Кіріспе

Екі немесе одан көп мойын омыртқаларының бірігуімен сипатталатын туа біткен жағдай Клипель-Фейл синдромы (KFS), сонымен қатар мойын омыртқаларының бірігу синдромы деп те аталады, бұл мойын омыртқаларының жеті сүйегінің кез келген екеуінің (мойын омыртқаларының) аномальді бірігуімен сипатталатын сирек туа біткен жағдай. Ол мойынды қозғалту мүмкіндігінің шектелуіне және мойынның қысқа болуына алып келуі мүмкін, нәтижесінде шаш сызығы төмендеп көрінеді. Көптеген адамдарда осы симптомдардың біреуі немесе екеуі ғана болады, сондықтан медициналық бейнелеусіз анықтамауы мүмкін. Синдромды диагностикалау қиын, себебі ол көптеген түрлі аномалиялары бар пациенттер тобында кездеседі, оларды біріктірілген немесе сегменттік мойын омыртқаларының болуы ғана біріктіре алады. KFS әрқашан генетикалық емес және туған күні әрқашан белгілі бола бермейді. Бұл ауруды алғаш рет 1884 жылы Франциядан Морис Клиппель мен Андре Фель сипаттаған. 1919 жылы философия докторы Андре Фель синдромның тағы бір жіктелуін ұсынды, ол мойын омыртқасының деформациясын ғана емес, сонымен қатар бел және кеуде омыртқасының деформациясын да қамтиды.

Диагностика

КФС-тің әртүрлілігі осы аурудың диагнозы мен болжамын анықтауды қиындатты.

Жіктеу

1912 жылы Морис Клиппель мен Андре Фель дербес түрде КФС-тің алғашқы сипаттамаларын берді. Олар қысқа, қабыршақты мойын, мойын омыртқасының қозғалу амплитудасының төмендеуі және төменгі шаш сызығы бар пациенттерді сипаттады. Фель кейіннен синдромды үш санатқа бөлді: I тип – C2 және C3 омыртқаларының бірігуі, атластың оқшалануымен. 1953 жылы Макрей одан әрі асқынулар туралы хабарлады; иілу және созу C1 және C2 омыртқаларында шоғырланған. Ересек болған сайын, тістің өсіндісі гипермобильді болуы мүмкін, бұл омыртқа миы мен ми сабағы өтетін кеңістікті тарылтады (омыртқа стенозы). II тип – C2 төменгі ұзын бірігуі, аномальді оқшаланған мойын омыртқасының қосылысы. Макрейдің C2-C3 бірігуіне ұқсас және оны одан да күрделі нұсқасы ретінде қарастыруға болады. Иілу, созу және бұрудың барлығы аномальді тістің өсіндісі немесе нашар дамыған C1 сақинасының аймағында шоғырланған, ол қартаюдың әсеріне төтеп бере алмайды. III тип – екі біріккен сегмент арасындағы жалғыз ашық кеңістік. Мойын омыртқасының қозғалысы жалғыз ашық буынға шоғырланған. Бұл гипермобильдік тұрақсыздыққа немесе дегенеративті остеоартритке әкелуі мүмкін. Бұл үлгіні мойын омыртқасының осы ашық сегментте бұрыш немесе икемділікке ие болуы арқылы анықтауға болады. Андре Фель 1919 жылы КФС жіктеу схемасын ұсынды, ол мойын, кеуде және бел омыртқасының бұрмалауларын ескерді. Дегенмен, 2006 жылы Дино Самарцис және әріптестері мойын омыртқасының аномалияларын және олармен байланысты симптомдарды ерекше қарастыратын үш жіктеу түрін ұсынды, сонымен қатар осы синдромға қатысты уақытқа байланысты факторларды толықтырды.

Емдеу

КФС-тің емдеуі симптоматикалық болып табылады және жатыр мойны немесе бас-мойын тұрақсыздығын және омыртқа миының қысылуын жою, сондай-ақ сколиозды түзету үшін хирургиялық араласуды қамтуы мүмкін. Симптомдық емдеу нәтиже бермесе, омыртқаға жасалатын операция көмектесуі мүмкін. Жақын сегменттік ауру және сколиоз – Клиппель-Фейл синдромымен байланысты екі жиі кездесетін симптом, оларды хирургиялық жолмен емдеуге болады. Омыртқа миының жетіспеушілігіне байланысты емделетін үш түрге бөлінеді: мойын омыртқасының кең ауқымды бірігуі (I тип), 1 немесе 2 омыртқаның бірігуі (II тип) және I немесе II типті Клиппель-Фейл синдромымен қатар кеуде және бел омыртқасының аномалиялары (III тип). Жақын сегменттік ауруды Брайан жамбас дискісі протезі сияқты құрылғыны қолдана отырып, мойын дискісінің артропластикасы арқылы емдеуге болады. Операцияның мақсаты – қозғалу амплитудасын сақтап, жақын сегменттік аурудың прогрессін баяулату. Омыртқаның біріктірілуіне балама ретінде қолданылатын тағы бір артропластика түрі – толық дискіні алмастыру. Толық дискіні алмастырудың мақсаты – ауырсынды азайту немесе толық жою. Омыртқаның біріктірілуі көбінесе сколиоз сияқты омыртқа деформацияларын түзету үшін қолданылады. Артродез – артропластика сәтсіз аяқталған жағдайда қолданылатын, ауырсынды басуға арналған соңғы шара.

Болжам

Егер КФС дер кезінде және тиісті емделсе, көптеген адамдар үшін болжам жақсы. Мойынға зиян келтіретін қызметтерден аулақ болу керек, себебі бұл одан әрі зақымдануға себеп болуы мүмкін. Синдроммен байланысты басқа аурулар емделмесе немесе емдеуге мүмкіндік болмайтын кешіккен жағдайда қауіпті болуы мүмкін. КФС-пен ауыратын адамдардың 30%-дан кеміне жүрек ақаулары кездеседі. Егер мұндай жүрек ақаулары болса, олар өмір сүру ұзақтығын қысқартуы мүмкін, ерлерде орташа жас 35-45, ал әйелдерде 40-50 жасқа дейін. Бұл жағдай гигантизмдегі жүрек жеткіліксіздігіне ұқсас.

Эпидемиология

KFS-тің таралуы белгісіз, өйткені оның таралуын анықтауға қажетті зерттеулер жеткіліксіз. Дүние жүзінде әр 40 000 – 42 000 жаңа туған нәрестенің біреуінде осы синдром кездеседі деп есептеледі. Сонымен қатар, қыздар ұлдарға қарағанда сәл көбірек шалдығады.

Ежелгі

Швейцарияда б.з.д. 4500–4000 жылдар аралығындағы некропольде баланың қаңқасы табылды. 2009 жылы археологтар Солтүстік Вьетнамдағы Дьа Бут мәдениетінің неолиттік ескерткішін қазған кезде Клиппель-Фейл синдромымен ауырған, б.з.д. 2000–1500 жылдар аралығында өмір сүрген, шамамен 25 жастағы "Бураль 9" деген жас шағынның қалдықтарын тапты. Ол қайтыс болғанға дейін кемінде он жыл бойы өзінің қарапайым қауымының көмегімен өмір сүрген болуы мүмкін. Кейбір зерттеушілер 18-ші династияның Мысыр перғауыны Тутанхамонның Клиппель-Фейл синдромы болған деп санайды, бірақ басқалары бұл пікірмен келіспейді.