Кіріспе
Тералит (грекше "қудалау") – петрологияда кальцитті фоидалды габброға берілген атау. Ол агит, оливин, кальцитті плагиоклаз (лабрадорит) және нефелиннен тұратын плутондық гилокристаллдық тау жынысы, сондай-ақ биотит, магнетит, ильменит және анальцим сияқты қосымша минералдарды қамтиды. Тералит – нефелин базанитінің интрузивті баламасы, ол негізгі кальцитті плагиоклаз және негізгі оливин бар фоидалды базальт. Тефрит – негізгі кальцитті плагиоклазы бар, бірақ оливинсіз фоидалды базальт. Ол эссекситтің вулканикалық баламасы болып табылады. Тералиттің табылуы үлкен қызығушылық тудырды, себебі ол сирек кездесетін және нефелиннен тұратын негізгі тау жыныстар қатарын толықтырды. Кремнийдің (SiO2) мөлшері артып, нефелин мөлшері төмендегенде, тералит габброға айналады. Кремний мөлшері төмендеп, оливин мөлшері азайғанда тералит тесхенитке, ал содалы фельдшпар қосылғанда эссекситке өтеді. Кремний мөлшері одан да төмендесе, бұл тау жыныстары мельтигиттерге айналады. Кальцитті плагиоклаздың орнына сілтілі фельдшпар қосылса немесе одан басым болса, тералит фоидалды сиенитке, оның ішінде шонкинитке айналады. Бұл тау жыныстарындағы пироксен жасыл немесе күлгін түсті болуы мүмкін және титанға бай. Тералит – тек белгілі бір типтегі кальцитті фоидалды габброға, яғни нефелинге ие, бірақ анальцим немесе содалы фельдшпарға ие емес тау жынысына ғана жатады.
Theralite (from Greek "to pursue") is, in petrology, the name given to calcic foidal gabbro, a plutonic hylocrystalline rock consisting of augite, olivine, calcic plagioclase (labradorite), and nepheline, along with accessories including biotite, magnetite, ilmenite and analcime. Theralite is the intrusive equivalent of nepheline basanite, a foidal basalt with essential calic plagioclase and essential olivine. Tephrite is foidal basalt with essential calic plagioclase but without essential olivine. It is essentially the volcanic equivalent of essexite. The discovery of theralite was looked forward to with interest as it was of rare occurrence, and as completing the series of basic rocks containing nepheline as an essential constituent. With the increase in silica (SiO2) and the concomitant reduction in nepheline, theralite becomes gabbro. With a decrease in silica and reduction in olivine theralite grades into teschenite and with the addition of sodic feldspar, grades into essexite. With a further reduction in silica such that there is no feldspar these rocks become melteigites. With the addition of alkali feldspar replacing or becoming more dominant than calcic plagioclase theralites grade into foidal syenite, including shonkinite. Pyroxene in these rocks may be of green colour or purplish brown
and rich in titanium. Properly theralite is only for a specific type of calcic foidal gabbro, those with essential nepheline and without essential analcime or sodic feldspar.
Тешендіктер
Тешендіктер бұрын тералит тобына жатқызылған. Олар нефелиннің орнына негізгі пироксен, оливин және анальцим минералдарын қамтиды. Қазіргі заманғы петрология тешендіктерді анальцим қосылған габбро деп жіктейді. Анальцимнің пайда болу генетикалық процестері нефелин габбросының пайда болуынан өзгеше болғандықтан, олар петрогенетикалық жағынан байланыссыз.
Эсекситтер
Эссексит – кремнийдің жетіспеушілігіне байланысты пироксен габбросының бір түрі, құрамында нефелин мен ортоклаз міндетті түрде болады, бірақ көбінесе шағын мөлшерде кездеседі. Эссексит сілтілі базальттың ішкі текті баламасы ретінде қарастырылуы мүмкін. Эссекситтер әдетте басқа сілтілі, кремнийдің жетіспеушілігіне байланысты монозониттік интрузивті тау жыныстарымен және осымен бірдей уақытта пайда болған жоғары алюминийлі базальттармен байланысты болады. Эссекситтер енді тералит тобына жатпайды және олар нефелин монзогаббросы немесе нефелин монзодиориті деп аталады. Ортоклаздың болуы нефелин габбросынан петрогенетикалық айырмашылықты көрсетеді.