Кіріспе
Копенгагендегі жұлдызды форт (Kastellet) – Данияның Копенгаген қаласында орналасқан цитадель. Ол Солтүстік Еуропадағы ең жақсы сақталған бекіністердің бірі. Ол бесбұрышты пішінде салынған және бұрыштарында бастиондары бар. Кастеллет бұрын Копенгагенді қоршаған, бірақ қазір тек Кристианшавеннің қабырғалары ғана сақталған бастионды қамалдар сақинасымен байланысты болған. Кастеллет аумағында Цитадель шіркеуі және жел жалпағы сияқты бірнеше ғимараттар орналасқан. Бұл аймақта әртүрлі әскери іс-қимылдар жүзеге асырылады, сонымен қатар ол халыққа ашық саябақ және тарихи орын ретінде де қызмет етеді.
Kastellet (; ) is a citadel located in Copenhagen, Denmark. It is one of the best preserved fortresses in Northern Europe. It is constructed in the form of a pentagon with bastions at its corners. Kastellet was continuous with the ring of bastioned ramparts which used to encircle Copenhagen but of which only the ramparts of Christianshavn remain today. A number of buildings are located within the grounds of Kastellet, including the Citadel Church as well as a windmill. The area houses various military activities but it also serves as a public park and a historic site.
Сент-Аннның қамалы
Дания королі Кристиан IV 1626 жылы Кастеллет құрылысын бастады, қаланың солтүстік жағалауында Санкт-Анн Редубт (Санкт-Аннн Скансе) деп аталатын алдыңғы пост салынды. Бұл редут портының кіреберісін қорғады, сонымен қатар Кристианшавнның солтүстігінде салынған блокхауспен бірге, ол Зеландия мен Амагер арасындағы бұғаздың қарсы жағында жаңадан құрылған еді. Ол кезде бекіністер тек қазіргі Нёррепорт станциясына дейін солтүстікке қарай созылып, содан кейін оңтүстік-шығысқа бұрылып, Бремерхольмдегі Корольдік кеме жасау шебінде жағалаумен қосылған. Алайда, корольдің жоспарының бір бөлігі – ескі Шығыс қамалын жойып, қаланы кеңейту және қамалдың бойын тікелей солтүстікке созып, Санкт-Анн Редубтімен байланыстыру болды. Бұл жоспар король Фредерик III король Кристиан IV-тің орнын басып алғаннан кейін көп ұзамай, 1640 жылдардың ортасында аяқталды.
Жаңа қамал
Копенгагенді шведтер қоршауынан кейін (1658–1660) голландиялық инженер Хенрик Рюсе құрылысты қайта жаңартуға және кеңейтуге көмектесу үшін шақырылды. Бұл бекініс Citadellet Frederikshavn деп аталды, бірақ ол Kastellet ("Цитадель") деген атпен көбірек танымал. Кастеллет 1807 жылғы Копенгаген шайқасында Ұлыбританияға қарсы Копенгагенді қорғауға қатысты. Данияның Алтын ғасырымен байланысты даниялық суретші Кристиан Кобке (1810–1848) Кастеллетте өсіп, осы аймақтың көптеген суреттерін салған. 1940 жылдың 9 сәуірінде Данияға неміс әскерлері шабуыл жасағанда, жақын жердегі портоға түскен неміс әскерлері қарсылықсыз Кастеллетті басып алды. Кастеллет 1989–1999 жылдары А. П. Мёллер мен оның әйелі Чэстин МакКинни Мёллердің жалпы қорынан қаражаттар бөлініп қайта жаңартылды.
Қақпалар
Цитадельдің екі қақпасы бар: оңтүстік жағында қалаға қараған Король қақпасы және ғимараттың солтүстік жағында Норвегия қақпасы. Екеуі де 1663 жылға дейін Руистің алғашқы цитаделінің құрамына кірген. Олар голланд барокко стилінде салынған және ішкі жағынан күзет үйлерімен шектеледі. Король қақпасы гүл шоқтарымен, пилястралармен және король Фредерик III-нің бюстімен әсемделген. Қақпаның ішкі жағындағы сағат пен екі қоңырау Конгенс Ниторвтағы Орталық күзет үйінен алынып келген және 1874 жылы орталық күзет цитадельге көшкен кезде орнатылған. Қақпа алдында екі капонер орналасқан, олардың көмегімен шабуылдаушы әскерлерді отқа ұстауға болыпты. Норвегия қақпасы бұрын қала сыртындағы ашық далаға қарағандықтан, қарапайым дизайнмен салынған. Бұл қақпаның капонерлері 19 ғасырдың соңында бұзылған.
Бастиондар
Бес бастионның атаулары мынадай: Патша бастионы (Kongens Bastion), Королева бастионы (Dronningens Bastion), Граф бастионы (Grevens Bastion), Принцесса бастионы (Prinsessens Bastion) және Принц бастионы (Prinsens Bastion).
Қазық пен темірші желісінің сыртқы құрылыстары
Смеделиния желісі – қалаға қарай оңтүстік және оңтүстік-батысқа қарай орналасқан, ішкі және сыртқы бекіністерді бөліп тұратын сыртқы бекіністер жүйесі. Ол төрт равелин мен үш қарсы бекіністен тұрады, олар ұзын, төменгі жер үйімдерімен байланысқан. Фин равелинінде осы атпен белгілі болған ұстаханалардың бірі сақталған, қазір оны парк әкімшілігі пайдаланады. 1709 жылы Фальстер қарсы бекінісінде тағы бір ұстахана салынды. 1888 жылы қайта жаңартылған ол әскери қызметкерлердің тұрғын үйі ретінде қолданылады. Копенгаген еркін порты салынып жатқанда, Смеделиния желісінің солтүстік бөлігі бұзылып, ал қалған бөлігі 1918 жылы Копенгаген қаласына берілді және қазір саябақ ретінде пайдаланылуда.
Командирдің үйі
Командирдің үйі (Kommandantboligen) Кастеллет командирінің резиденциясы болды. Ол 1725 жылы барокко стилінде сәулетші және шебер құрылысшы Элиас Хаузер салған, ол 1794 жылы өртенген алғашқы Кристиансборг сарайын да жобалаған. Сары түсті тас қаптамасымен және ақ түсті әрлеулерімен екі қабаттан тұрады, үстінде қызыл черепица шатыры бар. Үшбұрышты фронтон рельефпен және Кристиан VII-нің монограммасымен, одан жоғары тәжбен безендірілген. 2008 жылға дейін Қорғаныс бастығының ресми резиденциясы қызметін атқарды.
Қатарлар
Қатарлар (Дания: Stokkene) – бастапқыда Хенрик Руизе Цитадельдегі сарбаздар үшін казарма ретінде салған екі қабатты алты терраса. Жатақханалардың әрқайсысы төртке төрт метр болатын және екі үш орынды төсек, кішкентай үстел мен екі орындықтан тұрды. Уақыт өте келе олар жеке-жеке атаулармен белгілі болды: Бас қолбасшылар үйі салынғанға дейін қолбасшылар тұрған Бас қор, артиллерияшылар үшін Артиллериялық қор, және Жұлдыз қор, Піл қор, Аққу қор және Фортуна қор. Мансардалық шатырлар бастапқы жобаға кірмеген, олар 1768 жылы қатарлар өзгертілген кезде салынды. Бастапқы шатырдың пішіні бүгін тек Артиллерия қатарының соңында, Принц бастионынан көрінеді.
Оңтүстік және Солтүстік қоймалар
Екі қойма да Цитадель салынған кездегі іргелі қадамдардың нәтижесінде пайда болған. Олар қоршау жағдайында қажеттінің бәрін сақтау үшін арналған еді, және толыққанда толтырылғанда гарнизонның 1800 адамы, басқа да персонал және олардың отбасыларын төрт жыл бойы асырап бағуға жететін. Оңтүстік қойма (Дания: Søndre Magasin) қару-жарақ сақтайтын орын болса, Солтүстік қойма (Дания: Nordre Magasin) астық сақтайтын қойма болып табылған.
Ұнтақ үйі
Король бастионындағы қара ұнтақ сақтауға арналған ұнтақ үйі, 1712 жылы Доменико Пелли салған екі бірдей ұнтақ үйінің қазірге дейін сақталған жалғыз ғимараты болып табылады. Екіншісі Граф бастионында орналасқан. Ол қалың қабырғалармен және сәл күмбезделген төбемен салынған, осылайша егер жарылыс болса, ол жоғары қарай бағытталып, айналасына минималды залал келтіруі тиіс еді. 1779 жылы Шығыс қамал маңындағы ұнтақ үйі жарылып, Нюбодер ауданына және тіпті Бредгадеге дейін зардап келтірген соң, қамалдарда жарылғыш заттарды сақтаудың тым қауіпті екеніне шешім қабылданды, ал Цитадельдегі ұнтақ үйлері түрме ретінде пайдалануға басталды.
Шіркеу
Кастельский шіркеу ("Citadel Church") 1703-1704 жылдары король Фредерик IV билігінде ауыр барокко стилінде салынған. Онда түрмеге дыбыс тесіктері арқылы тұтқындардың дінге қатысуына мүмкіндік жасалған.
Түрме
1725 жылы шіркеудің арт жағына түрме кешені салынды. Шіркеу мен түрме жасушалары арасындағы қабырғадағы ойықтар тұтқындарға шіркеу қызметтерін қадағалауға мүмкіндік берді. Струензе Кастеллет түрмесінде өлім жазасын күтті. Ағылшын саяхатшысы және қарақшысы Джон Норкросс Кастеллетте ең ұзақ уақытқа қамалған адам болды. Ол Кастеллет түрмесінде 32 жыл өтті, оның 16 жылы ағаштан жасалған камерада болды.
Жел тегершігі
Патша бастионында, Кастеллеттің оңтүстік-батыс бұрышында жел тегершігі тұр. 1847 жылы салынған, ол 1718 жылғы тегершіктің орнына салынды, ол бір жыл бұрын болған дауылда қираған еді. Алғашқы тегершік тіреулі типте болса, қазіргі тегершік голланд үлгісінде жасалған. Қоршалған қалаға ұн мен кебек сияқты азық-түлік қорының, соның ішінде қауіпсіз жағдайда болуы қажет болғандықтан, бастиондарға көптеген жел тегершіктері салынды. 1800 жылы Копенгаген қамалының қабырғаларында барлығы 16 жел тегершігі табылды. Кастеллеттегі тегершік әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған жалғыз тегершік, ал Кристианшавен қорғанындағы Лилль тегершігі 1915 жылы жеке үйге айналдырылып, қазір тарихи үй-мұражай ретінде сақталған. Данияның Кристиан IX-ның қызы, Ресей императорының жұбайы Мария Федоровна, Кастеллеттегі тегершіктен қарабидай ұны алған. Армияның нан зауыты оны Санкт-Петербургтағы император сарайына жіберіп, оған Аничков сарайында әр таңертең øllebrød ұсынылатын.
Орталық күзет үйі
Патша қақпасының ішінде орналасқан Орталық күзет үйі 1873-1874 жылдары, қасында түрмесімен бірге салынған. Сәулетшісі белгісіз. Бұл үй 1724 жылдан бері Орталық гвардия орналасқан Конгенс-Ниторв алаңындағы бұрынғы Орталық күзет үйінің орнын басты.
Әскери мақсатта
Цитадель әлі де Қорғаныс министрлігіне қарасты белсенді әскери аймақ болып табылады. Аймақтағы әскери қызметтерге Ұлттық гвардия, Қорғаныс барлау қызметі, Әскери сот адвокаттары корпусы және Корольдік гарнизон кітапханасы кіреді.
Сапар және мұражайлар
Бұл аймақта әскери күштердің үнемі болуына қарамастан, Цитадель бүгінде бейбіт, қорғалатын аймақ болып табылады, сонымен қатар ол халыққа арналған саябақ және мәдени-тарихи ескерткіш ретінде қызмет етеді. Ол Лангелини, Кішкентай теңіз қызы, Гефион бұлағының жанында орналасқан. Күннұрлы күндері серуендеуге танымал орын, ал аумақтағы көптеген жануарлар мен құстардың болуы, оның ішінде қара бас шағала, Помераниялық үйрек, еуропалық шағала, сұр шағала және тұйық лебедь болғандықтан балалардың арасында да өте танымал. Мұнда жұмыс уақыты шектеулі екі шағын мұражай бар. Гарнизонның тарихи жинақтары Солтүстік қақпаның ішіндегі қарауыл ғимаратының бірінде қойылған. Екінші мұражай – Ливьегер мұражайы.
Арнайы іс-шаралар мен концерттер
Орталық күзет үйінде сағат 12:00-де күзетшілерді алмастыру рәсімі өтеді. Жазғы түстен кейін сағат 14:00-де оқу алаңында әскери концерттер ұйымдастырылады. Цитадель шіркеуі де жиі концерттер өткізеді. 28 қазанда Цитадельдің құрылған күні жыл сайынғы концерт және жел жалпағының қанаттарымен аталып өтеді. Данияның Store Bededag мерекесі күні қамалдың қабырғаларында серуендеу дәстүрі бар, ол да музыкамен тойланады.