Кіріспе

Фокомелия – адамның қол-аяқтарының туа біткен даму ақаулары, нәтижесінде жүзбеқанат тәрізді мүше пайда болады. Фокомелияның басты себебі – жүктілік кезінде ананың талидомид препаратын қолдануы, бірақ көптеген жағдайларда себептері аныталмаған.

Талидомид синдромының белгілері

Адам дәрілер немесе фармацевтикалық препараттардың салдарынан фокомелиямен туса, бұл талидомид синдромы деп аталады. Талидомид синдромының белгілері мүшелердің жоқтығымен немесе қысқаруымен сипатталады, бұл қолдар мен аяқтардың жүзбектей болуына әкеледі. Энтони Дж. Перри III және Сильвия Хсудың мәлімдеуінше, олар сонымен қатар:

Талидомид

Талидомид 1958 жылы Батыс Германияда Contergan деген атпен сатылымға шығарылды. Негізінен тыныштандыратын немесе ұйықтауға көмектесетін дәрі ретінде тағайындалған талидомид, сонымен қатар "күңке, ұйқысыздық, гастрит және кернеуді" емдейді деп мәлімделді. Кейіннен ол жүкті әйелдердегі ауыруды басу және токсикозды жеңілдету үшін қолданылды. Талидомид Германияда 1960 жыл шамасында рецептсіз сатылатын дәріге айналды, яғни оны дәрігердің тағайындауысыз сатып алуға болады. Дәрі сатылымға шыққаннан кейін көп ұзамай Германияда 5 000-7 000 бала фокомелиямен дүниеге келді. Олардың тек 40% ғана тірі қалды. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, "деформацияланған балалары бар аналардың 50 пайызы жүктіліктің бірінші триместрінде талидомид қабылдаған". Еуропа, Австралия және АҚШ бойынша фокомелиямен ауырған 10 000 бала туралы хабарланды, олардың тек 50% ғана аман қалды. Талидомид нәрестелердің өліміне немесе ауыр мүгедектігіне тікелей байланысты болды. Ананың құрсағында талидомидке ұшыраған балаларда аяқ-қолдардың жетіспеушілігі байқалды, яғни ұзын аяқ-қолдар дамымаған немесе қысқа болып келді. Басқа да салдарына көздің, жүректің, ас қорыту және зәр шығару жүйесінің бұзылулары, соқырлық және есіту қабілетінің жоғалтуы жатты.

Генетикалық мұрагерлік

Ұлттық сирек кездесетін аурулар ұйымының (NORD) мәліметінше, фокомелия (оның отбасылық генетикалық түрінде) берілген кезде, ол аутосомалық рецессивті қасиет ретінде көрінеді және мутация 8-ші хромосомамен байланысты. Робертс синдромын зерттеу, фокомелияға ұқсас белгілері бар генетикалық аурудың ықтимал себептерін анықтады. Робертс синдромымен ауыратын адамның хромосомалық көшірмелері центромерлерде біріктірілмейді, осылайша олар дұрыс орналаса алмайды. Нәтижесінде, жаңа пайда болған жасушаларда хромосомалардың саны артық немесе жетіспейді. Робертс синдромы мен фокомелияның екесінде де жасушалар дамуын тоқтатып немесе өліп, аяқ-қолдардың, көздердің, мидың, таңдайдың немесе басқа да құрылымдардың қалыпты дамуына бөгет жасайды.

Емдеу

Протез – жоғалған аяқ-қолдар, тістер және басқа да дене мүшелерінің синтетикалық баламасы. XX ғасырда протездік аяқ-қолдар саласында үлкен жетістіктерге қол жеткізілді. Қазіргі заманғы пластик, күрделі процедуралар және жақсы пигменттер сияқты жаңа материалдардың пайдалануы, салмағы жеңіл және шынайы көрінетін жасанды аяқ-қолдар жасауға мүмкіндік берді. Миоэлектрлік протездердің дамуымен, науқастар арқандар немесе басқа да құрылғыларды қолданбай аяқ-қолдарын қозғай алады. Миоэлектрлік мүшелер жүйке жүйесі мен бұлшық еттерден келетін электр сигналдарын анықтайды. Олар алғаш рет ересектерде қолданылды, бірақ қазір балаларға да орнатылуда. Фокомелия салдарынан аяқ-қолдарын жоғалтқан науқастар көбінесе протездермен емделеді. Алты айлық нәрестелерге протездік қолғап орнату ұсынылады, бұл оларға протезге бейімделуге көмектеседі. Бала екі жасқа келгенде оған ілгек қосылады. Соңында науқасқа миоэлектрлік протез берілуі мүмкін. Пациенттерге осылай емдеу жасау себебі – жас кезінде жасанды аяқ-қолды ұстауға қажетті тіндер мен сүйектердің жетілмегендігі.

Атақты істер

Матиас Бухингер (1674 – 1740) қол-аяқсыз туған, Солтүстік Еуропаны аралап саяхаттаған суретші және өнер иесі. Мүгедектігіне қарамастан Бухингер өте шебер микрогравер, фокусник, мерген және музыкант болды. Ол 4 рет үйленген және 14 баласы бар. Луи Жозеф Сезар Дюкорне (1806 – 1856) – аяғымен сурет салатын француз суретшісі. Ол негізінен Киелі кітап сюжеттері мен тарихи көріністерімен, сондай-ақ портреттерімен танымал. Аме Барнбрук қолсыз, сол аяғының төменгі жартысы және үш саусағы жоқ күйде дүниеге келген. Оның фокомелияның сирек түрі бар, яғни барлық мүшелері зақымдалған. Ол Вуллонгонг университетін шығармашылық өнер бакалавры мамандығы бойынша бітірген. Барнбрук аяғымен труба ойнайды және әлем чемпионаттары деңгейінде жарысқа қатысатын теңізші. Ол 2012 жылы Лондонда өткен Паралимпиада ойындарына ілікпеді, бірақ 2016 жылы Рио-де-Жанейродағы Паралимпиада ойындарына дайындалды. Сара Биффен (шамамен 1784 – 1850) – қолсыз және аяқтары жетілмеген күйде туған ағылшын суретшісі. Ол ауызбен сурет салуды үйренді, оған Уильям Крейг сабақ берді және туындыларын Корольдік академияда көрсетті. Биффенге Корольдік отбасының миниатюраларын салу тапсырылды, ал кейіннен Виктория патшайымы оған зейнетақы тағайындады. Илай Боуэн өмірін цирк қойылымдарында өнер көрсетумен өткізді. Мат Фрейзер анасы жүкті кезінде талидомид қабылдағандықтан фокомелиямен дүниеге келді. Ол Fear of Sex, The Reasonable Strollers, Joyride, The Grateful Dub және Living in Texas сияқты рок-топтардың барабаншысы ретінде белгілі. Ол сонымен қатар актер және өнер иесі. Рахма Харуна Нигерияда ауыр фокомелиямен дүниеге келген. Оның аяқ-қолдары болмады, тек оң қолының бір бөлігі мойнына бекітілген. Рахманың оқиғасы жергілікті журналист оны ағасымен бірге көшеде көргеннен кейін жарияланды, содан кейін бұл оқиға әлеуметтік желілерде кеңінен тарады. Ол 2016 жылдың 25 желтоқсанында 19 жасында қайтыс болды. Хи А Ли – әр қолында екі саусағы бар пианист. Элисон Лаппер фокомелиямен дүниеге келген. Оның қолдары мен аяқтары қысқа, сүйектері жетілмеген. Лаппер 1994 жылы Брайтон университетін бітірді, өзін бейнелеу өнерінде таныстырды және 2000 жылы Парис есімді ұлы дүниеге келді. Лаппер ауыз және аяқ суретшілер қауымдастығы үшін карточкалар мен күнтізбелер шығарады. Ол протездік аяқ-қолдарды тақпайды. Ол жеңіл атлетикамен айналысып, 1984 және 1988 жылғы жазғы Паралимпиада ойындарына қатысты. Тейнан дәрігерлік мамандық алып, кейін әнші болды. Ник Вуйчич – евангелист, мотивациялық спикер, автор және Life Without Limbs ұйымының директоры. Шитал Деви (2007 жылы туған) – әйелдер арасындағы пара-атақтың әлемдік рейтингінде бірінші орынға жеткен бірінші және жалғыз қолсыз пара-атақты.