Кіріспе

Польшада туған қытай журналисі (1915–2005)

Израиль Эпштейн (20 сәуір 1915 – 26 мамыр 2005) – Польшада туған қытай журналисі және жазушы. Ол Қытай Коммунистік партиясына мүше болған, қытай тегі емес шетелдік туған қытай азаматтарының санатындағы сирек адамдардың бірі болды.

Ерте өмір және білім

Израиль Эпштейн 1915 жылғы 20 сәуірде Варшавада еврей ата-анасының отбасында дүниеге келді; сол кезде Варшава Ресей империясының билігінде болды (қазір Польшаның астанасы). Оның әкесі патшалық Ресей билігі тарапынан жұмысшы көтерілісін ұйымдастырғаны үшін түрмеге қамалған, ал анасы Сібірге жер аударылған. Эпштейннің әкесі Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін компаниясы тарапынан Жапонияға жіберілді; неміс әскері Варшаваға жақындағанда, оның анасы мен Эпштейн қашып, Азияда оған қосылды. Отбасы бірнеше жерде еврейге қарсы сезімдерге тап болғандықтан, 1917 жылы Эпштейн екі жасында ата-анасымен бірге Қытайға келді және 1920 жылы Тяньцзиньде (бұрынғы Тяньцин) қоныстанды. Эпштейн сол жерде өсті. Оның кітабы Джонс Хопкинс университетінің профессоры Оуэн Латтимор "Нью-Йорк Таймс" газетінде жоғары бағалады. 1951 жылы коммунизмнен бас тартқан Элизабет Бентли АҚШ Сенатының Ішкі қауіпсіздік жөніндегі кіші комитетіне: "Исраил Эпштейн көп жылдар бойы Қытайда Ресейдің құпия полициясының қызметкері болды" деп мәлімдеді. Көп жылдар өткен соң, оның әйелі Фэрфакс Чолмели Қытайда және әлем бойынша қытай тілін оқыған студенттерге Қытайда жарық көрген ең көп таралған қытай-ағылшын сөздігіне авторлық үлес қосуымен танылды. 1984 жылы Фэрфакс Чолмели қайтыс болғаннан кейін Эпштейн үшінші әйелі Хуан Хуанбиге үйленді. 1951 жылы Сун Цинлин оны әйелі Фэрфакс Чолмелимен бірге Қытайға қайта оралуға шақырды.

Түрмеге қамау

Эпштейн екі рет түрмеге қамалды, біріншісі Жапон империясы, екіншісі Қытай Халық Республикасы. 1941 жылы Перл-Харборға шабуылдан кейін Жапон империясының билігі оны концлагерге жапты. Ол бірнеше тұтқындармен бірге қашып құтылды. 5 жыл түрмеде отырғанына қарамастан, ол өмірінің соңына дейін коммунизм идеалдарына адал болды. Израиль Эпштейн 1983 жылы Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының Ұлттық Комитетінің Тұрақты Комитетіне мүше болып сайланды, бұл кеңесші орган еді.

Құрметтер

Өмірі бойы Израиль Эпштейнге Қытайдың саяси лидерлері Чжоу Энлай, Мао Цзэдун, Дэн Сяопин, Цзян Цзэминь және Ху Цзиньтао құрмет көрсетті. Оның қоштасу рәсімі 2005 жылғы 3 маусымда сағат 09:30-да Пекин қаласының Шижиншан ауданындағы Революционерлер зиратында – Бабаошанда өтті. Салтанатқа көптеген шенеуніктер қатысты, олардың ішінде сол кездегі президент Ху Цзиньтао, премьер-министр Вэнь Цзябао, сондай-ақ Политбюроның тұрақты комитетінің мүшелері Цзя Циньлин және Ли Чанчунь болды. Рәсімнен кейін оның денесі кремацияланды.

Жарияланған еңбектер

Халық соғысы. [Ханкоудың құлауына дейінгі Қытайдағы соғыстың есебі], В. Голанц, 1939, 384 б. Мен Енанға сапар жасадым: Солтүстік-Батыс Қытайдағы коммунистер жетекшілігімен азат етілген аймақтар туралы куәгердің баяндамасы, Халық баспасы [Бомбей], 1945, 94 б. Ұлтшыл Қытайдағы еңбек мәселелері туралы жазбалар, Garland Pub., 1980, 159 б. Менің Қытайым: Еврей және журналисттің естеліктері, Long River Press, 2005, 358 б. Тарихты ұмытуға болмайды, 五洲传播出版社, 2005, 286 б.

Ағылшын тілінде алғаш жарияланған

Қытайдағы аяқталмаған революция, Литтл Браун және компания (1947), қатты мұқаба, 442 бет.