Кіріспе

Американдық психолог Дэвид Л. Розенхан (22 қараша 1929 – 6 ақпан 2012) – американдық психолог. Ол психиатриялық диагноздардың жарамдылығын сынаған Розенхан экспериментімен ең көп танылды.

Өмірбаян

Розенхан 1951 жылы Йешива колледжінен математика бойынша бакалавр, 1953 жылы экономика бойынша магистр және 1958 жылы Колумбия университетінен психология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Ол сонымен қатар Білім беруді бағалау қызметінде зерттеуші психолог болып жұмыс істеді. Розенхан 2012 жылдың 6 ақпанында 82 жасында дүние салды.

Зерттеу

Розенхан аномалияның жеті негізгі белгісі бар деп сенді: қасірет; бейімделуге қабілетсіздік; айқындылығы және ерекшелігі; болжамсыздық және бақылау жоғалту; қисынсыздық және түсініксіздік; бақылаушының алаңдауы; және моральдық және идеалдық нормаларды бұзу. 1973 жылы Розенхан «Ақыл сақтағандар мекенінен ақылды болу» деген мақаласын жариялады, онда қазір Розенхан эксперименті деп аталатын зерттеу сипатталған. Осы зерттеу еңбегінде Розенхан психикалық аурулардың тек қоғамдық ықпалдың нәтижесінде пайда болады деген пікірін дәлелдеу үшін «қатты жапсыру» (hard labeling) тәсілін қолданды. Зерттеу эксперименттерінде психопатология тарихы жоқ сегіз адамға он екі психиатриялық ауруханаға түсуге тырысу ұйымдастырылды, барлығының мақсаты – шизофрения немесе екіполярлық бұзылу диагнозы қойылып, қабылдануы. Баяндамада психиатрлардың психиатриялық препараттарды қолдана отырып, осы адамдарды емдеуге тырысқандары сипатталған; сегіз адамның барлығы өздері диагнозбен келісетіндерін айтқаннан кейін 7-ден 52 күн аралығында, орташа есеппен 19 күнге жатып, өз еркімен шығып кеткен. Элисон Эбботт Nature журналындағы кітапқа жазған рецензиясында Стэнфорд университетінің әріптесі Кеннет Дж. Гергеннің «департаменттегі кейбір адамдар оны "жалғаншы" деп атады» деген сөзін келтірді, ал Кахалан осы пікірмен келіскендей көрінеді, дегенмен Эбботт былай деп жазады: «Розенханның алдағанына толық сенімді болу қиын. Бірақ ол өзінің қызықты, мазасыз кітабын «Ұлы алдаушы» деп атауға сенімді». Розенханның үлгісіндегі псевдопациенттерді зерттеулер маңызды әдістемелік және басқа да мәселелерге тап болды.