Кіріспе

Бұрынғы патша отбасының басшысы таратқан орден. Династиялық орден, монархиялық орден немесе үй ордені – патшалық қолдауы бар орден. Мұндай орденді заңды құрмет көзі (fons honorum) ретінде монарх немесе бір кезде тәуелсіз билік құрған отбасының басшысы табыс етеді. Бұл ордендер көбінесе билеуші отбасының мәдени мұрасының бір бөлігі саналады. Династиялық ордендер көбінесе монархқа немесе оның келесі династиясына қызмет еткендерді марапаттау үшін құрылған немесе сақталған. Ұлттық немесе мемлекеттік орден – егеменді мемлекеттер берген, бірақ билеуші династиялар бермейтін ордендерге (мысалы, еңбегі үшін) баламалы термин.

Жеке тұлғаға берілген сыйлық ретінде

Династиялық ордендер монархтың толық бақылауында болады және саяси басшылықтың (премьер-министр немесе кабинет) кеңесінсіз табыс етіледі. Ұлыбритания үкіметінің жақындағы баяндамасында "монархтың шынайы жеке, атқарушы құқығының соңғы бір мысалы анықталды: ол [сувереннің] өкілеттігіндегі белгілі бір наградаларды беру (Еңбегі үшін орден, Подвязка ордені, Шотландияның Дастарханы ордені және Корольдік Виктория ордені)." Жалпы алғанда, династиялық немесе үй ордендері монархтың орынды деп санаған кез келген себеппен беріледі, ал басқа ордендер, көбінесе "Еңбегі үшін ордендер" деп аталады, үкімет шенеуніктерінің ұсынысы бойынша жеке жетістіктерін немесе елге көрсеткен қызметтерін мойындау үшін табыс етіледі.

Португалия

Династиялық орден термині бұрынғы монархтар мен олардың ұрпақтары биліктен қуылғаннан кейін де табыс етіліп келе жатқан ордендерді атау үшін де қолданылады. Мысалы, Португалия тағына үміткер және Браганса герцогы атағын қолданатын Дуарте Пио де Брагансаның веб-сайты Вила-Вичозаның Таза ұғым орденінің "Браганса үйінің Династиялық ордені екенін, мемлекеттік орден емес, соңғы король Дом Мануэль II жерсіздікте де табыс етіп келгенін" мәлімдейді. Король Мануэль II-ге мұрагерлік құқығы бойынша Дуарте Пио Португалия Республикасының қабылдамаған Португалия Корольдігінің ордендерін беруді жалғастыруда. Португалия Республикасы бұл мәселені басқаша қарастырады, барлық патшалық ордендерді 1910 жылғы 5 қазандағы революциядан кейін жойылған деп санайды, ал олардың кейбіреулері 1918 жылы республикалық нысанда қайта жаңғыртылды. Португалия ресми түрде корольдік талапкер Дуарте Пио берген ордендерді мойындамайды.

Италия

Италияда осыған ұқсас жағдай орын алды, онда Республика үкіметі бұрынғы патшалардың жарлықтарын күштен шығарылған деп есептейді, бірақ соңғы патшаның мұрагері оларды беруді жалғастырып келеді. Дегенмен, Италиядағы жағдай ерекше, себебі Әулие Маврикий және Лазар ордені – Папа Григорий XII Савой үйіне осы рыцарлық атақты мәңгілікке беру құқығын берген Папалық бұйрығымен ресми мойындалған, санаулы рыцарлық ордендердің бірі. Осылайша, халықаралық құқық принциптеріне сәйкес, Италия тағына таластағы мұрагер Савойя династиялық ордендерін басқару Италия Корольдігінен тәуелсіз екенін мәлімдейді, сондықтан ол ордендерді беру құқығын және олармен байланысты жеңілдіктерді сақтайды. Савойя патшалық отбасы сонымен қатар, ең жоғары дәрежелі рыцарлық ордені болып табылатын Ең Қасиетті Жариялау орденіне де ие. Бұдан өзге, Савойя ордені – Савойя патшалық үйінің басшысы табыс ететін династиялық рыцарлық орден. 1983 жылы Италияның соңғы патшасы Умберто II қайтыс болғаннан кейін, 1988 жылы Италияның Таж ордені оның мұрагері құрған Савойя орденімен алмастырылды. Савойя ордені ешқашан ұлттық орден болған емес, ол Савойя азаматтық орденінің бөлімшесі болып табылады, ол Мерито ордені еді және шамамен 2000 мүшесі бар. Италияның Таж ордені сияқты, ол Әулие Маврикий және Лазар орденінің канцлеріне тапсырылған. Сонымен қатар, Италияда Бурбон және Екі Сицилия патшалық үйінің ордендері де бар, олар әлі де өздерінің династиялық рыцарлық ордендерін табыс етеді. Олардың ең қызықтысы – Әулие Георгийдің қасиетті әскери Константин ордені, себебі Италия Республикасы 1951 жылғы № 178 заң бойынша осы орденді рыцарлық орден ретінде мойындайды, сондай-ақ Италия Мемлекеттік кеңесінің 1869/81 нөміріндегі шешімінде де ресми мойындалған. Сондықтан Константин ордендерімен заңды түрде марапатталған азаматтар Италия Республикасы аумағында оларды пайдалану үшін Президенттің жарлығымен немесе Сыртқы істер министрлігінің жарлығымен өтініш бере алады. 1973 жылы Президент жарлығымен Әулие Георгийдің қасиетті әскери Константин орденінің итальяндық рыцарларының Ұлттық қауымдастығы құрылды. Бұдан өзге, Екі Сицилия патшалығының Франциск I ордені де бар. Отбасының бір тармағы (Кастро герцогы, принц Карло басшылығымен) Франциск I ордені тәжге, мемлекетке емес, байланысты болған және оны династиялық орден ретінде табыс етеді деп мәлімдейді. Екінші тармақ (Калабрия герцогы, Инфанте Карлос басшылығымен) Франциск I орденін Бурбонның Екі Сицилия патшалық отбасы монархияны жоюға және мемлекетті Италия Корольдігіне қосуға келіскен кезде жойылған мемлекеттік орден деп есептейді.

Ресей

Үшінші жағдай – Ресейде өзара тегеурінділік сақталып келеді, коммунизм құлағаннан бері Санкт-Андрей, Санкт-Георгий және Санкт-Екатерина ордендері Ресей Федерациясының Мемлекеттік Еңбек ордендері ретінде жаңадан құрылды. Дегенмен, Ресей Императорлық ордендері – Санкт-Андрей, Санкт-Георгий, Санкт-Екатерина, Санкт-Анна, Санкт-Владимир және Санкт-Станислав ордендері революциядан бері Романов әулетінің кезектегі басшылары – Ұлы князь Кирилл Владимирович, Ұлы князь Владимир Кириллович және Ұлы княгиня Мария Владимировна арқылы табыс етіліп келеді. Сонымен қатар, Династиялық рыцарлық ордендер қайта жаңғыртылып, Ұлы князь Кирилл (Қасиетті Николай Чудотворец ордені), Ұлы князь Владимир (Архангел Михаил ордені) және Ұлы княгиня Мария Владимировна (Қасиетті Анастасия ордені) тұсында жаңа ордендер құрылды. Бұл наградаларды Ресейде тағуға рұқсат етіледі және олар шіркеу мен мемлекет тарапынан жартылай ресми мойынға алынады; мысалы, 2001 жылдың 14 желтоқсанында Ресей Федерациясының Қорғаныс министрлігі әскери қызметшілердің Ресейде Қасиетті Николай Чудотворец орденін тағуын заңдастырды.

Орталық Еуропа

Орталық Еуропада Габсбургтер әулетінің басшысы 1918 жылдан кейін де Алтын жүн орденін тарататын құқыққа ие болды. Бұл өте кең байлық және оған байланысты архив Вена қазынасында сақталады. Австрия Республикасы мұны ресми түрде растады. Нацистік кезеңде Габсбургтердің көптеген мүліктері мен ордендері тартып алынып, таратылды. КСРО-ның Суық соғыс кезінде өзінің қысымға ұшыраған халықтары арасында оппозиция тудырмау үшін бұл жағдай сақталды. Коммунизм құлағаннан кейін Габсбургтер әулеті бұл орденді Орталық Еуропалық әулеттік орден ретінде қайта жандандырды. Алтын жүн ордені мен Георгий ордені арқылы ең лайықты тұлғалар бүгінге дейін рыцарь атағына ие болады.

Түрлі әулеттер

Еуропада көптеген династиялық рыцарлық ордендер бар. Бүгінде династиялық ордендерге әлі билікте отырған монархтың табыс ететін ордендері, эмиграциядағы патшалық үйдің басшысы табыс ететін ордендері және жойылған ордендер жатады. Кейде бұрынғы билеуші үйлердің басшылары өздерінің династиялық ордендеріне құқығын сақтайтынын, бірақ жаңаларын құра алмайтынын айтады. Алайда, бұл пікірге қарсы шығып, династияның ордендер құру билігі мәңгілікке сақталады деп санайтындар да бар. Кейбір жағдайларда бұрынғы билеуші отбасылар ұзақ уақыттан бері жойылған ордендерді қайта жаңғыртуға тырысқандығы немесе династиялық емес мемлекеттік ордендерді династиялық ордендерге айналдырғандығы айыпталады. Мұның мысалы – Қанатты Әулие Михаил ордені. Ол кейде он сегізінші ғасырда соңғы рет табыс етілген, ұзақ уақыттан бері тоқтатылған орденнің қайта жаңғыруы ретінде, ал кейде 2004 жылы құрылған жаңа орден ретінде сипатталады. Соңында, 2010 жылдың 20 тамызында Киелі Ұлы Шейіт Анастасияның жаңа Императорлық орденін құру туралы жарлық жариялаған Ресейлік Мария Владимировнаның мысалы бар.