Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ниборг – Данияның орталық бөлігінде орналасқан қала. Ол Фюн аралындағы Ниборг муниципалитетінде жатыр және 2023 жылғы мәлімет бойынша 17 900 адам тұрады.
Nyborg is a city in central Denmark, located in Nyborg Municipality on the island of Funen and with a population of 17,900 (2023).
Тарих
Ныборг қаласының іргесі салынар алдында, аймақта Гаммельборг деген атпен бекініс болған. Ол 500 жылдар шамасында салынды және Ныборг қаласы құрылғанға дейін викинг дәуірі бойы қолданылып келді. Ныборг алғаш рет 1193 жылы Дания тарихында Ныборг қамалы ретінде тілге алынды, ол бүгінге дейін сақталған, бірақ қаланың өзі 1202 жылға дейін есімдерде кездеспеген. Ныборг қамалы негізі қаланғаннан бастап 1413 жылға дейін көптеген патшалар Данехоф пен басқа да жиналыстардың ордасы ретінде пайдаланды. Данияның алғашқы Конституциясы 1282 жылы Эрик V-тің қаламынан Ныборг қамалында туды. Осы жиналыстардың ортасы болғандықтан, Ныборг патшаның артықшылықтарымен қамтамасыз етілді. Алғашқы артықшылықты Вальдемар II патша берді, ол қала құрылғаннан кейін көп ұзамай қалаға нарық қаласы (дат. Købstad) мәртебесін тағайындады. Көршілес аймақтардан келген саудагерлер тауарларын сату үшін Ныборгқа келуге міндетті болды, бұл қала экономикасын және қозғалысын жандандырды. 1446 жылы көптеген қосымша артықшылықтар қосылды, соның ішінде шығыс Фюндегі нарық қалалары арасындағы порттарды жабу туралы шешім қабылданды. Сондай-ақ, Ныборгқа жыл сайынғы жәрмеңке өткізуге рұқсат берілді, ал Виндинге аймағынан келген шеберлерге нарық қалаларына көшіп өту тапсырылды, бұл Ныборгтың халқы мен экономикасын одан әрі дамытты. Патшаның үнемі келіп тұруына байланысты, Ныборгтың орталық орналасқандығы мен қамалдың Данехофтың ордасы болуының нәтижесінде, Ныборг жылдар бойына көптеген артықшылықтарға ие болды. 1525 жылы Фредерик I Ныборгты патшаның резиденциясы деп жариялады және 1560 жылдарға дейін Данияның астанасы болды. Осы кезеңде Христиан III Ныборг қамалын және қаласын кеңейтті. Қамалдың көп бөлігі қайта салынды және қамалдың алдында турнир алаңы салынды. Дания-швеция соғысы кезінде қала швед әскерлерімен басылып алынды, Ныборг шайқасынан кейін. Швед әскерлері барлық құнды заттарды Швецияға жіберіп, Ныборг қамалының көп бөлігін қиратты. Қаланы даниялықтар, бранденбургтіктер, поляк жалдамалы атты әскерлері және голландтардан құралған одақтас күштер, атақты голланд адмиралы Михель Де Руйтер басқарған үлкен голланд теңіз флотының бомбалауынан кейін қайта басып алды. Де Руйтер келіссөздерде және шведтердің капитуляциясында маңызды рөл атқарды. Кейін қаланы одақтас күштер тонады, Де Руйтер одақтас армияның үштен бірін құрайтын голланд күштеріне қатысуға тыйым салды. Дю Руйтер өзінің күнделігінде поляктарға Ныборгтың тұтқынға алынған даниялық әйелдері мен қыздарын олжаның бір бөлігі ретінде алуға рұқсат етілгенін жазды, бірақ оған кедергі келтіре алмады. Соғыстан кейін патша қамалға қайта оралмады, ол әскерилерге берілді. Ныборг әскерлік гарнизонға айналды, ал қамал әскери мақсаттар үшін ғана пайдаланылды. Соғыстардан, бірнеше өрттерден және мал ауруларынан кейін 1700 жылдар Ныборг тарихында халықтың кедейленіп, төмендеу кезеңі болды. 1800 жылдары жағдай өзгерді, Ныборг Ұлы белдеуде маңызды байланысқа айналды, 1828 жылы Ныборг пен Корсёр арасында пароход паромдары жүре бастады. Жыл сайын бірнеше ірі жәрмеңкелер өткізіліп, қаланың саудасы мен экономикасы қайтадан өркендеді. Екінші дүниежүзілік соғыста Ныборг гарнизоны әлі де сақталды. Данияға нацистік оккупациядан кейін әскерін сақтауға рұқсат берілді. Ныборг Вандрехем және Ныборг Странд қонақ үйлерінде даниялық сарбаздар орналасты. 1943 жылдың 29 тамызында Дания әскерін қарусыздандыру мақсатымен "Сафари" операциясы жүргізілді. Ныборг Вандрехем және Ныборг Странд қонақ үйлерінде даниялық және неміс сарбаздары арасында шайқастар болды. Ныборг-Странд қонақ үйінде екі даниялық сарбаз қаза тапты: корнет К. Б. Мадсен және капитан К. Л. Весенберг. Капитанды неміс сарбазы өлтірді, ол бірден өзі де гранатаны жарып, екеуі де қаза тапты. Бұл неміс сарбазы, әрине, шайқастағы жалғыз неміс құрбаны болды. Ныборг Вандрехем шайқасында Дания тарапынан бір ғана құрбан болды: рекрут Иван Якобсен. 1977 жылы нарық қалалары таратылды, ал Ныборг мәртебесін жоғалтты. Ныборг муниципалитеті құрылды, оның орталығы Ныборг болды. Ол Ныборг қаласы мен приходтан, сондай-ақ Авнслев Бовенсе және Виндинге екі приход муниципалитеттерінен тұрды. 2007 жылғы муниципалды реформада Ныборг, Орбек және Ульерслев муниципалитеттері біріктіріліп, қазіргі Ныборг муниципалитеті құрылды.
Before Nyborg was founded, a fortification existed in the area under the name of Gammelborg. It was established in the 500s, and used throughout the Viking age until Nyborg was founded and took over its role. Nyborg was first mentioned in 1193 in the history of Denmark as Nyborg Castle, which still exists today, but the town itself was not mentioned before the year 1202. From its foundation and until 1413, Nyborg Castle was used by numerous kings as seat of the Danehof and other meetings. The first Constitution of Denmark was written on Nyborg Castle by Eric V in 1282. Being the seat of these meetings, Nyborg enjoyed a number of unique and special privileges, granted by the king. The first was granted by king Valdemar II, who granted the town the status of a market town (Danish: Købstad) shortly after the town was founded. Merchants from neighboring hundreds had to come to Nyborg to sell their wares, boosting the economy and traffic in the town. In 1446, a large number of additional privileges were added, including the outlawing of harbours between the market towns on eastern Funen. Nyborg was also given permission to host a yearly market, and artisans from Vindinge Hundred were told to move to the market towns, boosting the population and economy of Nyborg once more. With the king visiting regularly, due to Nyborg's central location and the castle being the seat of the Danehof, Nyborg was given many additional privileges over the years. In 1525 Frederick I declared Nyborg as the king's residency, and until the 1560s it acted as the capital of Denmark. During this time, Christian III expanded Nyborg Castle and city. Much of the castle was rebuilt and a tournament ground was built in front of the castle. The city was captured by Swedish troops during the Dano Swedish War, following the Battle of Nyborg. The Swedish troops sent all valuables home to Sweden and ruined much of Nyborg Castle. The city was retaken by an allied force of Danes, Brandenburgers, Polish mercenary cavalry and Dutchmen after a bombardment by a large Dutch naval fleet led by the famous Dutch Admiral Michiel DeRuyter, who was key in the negotiations and Swedes capitulation. The city was then looted by the allied forces with DeRuyter giving strict orders prohibiting Dutch forces (who made up a third of the allied army) not to participate. DuRuyter noted in his log that the Poles were allowed to take the captured Danish wives and daughters of Nyborg as part of the plundered booty, to his utter disgust – but there was nothing he could do to prevent it. Following the war, the king was no longer interested in living in the castle, and it was handed over to the military. Nyborg became an army garrison, with the castle then being used strictly for military purposes. After the wars and several fires and livestock plagues, the 1700s were a low period in Nyborg's history, with the population growing poorer. Things turned around in the 1800s where Nyborg became and important link across the Great Belt, with steamboat ferries starting to sail between Nyborg and Korsør in 1828. Several large markets were also held yearly, and the trade and economy of the town began to grow again. In the Second World War, Nyborg's garrison still existed. Denmark was allowed to keep their military after the Nazi occupation. Nyborg Vandrehjem and Hotel Nyborg Strand housed Danish soldiers. On 29 August 1943 Operation Safari was carried out, with the intention of disarming the Danish military. Battles occurred between the Danish and German soldiers on both Nyborg Vandrehjem and Hotel Nyborg Strand. Two Danish soldiers were killed at Hotel Nyborg Strand: Cornet K. B. Madsen and Captain C. L. Wesenberg. The captain was killed by a German soldier, who also killed himself at the same time by accidentally blowing up them both with a grenade. That German soldier was most likely the only German casualty of the battle. There was a single Danish casualty during the battle at Nyborg Vandrehjem: Recruit Ivan Jacobsen. In 1977 market towns were dissolved, and Nyborg lost its title. Nyborg Municipality was established, with Nyborg being the seat of the new municipality. It was formed of the city and parish of Nyborg, as well as the two parish municipalities of Avnslev Bovense and Vindinge. In the 2007 municipal reform, the three municipalities of Nyborg, Ørbæk and Ullerslev were merged to form the present Nyborg Municipality.
Қала әкімдері
1850–1919 жылдар аралығында Ньборг қаласының әкімдерін король сайлаған. 1919 жылдан бері әкім сайлау арқылы тағайындалады. Төменде 1850 жылдан бергі Ньборгтың барлық әкімдері тізімделген. #Әкімнің_партияс_мерзімі Базар қаласы ретінде1 Фредерик Людвиг Биерфренд 1850–18542 Йорген Кристиан Мёллер 1854–18593 Эрик Софус Бекер 1859–18804 С. Кристиан Э. Холл 1880–18935 Кристиан Лаур. Шоу 1893–18996 П. Н. В. Бух 1899–19137 Жорген Нильсен 1913–19198 Людвиг Хансен Социал-демократтар 1919–19359 Ж. Ж. Бьерринг 1935–194010 Кристиан С. Андерсен 1940–194611 К. Е. Бьерринг 1946–196112 Карл Пелк 1962–196513 Бьерге Дженсен 1965–1970Ныборгтың алғашқы муниципалитетінде13 Бьерге Дженсен Социал-демократтар 1970–197814 Фредерик Нёргаард 1978–198115 Аге Кох 1981–198916 Нильс Вернер Андерсен 1990–200117 Жорн Терндруп Венстре 2002–2006 Қазіргі Ньборг муниципалитетінде17 Жорн Терндруп Венстре 2007–200918 Эрик Сков Кристенсен Социал-демократтар 2010–201319 Кеннет Мухс Венстре 2014–қазіргі уақытқа дейін.
From 1850–1919 the mayors of Nyborg were chosen by the king. Since 1919 the mayor has been elected. Below are all Nyborg's mayors since 1850. #MayorPartyTermAs a market town1 Frederik Ludvig Bierfreund 1850–18542 Jørgen Christian Møller 1854–18593 Erik Sophus Becker 1859–18804 S. Christian E. Hall1880–18935 Christian Laur. Schou1893–18996 P. N. V. Buch1899–19137 Jørgen Nielsen1913–19198 Ludvig HansenSocial Democrats1919–19359 J. J. Bjerring1935–194010 Christian S. Andersen1940–194611 C. E. Bjerring1946–196112 Carl Pelck1962–196513 Børge Jensen1965–1970In the first Nyborg Municipality13 Børge JensenSocial Democrats1970–197814 Frederik Nørgaard1978–198115 Aage Koch1981–198916 Niels Verner Andersen1990–200117 Jørn TerndrupVenstre2002–2006In the current Nyborg Municipality17 Jørn TerndrupVenstre2007–200918 Erik Skov ChristensenSocial Democrats2010–201319 Kenneth MuhsVenstre2014–present
Ньборг қамалы
Ниборг қамалы Ниборг қаласының орталығына жақын орналасқан және қоршаулармен, «қамал көлі» және қала орталығымен өтетін ормен қоршалған. Қамал 1193 жылы алғаш рет айтылды, осы жылы Канут VI онда кеңес өткізді. Оған дейін корольдер Ниборгтың сыртындағы Хюльбиде тұратын, ал қамал сол кезде салынды. Қабырғалардың ішінде бірнеше ағаш құрылыстар болған болуы мүмкін. 1200 жылдардың бірінші жартысында екі қабатты құрылыс салынды, оның көп бөлігі бүгінге дейін сақталған. Король осы құрылыстың жоғарғы қабатында кеңес өткізген болуы мүмкін. 1300 және 1400 жылдары қамал жаңа қабаттармен және бірнеше жаңа құрылыстармен жақсартылды. 1282 жылы Эрик V Ниборг қамалында Дания конституциясын қабылдады. 1287 жылы Эрик V-тің өлтірушілері деп саналатын адамдар осы қамалға сотталды. 1520 жылдары Фредерик I Ниборгты өзінің ресми резиденциясы етуді жоспарлады, бірақ бұл жоспар іске аспады. Дегенмен, оның жоспарларының белгілері анық байқалды, қамал үшін ірі жобалар жоспарланған болатын. Дания-швеция соғысынан кейін, қамал жаулап алынып, кейін қару-жарақ қоймасына айналдырылды, содан кейін қамалдың маңызы төмендеді. 1913 жылы гарнизон таратылды. Қамал сол кезден бері мұражайға айналдырылды. 2017 жылы мұражайды жаңарту және кеңейту бойынша ірі жоба басталды, оны 2023 жылы аяқтау жоспарлануда. Ниборг қамалын қоршаған қоршаулар, қамалдар және орлар қала орталығы бойымен созылып жатыр. Орлар орта ғасырлардағыдай көрінеді, суды реттеудің сол жүйелері әлі де қолданылуда. Алғашқы үш бекініс әлі де сақталған, ал қалғандары қаланың кеңеюі кезінде бұзылған. Олардың екеуі Ниборг қамалының маңында орналасқан және Королеваның бекінісі (дания тілінде: Dronningens Bastion) және Тақ мұрагерінің бекінісі (дания тілінде: Kronprinsens Bastion) деп аталады. Оларды қазіргі саябақ аймағы ретінде қызмет ететін бастапқы қамал қоршаулары қоршап тұр. Королеваның бекінісінде 1899 жылы Эмиль Сваненфлюгель салған су мұнарасы орналасқан. Су мұнарасы 1997 жылы қорғауға алынды. Үшінші бекініс Принц Карл бекінісі (дания тілінде: Prins Carls Bastion) деп аталады және сәл кішкентай. Ол да саябақ аймағы ретінде қызмет етеді.
Nyborg Castle is located near the center of Nyborg city, and is surrounded by fortifications, the 'castle lake' and a moat that run along the center of the city. The castle if first mentioned in 1193, when Canute VI held a meeting in it. Before then, the king were housed in Hjulby, outside Nyborg, and the castle was established in that period. A curtain wall was built, and there has likely been several wooden buildings within the walls. In the first half of the 1200s, a building was constructed in two floors, much of which still remain today. The king likely held his meetings in the upper floor of this construction. During the 1300s and 1400s, the castle was improve upon, with a new floor and several new buildings. In 1282, Eric V completed the constitution of Denmark in Nyborg Castle. In 1287, Eric V's alleged murderers were sentenced on the castle. In the 1520s, Frederick I planned to make Nyborg his official residence, but that never happened. Signs of his plans were obvious, however, with major projects on the castle planned. After the Dano Swedish War, where the castle was captured and later turned into an armory, the importance of the castle fell. The garrison was disestablished in 1913. The castle was turned into a museum, which it has been since then. In 2017, a large project to renovate and expand the museum was begun, with plans to finish in 2023. The fortifications, ramparts and moats surrounding Nyborg Castle stretch out along the center of the city. The moats appear as they did in the Middle Ages, with the same water regulation systems still in use. Three of the original bulwarks still exist, with the remaining having been torn down during city expansions. Two of those bulwarks are located around Nyborg Castle, and are known as the Queen's Bulwark (Danish: Dronningens Bastion) and the Crown Prince's Bulwark (Danish: Kronprinsens Bastion). Those are surrounded by the original ramparts, which today act as park areas. On the Queen's Bulwark is a water tower from 1899, built by Emil Swanenflügel. The water tower was protected in 1997. The third bulwark is called Prince Carl's Bulwark (Danish: Prins Carls Bastion), and is slightly smaller. It also acts as a park area.
Ньборг шіркеуі
Ньборг шіркеуі (сондай-ақ, Біздің Анамыз шіркеуі ретінде белгілі. дат. Vor Frue Kirke) – Ньборг қаласының орталығында орналасқан, 1375–1428 жылдары салынған. 1970-ші жылдары және 2005 жылы қайта жаңартылды. Шіркеуде 1973 жылы Поул Герхард Андерсен және 1830 жылы П. У. Ф. Демант жасаған екі орган бар. 1428 жылы шіркеу ашылған кездегі мүліктердің арасындағы жалғыз нәрсе – крест. Ол Киелі кітап сюжеттерімен безендірілген. Мая Лиза Энгельхардт 2011 жылы алтын жалатылған қоладан жасалған алтарь кресін жасады. Мая Лиза Энгельхардт 2015 жылы шіркеу үшін мозаика да жасады. Шіркеудің ең ірі шамдарын 1640 жылы қала әкімінің жесірі Сидсель Кнудсдаттер сыйға тартқан. Екінші шамшырақты 1589 жылы қала әкімі Мадс Лерке сыйға берді. Ренессанс дәуіріндегі шомылдыру тағын 1585 жылы қала әкімі Педер Дженсен Скривер шіркеуге сыйлады. Екінші шомылдыру тағы 1100 жылға дейін сақталған граниттен жасалған роман стилінде. Шіркеу ішінде 1649 жылы Кристиан IV-тің теміршісі Каспар Финке жасаған қақпа орналасқан. Предикант тақтасы 1653 жылы Андерс Мортенсеннің Оденседегі шеберханасында жасалған. Оның баспалдағы тіпті ескі. Шіркеуде апостол Жохан мен Еремияның ағаштан ойылған мүсіндері бар. Олар да, предикант тақтасы сияқты, Андерс Мортенсеннің қолынан шыққан. 2008 жылы жергілікті шебер Флеминг Кнудсен жасаған шам глобусы шіркеуге қосылды. 1972 жылы электрмен жұмыс істейтін механизммен ауыстырылған шіркеудің мұнаралық сағаты "Сирия танкысы" (дат. Den syriske kampvogn) деген лақап атымен белгілі болды. Алғашқы механикалық механизмді Копенгагендік Хенрик Киль жасаған, ол бастапқыда Виборг соборы үшін жасалған, бірақ собор оны сатып ала алмады. Ньборг шіркеуі оны сатып алды. 2002 жылы ол Копенгагендегі Пошта және Телекоммуникация мұражайына (Post og Telemuseet) сыйға берілді.
Nyborg Church (also known as Church of Our Lady. Danish: Vor Frue Kirke) is located in the center of Nyborg, and was built in 1375–1428. It was renovated in the 1970s and again in 2005. The church has two organs, from 1973 by Poul Gerhard Andersen and 1830 by P. U. F. Demant. The crucifix is the only piece of inventory from the church's opening in 1428. It is decorated with biblical depictions. Maja Lisa Engelhardt created the altar crucifix, of gilded bronze, in 2011. Maja Lisa Engelhardt also created a mosaic for the church in 2015. The largest of the church's chandeliers was donated in 1640 by the mayor's widow, Sidsel Knudsdatter. The other chandelier was donated by mayor Mads Lerke in 1589. The renaissance baptismal font was donated to the church in 1585 by mayor Peder Jensen Skriver. The other baptismal font is Romanesque style in granite, from 1100. Inside the church is a gate from 1649, built by Christian IV's smith, Caspar Fincke. The pulpit is from 1653, made by Anders Mortensen in Odense. The pulpit's staircase is even older. The church has a set of wooden figures of John the Apostle and Jeremiah. Like the pulpit, they were also carved by Anders Mortensen. A candle globe, made by local artisan Flemming Knudsen, was added to the church in 2008. The church's turret clock, nicknamed "the Syrian tank" (Danish: Den syriske kampvogn) was replaced by an electric movement in 1972. The original mechanical movement was built by Henrik Kyhl from Copenhagen, and initially created for Viborg Cathedral, who couldn't afford it. It was instead bought by Nyborg Church. In 2002 it was donated to Post og Telemuseet in Copenhagen.
Көлік
Ниборг қаласын Ниборг теміржол станциясы қамтамасыз етеді, ол Копенгаген мен Ютландия арасындағы жолаушылар пойыздарымен қызмет көрсетеді. Ол Дания астанасы Копенгагенді және Ютландия түбегін Зеландия және Фюн аралдары арқылы жалғайтын Копенгаген-Фредерисия/Таулов теміржол желісінде орналасқан.
Nyborg is served by Nyborg railway station which is served by the passenger rail services between Copenhagen and Jutland. It is located on the Copenhagen–Fredericia/Taulov Line which connects the Danish capital, Copenhagen, and the Jutland peninsula by way of the islands of Zealand and Funen.