak in Basque, literally 'the bell stones') have become somewhat emblematic to Hendaye. These two high rock stacks, which have been carved out of the cliffs by wave action, are visible from the beach or from the domaine d'Abbadia, a nature park on the edge of the commune related to the Conservatoire du littoral project.
Музыка
Хендайда арнайы музыкалық орындар жоқ, бірақ топтар өнер көрсетуге болатын көптеген жерлер бар. Белцениядағы жабық пелота фронтонының сыйымдылығы жоғары, және баск халық музыкасы тобы Оскорри бірнеше рет осы жерде концерт берген. Жазда үлкен топтар Hendaye Plage регби алаңында ашық ауада өнер көрсете алады. Мұнда, басқалармен қатар, Туре Кунда да өнер көрсеткен. "Cinéma les Variétés" кинотеатрында концерттер ұйымдастырылуы мүмкін, оның сыйымдылығы да жоғары. Жабық базар жергілікті топтарға шағын концерттер өткізуге ыңғайлы орын. Паб мәдениетінен гөрі, жергілікті топтар жаз бойы Хендайдағы көптеген кемпингтерде жиі ойнайды. Ланэтик Эгина музыка клубы – Хендайдың музыкалық өмірінің орталығы. Оның өте жақсы беделі бар және ол тұрақты түрде концерттер ұйымдастырады. Бұл сонымен қатар, барлық жастағы музыканттардың кездесіп, топ құруына мүмкіндік беретін орын. Хендайдан шыққан ең сәтті топтардың бірі – баск ска-панк тобы Скунк, олар көптеген альбомдар шығарды.
Hendaye doesn't have any specific music venues, but there are many places where bands can play. The covered pelota fronton at Belcenia has a high capacity and the basque folk band Oskorri have played here on more than one occasion. In summer, bigger bands can play in open air at the Hendaye Plage Rugby pitch. Toure Kunda, among others, have played here. Concerts can be organised in the Cinéma les Variétés, which also has a high capacity. The closed market is a good place for starting out local bands to stage small concerts. Rather than a pub scene, local bands often play in Hendaye's many campsites in the summer. The Lanetik Egina music club is the hub of Hendaye's music scene. It has a very good reputation and organises regular concerts. It is also a place where musicians of all ages can meet up and form bands. Perhaps the most successful band to come from Hendaye is the basque ska punk band Skunk, who have made many albums.
Театр және спектакльдер
Cinéma les Variétés – театр, би және сахналық өнердің тұрақты өткізілетін орны болып табылатын үлкен классикалық театр және кино. Сокобуруда, Плаж ауданының жанында, Саль Антуан д'Аббади деген кинотеатр бар, бірақ ол тек ерекше жағдайларда ғана пайдаланылады. Биаррицтен келген Théâtre des Chimères театры Хендайда жиі қойылымдар қояды.
The Cinéma les Variétés is a large classic theatre and cinema, which is a regular venue for theatre, dancing, and performance arts. There is also a cinema at Sokoburu, near the quartier de la Plage, called the Salle Antoine d'Abbadie, but it is only used on special occasions. The Théâtre des Chimères, from Biarritz, regularly perform at Hendaye.
Өнер және әдебиет
Франсуа Миттеран атындағы қалалық медиатека – кітаптар, журналдар, фильмдер және CD-дискілер ұсынатын қоғамдық кітапхана. Бұл сонымен қатар Хендай қаласының басты көркемсурет галереясы болып табылады.
The Médiathèque municipale François Mitterrand is a public library offering books, magazines, films, and CDs. There is also an art gallery, which is the main one for Hendaye.
Гастрономия
Қаланың көптеген мейрамханалары Плаж ауданында және Тсингуди шығанағының жағасында шоғырланған. Хендай жергілікті жерлерде өте сапалы тхурросымен әйгілі.
Most of the town's restaurants are found in the quartier de la Plage and along the Bay of Txingudi waterfront. Hendaye is locally well known for the quality of its txurros.
Көлік
Қала маңызды теміржол торабы болып табылады, себебі Испанияның басты пойыз қатынастары континенттік Еуропаға қарағанда кеңірек рельс енін пайдаланады, ал француз теміржол желісі Бидасоа өзенінің жағасында аяқталады. Гара д'Хендайдан басқа, қаланың жағажайлық бөлігіне (Хендай Плаж) дейін қызмет ететін, аяқталған станцияға дейін орналасқан Gare des Deux Jumeaux деп аталатын станция да бар. Баск жедел транзиттік жүйесі Сан-Себастьян метросы қаланы Доностия-Сан-Себастьянмен байланыстырып, тікелей Хендайеге, SNCF стансасына дейін жетеді. Жақында жаңа LGV Sud Europe Atlantique (TGV желісі) бойынша пікір қақтығысы туды, жоспар бойынша бұл желі Хендайе қаласының ішінде немесе жанында тоқтамай, қаладан ішкі жағынан өтеді. Жергілікті тұрғындардың көп бөлігі, сондай-ақ Баск жағалауының қалған бөлігі, TGV жобасын қолдайды, бірақ жаңа желіге қарсы, себебі ол айналып өтіп, қаланың төңірегіндегі табиғатты жояды. Сондықтан, қазіргі желіні TGV қатынасына сәйкес жаңарту және Хендайе станциясында тоқтау жасау ұсынылды. Бұл, сондай-ақ, шығындарды азайтып, жергілікті экономиканы дамытуға мүмкіндік береді.
The town is an important railway junction, as Spain's mainline trains use a broader gauge than continental Europe, with the French railway network finishing here on the banks of the Bidasoa. As well as the Gare d'Hendaye, there is also a station serving the beach quarter (Hendaye Plage) prior to the terminus, called the Gare des Deux Jumeaux. Basque rapid transit system San Sebastián Metro linking the town to Donostia San Sebastián gets right to Hendaye, by the SNCF station. There has been recent controversy concerning the new LGV Sud Europe Atlantique (TGV line), which is planned to pass inland of Hendaye without stopping in or anywhere near the town itself. Most of the local population, along with that of the rest of the Côte Basque, are in favour of the TGV, but against the new line, which would destroy the surrounding countryside, bypassing the town completely. It has therefore been suggested to upgrade the present line to make it suitable for the TGV, with a stop at Hendaye station. It is argued that this would also be much less expensive, and would stimulate the local economy.
Агломерация
Хендая – Байонна қалалық бірлігінің және Баск елі агломерациясының құрамына кіреді.
Hendaye is part of the urban unit of Bayonne and of the communauté d'agglomération du Pays Basque.
Спорт
Бұл GR 10 ұзақ қашықтыққа арналған жаяу жолының батыс ұшы. Ол Raid Pyreneen ұзақ қашықтыққа арналған велосипедтік сынағының басталуы (немесе аяқталуы) болып табылады. Ендеика ескек клубы 1889 жылы құрылған және 2006 және 2007 жылғы Франция чемпионаттарында үш күміс медаль, ал 2014 жылы жағалау әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алды. Хендайда 1908 жылы құрылған Stade Hendayais регби және гандбол клубы бар. Онда "Эглантиндер" футбол клубы және "Бидасоа" серфинг клубы бар. Хендай - серфингке танымал орын, ол бастаушыларға қолайлы жұмсақ жағажай толқындарымен әйгілі. 2004 жылдан бері су спорты бренді Tribord-тың әлемдік концепция орталығы Хендайда орналасқан. Хендай 850 орындық маринасымен танымал, бұл оны Аквитаниядағы үшінші ірі марина етеді. Теннисшілер жазғы теннис турниріне жиналады.
It is the western end of the GR 10 long distance footpath. It marks the beginning (or end) of the Raid Pyreneen long distance cycle challenge. The Endaika rowing club was founded in 1889 and won three silver medals in the French championships in 2006 and 2007, and a coastal world championship gold medal in 2014. Hendaye has a Rugby and handball club, the Stade Hendayais, which was founded in 1908. It has a football club, the Eglantins. It has a surf club, the Bidasoa Surf Club. Hendaye is a popular surfing destination renowned for its soft beach break waves suitable for beginners. Since 2004, the world conception center for the watersports brand Tribord is located in Hendaye. Hendaye is renowned for its marina, which has 850 places, making it the third largest in Aquitaine. Tennis players gather for the Summer tennis tournament.