Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Азапты шындық пен бақытты бейхабарлық арасындағы қиын таңдау.
Dilemma between painful truth and blissful ignorance
Қызыл және көк таблетка – бұл "қызыл таблетканы" таңдап, мазасыз немесе өмірді өзгерте алатын шындықты білуге дайындық, немесе "көк таблеткамен" (яғни, шындық немесе ләззат принципі) қанағаттанған күйде, әдеттегі өмірде қалу арасындағы таңдауды бейнелейтін метафоралық ұғымдар. Бұл терминдер 1999 жылғы "Матрица" фильмінен бастау алады.
The red pill and blue pill are metaphorical terms representing a choice between the willingness to learn a potentially unsettling or life changing truth by taking the "red pill" or remaining in the contented experience of ordinary reality with the "blue pill" (i. e. the reality principle or the pleasure principle). The terms originate from the 1999 film The Matrix.
"Матрица" фильмінде
"Матрица" фильмінде басты кейіпкер Неоға (Киану Ривз ойнады) бүлікші көшбасшы Морфей (Лоуренс Фишберн ойнады) қызыл таблетка мен көк таблетканың біреуін таңдауды ұсынады. Морфей: "Көк таблетканы ішсең, оқиға аяқталады, өз төсегіңде оянып, қалағаныңа сенесің. Қызыл таблетканы ішсең, ғажайып елде қаласың, мен саған қоян тесігінің қаншалықты терең екенін көрсетемін". Бұл көк таблетканың Неоға соңғы тәжірибелерін галлюцинация деп ойлауға себеп болатын тыныштандыратын дәрі екенін білдіреді, осылайша ол Матрицаның симуляцияланған шындығында өмір сүре алады. Ал қызыл таблетка "орналасқан жерді анықтау" құралы ретінде жұмыс істейді, ол адамның денесін нақты әлемде табуға және оны Матрицадан "ажыратуға" дайындауға көмектеседі. Нео қызыл таблетканы ішіп, шынайы әлемде оянады, онда ол өздігінен жатқан сұйықтықпен толтырылған камерадан күшпен шығарылады. Морфейдің кемесінде құтқарылғаннан кейін, Морфей оған Матрицаның нағыз табиғатын көрсетеді: 20-шы ғасырдың соңындағы Жердің егжей-тегжейлі компьютерлік симуляциясы (нақты жылды түпнұсқа фильмде нақты білмесе де, шамамен 200 жыл өткеннен кейін болғаны айтылады, бірақ "Матрица: Қайта жүктелу", "Матрица: Революциялар" және "Аниматрица" фильмдері арқылы кем дегенде 700 жыл өткені белгілі болады). Ол адамдардың санасын бағынышты ету үшін жасалған, ал олардың денелері үлкен электр станцияларында сақталады, дене қызуы мен биоэлектр энергиясы оларды құлдыққа алған саналы машиналардың қуатына айналады.
In the film The Matrix, the main character Neo (played by Keanu Reeves) is offered the choice between a red pill and a blue pill by rebel leader Morpheus (played by Laurence Fishburne). Morpheus says "You take the blue pill the story ends, you wake up in your bed and believe whatever you want to believe. You take the red pill you stay in Wonderland, and I show you how deep the rabbit hole goes." It is implied that the blue pill is a sedative that would cause Neo to think that all his most recent experiences were a hallucination, so that he can go back to living in the Matrix's simulated reality. The red pill, on the other hand, serves as a "location device" to locate the subject's body in the real world and to prepare them to be "unplugged" from the Matrix. Neo takes the red pill and awakens in the real world, where he is forcibly ejected from the liquid filled chamber in which he has obliviously been lying. After his rescue and convalescence aboard Morpheus's ship, Morpheus shows him the true nature of the Matrix: a detailed computer simulation of Earth at the end of the 20th century (the actual year, though not known for sure, is suggested within the original movie to be approximately 200 years later, though it is revealed through sequels The Matrix Reloaded, The Matrix Revolutions and The Animatrix that at least 700 years have passed). It has been created to keep the minds of humans docile while their bodies are stored in massive power plants, their body heat and bioelectricity consumed as power by the sentient machines that have enslaved them.
Талдау
Рассел Блэкфордтың эссесі қызыл және көк таблеткалар туралы баяндап, егер адам толыққанды хабардар болса, қызыл таблетканы таңдап, шындық әлемге баруға келісер ме деген сұрақ қояды, себебі физикалық шындықты цифрлық симуляциядан жоғары қоюдың барлық адам үшін пайдалы екендігіне сенуге негіз жоқ. Нео және тағы бір кейіпкер, Сайфер (Джо Пантолиано), көк таблетканың орнына қызыл таблетканы қабылдаса да, бірінші "Матрица" фильмінде кейіннен ол бұл таңдауынан өкініш білдіріп, егер Морфей оған жағдайды толық түсіндірген болса, Сайфер оған "қызыл таблетканы [өзінің] мойнына тығып тастауды" айтар еді дейді. Соңынан Сайфер машиналармен келісім жасап, Матрицаға оралып, барлық білгенін ұмытқанда: "Білу – бақыттың қасіреті" дейді. Блэкфорд "Матрица" фильмдері оқиғаны сондай етіп құрастырған, тіпті Нео сәтсіздікке ұшыраса да, қызыл таблетканы қабылдаудың мәні бар, себебі ол шынайы өмір сүріп, шынайы өледі. Блэкфорд пен ғылыми фантастика жазушысы Джеймс Патрик Келли "Матрица" фильмі машиналар мен олардың жасаған әлеміне қарсы тұрады деп санайды. "Матрица жауынгері: Біреу болу" авторы Джейк Хорсли қызыл таблетканы ЛСД-мен салыстырып, Нео Матрицадан тыс өз әлемін құратын эпизодты мысалға келтірді. Ол Морфейден қайта оралу мүмкіндігін сұрағанда, Морфей одан оның қалап-қаламағанын сұрайды. Хорсли сондай-ақ көк таблетканы тәуелділік деп сипаттап, "Матрица" сериясын көк таблетканы қабылдау және қабылдамау арасындағы таңдаулардың үздіксіз тізбегі деп атайды. Ол Матрицадағы адамдардың әдеттері мен күнделікті іс-әрекеттері – олардың көк таблетканы өздеріне ұсынуының нәтижесі екенін айтады. Ол көк таблетканы кең таралған нәрсе деп сипаттаса, қызыл таблетка бірегей және оны табу өте қиын болуы мүмкін дейді.
An essay written by Russell Blackford discusses the red and blue pills, questioning whether if a person were fully informed they would take the red pill, opting for the real world, believing that the choice of physical reality over a digital simulation is not so beneficial as to be valid for all people. Both Neo and another character, Cypher (Joe Pantoliano), take the red pill over the blue pill, though later in the first Matrix film, the latter demonstrates regret for having made that choice, saying that if Morpheus fully informed him of the situation, Cypher would have told him to "shove the red pill right up [his] ass." When Cypher subsequently makes a deal with the machines to return to the Matrix and forget everything he had learned, he says, "Ignorance is bliss." Blackford argues that the Matrix films set things up so that even if Neo fails, the taking of the red pill is worthwhile because he lives and dies authentically. Blackford and science fiction writer James Patrick Kelly feel that The Matrix stacks the deck against machines and their simulated world. Matrix Warrior: Being the One author Jake Horsley compared the red pill to LSD, citing a scene where Neo forms his own world outside of the Matrix. When he asks Morpheus if he could return, Morpheus responds by asking him if he would want to. Horsley also describes the blue pill as addictive, calling The Matrix series a continuous series of choices between taking the blue pill and not taking it. He adds that the habits and routines of people inside the Matrix are merely the people dosing themselves with the blue pill. While he describes the blue pill as a common thing, he states that the red pill is one of a kind, and something someone may not even find.
Әдеби және философиялық сілтемелер
"Матрица" және оның жалғауларында Льюис Кэрроллдің 1865 жылғы "Алисаның ғажайыптар еліндегі оқиғалары" романы мен оның 1872 жылғы "Көзілдірмек арқылы" жалғауына көптеген сілтемелер бар. "Алисаның ғажайыптар елі" метафорасы Морфейдің Неоға айтқан сөзінде "ақ қоян" және "қоянның тесігіне түсу" тіркестерімен, сондай-ақ Неоның ашылу жолының "Ғажайыптар елі" деп сипатталуымен нақты айқындалады. Қызыл және көк таблеткалар тұжырымдамасы да Алисаның "Ғажайыптар елінде" "Мені же" деп жазылған тортты және "Мені іш" деп жазылған эликсирді тапқан эпизодына сілтеме болуы мүмкін: тортты жеу Алисаны зор мөлшерге дейін өсіреді, ал эликсирді ішу оны кішкентай етеді. Фильмнің негізгі идеясы Платонның "Үңгір туралы әңгімесі", Чжуанцзының "Чжуанцзы көбелекке айналғанын армандады" тұжырымы, Рене Декарттың күмәнділігі және зұлым демон, Канттың құбылыс пен нәрсе-өзі туралы ойлары, Роберт Нозиктің "тәжірибе машинасы", симуляцияланған шындық және банкадағы ми экспериментімен салыстырылды. Вачовскилер Киану Ривске түсірілімге дейін үш кітап оқуды ұсынды: Жан Бодриярдтың "Симулякра және симуляция" (1981), Кевин Келлидің "Бақылаудан тыс" (1992) және Дилан Эванстың "Эволюцияға кіріспе" (1999).
The Matrix, and its sequels, contain numerous references to Lewis Carroll's 1865 novel Alice's Adventures in Wonderland and its 1872 sequel Through the Looking Glass. The Alice in Wonderland metaphor is made explicit in Morpheus's speech to Neo, with the phrases "white rabbit" and "down the rabbit hole", as well as the description of Neo's path of discovery as "Wonderland". The concept of the red and blue pills has also been speculated to be a reference to the scene in Alice in Wonderland where Alice finds a cake labelled "Eat Me" and a potion labelled "Drink Me": eating the cake makes Alice grow to an enormous size, while drinking the potion makes her tiny. The central concept of the film has been compared to Plato's Allegory of the Cave, Zhuangzi's "Zhuangzi dreamed he was a butterfly", René Descartes's skepticism and evil demon, Kant's reflections on the Phenomenon versus the Ding an sich, Robert Nozick's "experience machine", the concept of a simulated reality and the brain in a vat thought experiment. The Wachowskis asked star Keanu Reeves to read three books before filming: Simulacra and Simulation (1981) by Jean Baudrillard, Out of Control (1992) by Kevin Kelly, and Introducing Evolution (1999) by Dylan Evans.
Қызыл таблетка трансгендерлік аллегория ретінде
Жарыстар теориясы бойынша, қызыл таблетка трансгендер адамдарға арналған аллегорияны немесе Лана мен Лилли Вачовскидің трансгендер ретінде ашылу тарихының символы болуы мүмкін. 1990 жылдары трансгендер әйелдерге жиі тағайындалатын гормоналды терапиядағы Премарин таблеткасы қоңыр түсті болса, ал жасырын трансгендер әйелдерге тағайындалатын Prozac антидепрессанты көк түсті болған. Лилли Вачовски 2020 жылдың тамызында фильм жасаушылар фильмге трансгендерлік тақырыптарды әдейі енгізгенін айтты.
Fan theories have suggested that the red pill may represent an allegory for transgender people or a story of Lana and Lilly Wachowski's history as coming out as transgender. During the 1990s, a common transgender hormone therapy for trans women involved Premarin, a maroon tablet, while a common antidepressant prescribed to closeted trans women at the time, Prozac, was blue. Lilly Wachowski stated in August 2020 that the filmmakers had intentionally included transgender themes in the film.
Саяси метафора ретінде
Қызыл және көк таблеткалар туралы ұғым АҚШ-та саяси метафора ретінде кеңінен қолданыла бастады, онда "қызыл таблетканы қабылдау" немесе "қызыл таблеткаға" ұшу дегеніміз, қоғамға тән саяси көзқарастарды, соның ішінде басты ақпарат құралдарындағыларын, сезіну және ақырында тәуелсіз ойлаушы болуды білдіреді; ал "көк таблетканы қабылдау" немесе "көк таблеткаға" ұшу дегеніміз, осы күмәнді көзқарастарды сұрақсыз қабылдау. Бұл ұғым солшылдар арасында да альтернативті оңшылдар мен оңшыл идеологияны ұстанатындарды атау үшін қолданылады. Бұл метафораның алғашқы саяси қолданылуы 2006 жылы Колорадо университетінің социология профессоры Кэтлин Тирнидің "Қызыл таблетка" атты мақаласында болды. Онда ол АҚШ үкіметінің "Катрина" дауылға нашар жауап бергенін сезінгендердің "қызыл таблетканы қабылдауы керек" екенін және "11 қыркүйектен кейінгі саясат пен жоспарлар елді табиғи апаттар мен болашақ террористік шабуылдарға одан да осал еткенін" түсінуі керек деп айтты. Бұл метафораны кейін нео-реакционер блогер Кёртис Ярвин өзге контексте танымал етті. Ол оны алғаш рет 2007 жылы "Демократияға қарсы іс: он қызыл таблетка" деген тақырыпта, "Mencius Moldbug" псевдонімімен жазған блог жазбасында қолданды; онда ол батыстықтарды демократияның жаман екеніне көндіруге тырысудың "16 ғасырдағы испан католигін католиктік сенімінен айыруға тырысумен" бірдей екенін айтады, бірақ демократияға қарсы аргументтерді келтіру үшін он "қызыл таблетка" (сондай-ақ олардың "көк таблетка" баламаларын) ұсынады. Ерлер құқықтары қозғалысының және "маносфераның" кейбір бөліктерінде "қызыл таблетка" термині, адамның күткен гендерлік рөлдерге, мысалы, неке мен моногамияға, тек әйелдердің пайдасына емес, өзара тиесілі екенін сезіну сәтін бейнелеу үшін қолданылады. 2016 жылы ерлер құқықтары қозғалысы туралы "Қызыл таблетка" атты деректі фильм шықты. 2017 жылы саяси белсенді және комментатор Кендис Оуэнс "Red Pill Black" веб-сайтын және YouTube арнасын іске қосты, ол АҚШ-тағы қара нәсілді консерватизмді насихаттайды. Бұл термин бұрынғы солшыл көзқарастарды қабылдамау процесін бейнелеу үшін қолданылады.
The concept of red and blue pills has since been widely used as a political metaphor in the United States, where "taking the red pill" or being "red pilled" means becoming aware of the political biases inherent in society, including in the mainstream media, and ultimately becoming an independent thinker; while "taking the blue pill" or being "blue pilled" means unquestioningly accepting these supposed biases. The concept is also used among leftists to refer to members of the alt right and others who subscribe to right wing beliefs. The first known political use of this metaphor was in the 2006 essay "The Red Pill" by University of Colorado sociology professor Kathleen J. Tierney, in which she argued that those who felt that the U. S. government had a poor response to Hurricane Katrina should "take the red pill" and realize that "post September 11 policies and plans have actually made the nation more vulnerable, both to natural disasters and to future terrorist attacks." The metaphor was then popularized in a different context by neo reactionary blogger Curtis Yarvin. He first used it in a 2007 blog post written under the pseudonym Mencius Moldbug, and titled "The Case Against Democracy: Ten Red Pills"; in it he argues that trying to convince a Westerner that democracy is bad is like trying to convince "a Catholic in 16th century Spain to stop believing in Catholicism", but he then offers ten "red pill" arguments (along with their "blue pill" counterparts) to make a case against democracy. In some parts of the men's rights movement and the manosphere, the term "red pill" is used as a metaphor for the specific moment when a person comes to believe that certain gender roles they are expected to conform to, such as marriage and monogamy, are intended for the benefit of women alone, rather than for mutual benefit. In 2016, a documentary titled The Red Pill, about the men's rights movement, was released. In 2017, political activist and commentator Candace Owens launched Red Pill Black, a website and YouTube channel that promote black conservatism in the United States. The term is used as a metaphor for the process of rejecting previously believed leftist narratives.
Қара және ақ таблеткалар
"Қара таблетка" метафорасын алғаш рет инцелдерге қатысты Omega Virgin Revolt блогы танымал етті. Бұл терминологияда "қызыл таблетканы қабылдау" – еркектерге жасалған қанаушылық және әйелдердің жоғары таңдау жасауы сияқты ұғымдарға сенуді білдіреді, ал "қара таблетканы қабылдау" – төмен дәрежелі немесе тартымсыз еркектердің әйелдермен романтикалық немесе жыныстық қарым-қатынас мүмкіндіктерін жақсартуға шамасы келмейді деген сенімге ие болуды білдіреді. Бұл метафора саяси мәселелерге де қатысты қолданылды, онда "қызыл таблетканы қабылдағаннан" кейін (басым саяси көзқарастарды танып, одан бас тартқаннан кейін) адам "қара таблетканы қабылдауы" (болашаққа қарай пессимистікке немесе бейжайлыққа бойлауы) немесе "ақ таблетканы қабылдауы" (болашаққа үмітпен қарауы немесе өзгерістерге қол жеткізуге болатынына сенуі) мүмкін. Бұл метафораны анархист Майкл Малис сияқты комментаторлар қолдады, ол 2022 жылы жарық көрген "Ақ таблетка" кітабында соңғы көзқарасты жақтады. Малис бұл терминді былай анықтайды: "Біз жеңілуіміз мүмкін, бірақ жеңілуге міндетті емеспіз".
The metaphor of the "black pill" was first popularized by the incel related blog Omega Virgin Revolt. In this parlance, being red pilled means believing concepts like male oppression and female hypergamy, while being black pilled means coming to believe that there is little that low status or unattractive men can do to improve their prospects for romantic or sexual relationships with women. This metaphor was extended to political matters, where, after being red pilled (recognizing, and then rejecting, the dominant political narratives), one can then become either black pilled (pessimistic or apathetic about the future), or white pilled (hopeful about the future or believing change is possible.) This metaphor has been embraced by commentators including anarchist Michael Malice, whose 2022 book The White Pill advocates the latter point of view. Malice defines the term as, “It is possible that we will lose, it is impossible that we must lose.”
Басқа қолданыстар
1990 жылғы "Тотальды еске түсіру" фильмінде арман тәрізді фантазиядан шындыққа оралу тілегін бейнелеу үшін басты кейіпкерге (Арнольд Шварценеггер сомдаған) қызыл таблетка ішу ұсынылатын көрініс бар. 2004 жылғы "Старт өнері" кітабында автор Гай Кавасаки қызыл таблетканы жаңа ұйымдардың басшыларының жағдайымен салыстырады, себебі олар шындыққа немесе фантазияға бойдаудың бірдей таңдауына келеді. Ол, табысқа жету үшін олар қызыл таблетканы ішіп, қоян тесігінің қаншалықты терең екенін көруі керек дейді. 2010 жылдың қаңтарында Maemo операциялық жүйесінің қолданбалар орнатушысынан алынып тасталғанша, кейбір кеңейтілген мүмкіндіктер "Қызыл таблетка режимі" арқылы ашылды. Бұл жаңа пайдаланушылардың қателікпен пайдалануын болдырмау үшін жасалған, бірақ тәжірибелі пайдаланушыларға оңай қол жетімді болды. Бұл "матрикс" URL-ы бар каталогты қосу арқылы және кейін оны жоюды таңдау арқылы іске қосылды. "Қай таблетка?" деген сұрақ қойылған диалог терезесі пайда болып, пайдаланушыға "Қызыл" немесе "Көк" таңдау мүмкіндігі берілді, осылайша қызыл таблетка режиміне кіруге болатын. "Қызыл таблетка" режимінде орнатушы жүйелік пакеттерді қарауға және қайта конфигурациялауға мүмкіндік береді, олардың бар екендігі әдетте көрсетілмейді. Көк таблетка режимінде орнатушы тек пайдаланушы орнатқан бағдарламалық жасақтаманы көрсетеді, жүйелік бағдарламалық жасақтаманың жоқ екеніндей сезім тудырады. 2013 жылғы "Вальтер Миттінің құпия өмірі" фильмінде Бен Стиллердің кейіпкері Гренландиядағы Нуукқа қонғанда әуежайдағы адамнан: "Сізде машиналар бар ма?" деп сұрайды. "Иә, көк және қызыл бар", - деп жауап береді ол. "Мен қызылды аламын", - дейді Уолтер. Бұл сонымен қатар "трейлердегі соңғы көрініс: өзіндік ерекше және тартымды сахна, тіпті көрермен "Матрицадағы" әйгілі "Қызыл/Көк таблетка" айтылысын танымас бұрын". "Жалдау орындарындағы қызыл және көк машиналардың арасындағы таңдау айтуға тұрарлық, себебі ол "Матрицаның" қызыл таблеткасынан идеяны ашық түрде алғандай көрінеді. Екі жеңілдік немесе таблетка тәрізді машина, қызыл және көк; тек Лоуренс Фишберн кассада отырмаған". "Шындық пен иллюзияны байланыстыратын жол көбінесе нақты заттар мен физикалық орталар арқылы бейнеленеді, мысалы, Нео "Матрицада" қызыл таблетка ішкендей". 2023 жылғы "Барби" фильмі осы дилеммаға сілтеме жасайды. Бір көріністе Барбиге Барбилендте (қызғылт шүберекпен бейнеленген) жасырын өмір сүруді жалғастыру немесе нақты әлемге (қарапайым Биркенсток сандалымен бейнеленген) кіруді таңдау ұсынылады. Фильмнің соңында Барби адам ретінде нақты әлемде өмір сүреді, ол ашық қызғылт түсті Биркенсток сандал киіп жүр. "Bloc Party" тобының "Ол дауыстарды естиді" әнінің көп бөлігінде "қызыл таблетка, көк таблетка" деген сөздер кездеседі.
The 1990 film Total Recall has a scene where the hero (played by Arnold Schwarzenegger) is asked to swallow a red pill in order to symbolize his desire to return to reality from a dream like fantasy. In the 2004 book The Art of the Start, author Guy Kawasaki uses the red pill as an analog to the situation of leaders of new organizations, in that they face the same choice to either live in reality or fantasy. He adds that if they want to be successful, they have to take the red pill and see how deep the rabbit hole goes. Until they were removed from the Maemo operating system application installer in January 2010, certain advanced features were unlocked by a "Red Pill Mode" Easter egg to prevent accidental use by novice users but make them readily available to experienced users. This was activated by starting to add a catalog whose URL was "matrix" and then choosing to cancel. A dialog box would appear asking "Which pill?" with the choices "Red" or "Blue", allowing the user to enter red pill mode. In "Red Pill" mode, the installer allows the user to view and reconfigure system packages whose existence it normally does not acknowledge. In Blue Pill mode the installer displays only software installed by a user, creating the illusion that system software does not exist on the system. In the 2013 movie version of The Secret Life of Walter Mitty, when Ben Stiller's character lands at Nuuk in Greenland, he asks the man in the airport booth: "Do you have any cars available?" "Yeah, we have a blue one and a red one", the man replies. "I'll take the red one", says Walter. This is also "the final scene in the trailer: a quirky and charming sequence on its own, even before the viewer recognizes the built in riff on the famous "Red/Blue Pill" exchange from The Matrix". "The choice between the red and blue car at the rental car lot is worthy of mention, if only because it almost candidly pulls the idea from the red pill of The Matrix. Two jelly bean, or pill, shaped cars , red and blue; the only thing missing is Lawrence Fishburne working the counter". "The passage connecting reality to illusion is often visualised using tangible things and physical environments [as] Neo took the red pill in The Matrix." The 2023 film Barbie contains an allusion to the dilemma. In one scene, Barbie is given the choice between continuing to live obliviously in Barbieland (represented by a pink stiletto heel) and entering the real world (represented by a plain Birkenstock sandal). At the end of the movie, in which Barbie now lives in the real world as a human, she is shown wearing light pink Birkenstock sandals. Large sections of the lyrics of Bloc Party song "She's Hearing Voices" include the lines "red pill, blue pill".