Кіріспе

Жапон империясындағы ауыл шаруашылығы соғыс алдындағы жапон экономикасының маңызды бір бөлігі болды. Тынық мұхиты соғысына дейін Жапонияның жерінің тек 16% ғана өңделген болса да, шаруашылықтардың 45% астамы егіншілікпен айналысып күшін табатын. Жапондықтар өңдеген жерлердің басым бөлігі күріш егістігіне арналған, және 1937 жылы әлемдік күріш өндірісінің 15% осы елде өндірілді.

Мейдзи дәуірі

Токугава сёгунатының 1868 жылғы Мейдзи қалпына келтіруімен аяқталуынан кейін жапондық ауыл шаруашылығында жалға алушы шаруашылық жүйесі үстемдік құрды. Мейдзи үкіметі өзінің индустрияландыру бағдарламасын жеке меншік жерлерден түсетін салық түсімдеріне негіздеді, ал 1873 жылғы Жер салығы реформасы жер иеленушілікті күшейтті. Көптеген фермерлер жаңа салықтарды төлей алмағандықтан жерлерінен айырылды. Бұл жағдай 1881–1885 жылдардағы Matsukata Fiscal Policy-сінің (дефляциялық саясат) салдарынан одан да нашарлады, ол күріш бағасын күрт төмендетіп, жаппай банкроттықтарға және тіпті үкіметке қарсы кең ауқымды ауылдық көтерілістерге әкелді. Мейдзи кезеңінің соңына таман шаруа отбасыларының 67%-дан астамы жалға берілді, ал шаруашылық өнімділігі тоқтап қалды. Жалға алушылар өнімдерінің жартысынан астамын жалға төлеуге мәжбүр болғандықтан, олар әйелдері мен қыздарын тоқыма фабрикаларына жұмысқа жіберуге немесе салық төлеу үшін қыздарын сатуға мәжбүр болды. Мейдзи кезеңінің басында жер иелері ақшаның орнына тауар түрінде жоғары жалға ақы алды, соның салдарынан ауыл шаруашылығының дамуында маңызды рөл атқарды, себебі жалға алушы фермерлерге капитал табу қиын болды. Күріштен басқа ақшалай дақылдардың өндірісінің дамуымен және 20 ғасырдың басынан бастап капитализмнің жалпы өсуімен ауыл шаруашылығы кооперативтері мен үкімет субсидиялар, несиелер беру және жаңа ауыл шаруашылығы технологиялары бойынша білім беру арқылы бұл рөлді өз мойнына алды. Бірінші ауыл шаруашылығы кооперативтері 1900 жылы құрылды, олардың құрылуы Жапония диетасында (парламентінде) Шинагава Ядзиро мен Хирата Тосуке тарапынан жапон ауыл шаруашылығын жаңғырту және оны ақша экономикасына бейімдеу құралы ретінде талқыланды. Бұл кооперативтер ауылдық жерлерде несиелік қауымдар, сатып алу кооперативтері ретінде жұмыс істеді және шаруашылық өнімдерін сату мен таңдауға көмектесті.

Тайшо дәуірі

Императорлық ауыл шаруашылығы қауымдастығы (帝国農会) – Жапония империясындағы ауыл шаруашылығы кооперативтерінің орталық ұйымы болды. Ол 1910 жылы құрылып, ауыл шаруашылығы саласындағы зерттеулерді тарату және шаруашылық өнімдерін сатуға көмектесу арқылы жеке кооперативтерге қолдау көрсетті. Императорлық ауыл шаруашылығы қауымдастығы ұлттық-префектуралық және жергілікті ауыл шаруашылығы жүйесінің үш деңгейлі құрылымының ең жоғары сатысы болды. Бұл ұйым 1918 жылғы күріш бүлігінен кейін және 1920 жылдардың соңынан бастап күшейген экономикалық дағдарысқа байланысты, елдегі нарықтар үкімет бақылауына өткеннен кейін аса маңызды рөл атқарды. Жалға берілген шаруалардың талас-тартыстары мен жер иелену мәселелері үкіметтік реттеуді күшейтті. 1918 жылғы күріш бүлігінен соң көптеген шаруалар социалистік, коммунистік және/немесе аграрлық идеялармен қаладағы жұмысшы қозғалысының ықпалына түсті, бұл күрделі саяси мәселелерді тудырды. Жапония императорлық отбасы мен заибацулар ірі жер иелері болды, сонымен қатар 1928 жылға дейін табыс салығы талабы дауыс беру құқығын шектеді, Жапония диетасындағы орындар тек бай адамдарға ғана берілді. 1922 жылы Нихон Номин Кумайи (Жапон фермерлер одағы) шаруалардың құқықтарын қорғау және жалдау ақысын төмендету мақсатында ұжымдық келісімдер жүргізу үшін құрылды.

Шоу дәуірі

1930 жылдары қала экономикасының өсуі және шаруалардың қалаға қоныс аударуы жер иелерінің ықпалын бірте-бірте әлсіретті. Соғыс аралық жылдары механикаландырылған ауыл шаруашылығы қарқынды дамыды, сондай-ақ табиғи мал тыңайтқыштары химиялық тыңайтқыштармен және импортталған фосфаттармен толықтырылды. Соғыс кезеңіндегі экономиканың өсуімен бірге, үкімет жер иеленушіліктің ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыруға кедергі келтіретінін мойындады және 1943 жылы Орталық ауыл шаруашылығы қауымдастығын (中央農会) құру арқылы ауыл шаруашылығы секторын бақылауды күшейтуге кірісті. Бұл қауымдастық соғыс экономикасының басқаруымен құрылған міндетті ұйым болып, үкіметтік шаруашылық саясатын күштеп жүзеге асыруға бағытталған. Ұйымның тағы бір міндеті – жергілікті нарықтар мен әскерді азық-түлікпен қамтамасыз ету болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін таратылды.

Ауыл шаруашылығы

1937 жылы егіс алқабы құрады, бұл Жапонияның жалпы ауданының 15,8% -ын құрады, ал Огайо штатында (АҚШ) 40% немесе Англияда 21% болды. Егіс алқабының үлесі 1887 жылы 11,8% болса, 1902 жылы 13,7%-ға, 1912 жылы 14,4%-ға, ал 1919 жылы 15,7%-ға дейін өсті. 1929 жылы бұл көрсеткіш 15,4%-ға төмендеді. Орташа алғанда бір отбасына шаққанда 5 374 897 фермер болды, американдық фермер отбасыларымен салыстырғанда. Олар Хоккайдо мен Карафутода ірілеу болды, ал оңтүстік-батыс аймақта азайды. Интенсивті өңдеу, тыңайтқыштар мен ғылыми жетістіктер 1936 жылы өнімділікті бір акрға 43 бушельге (2,89 т/га) дейін көтерді. Қазір Жапонияда егіс алқабының үлесі тек 6,9% ғана.

Солтүстік аумақтар

Халық сирек қоныстанған Чисима аралдарында ұсақ ауыл шаруашылығынан өзгесіне жарамсыз климат болды; экономикасы балық аулау, кит аулау және тері мен бұғы етін өндіруге негіделген. Қарафуто да қатал климатқа және қолайсыз подзольдік топырақтарға ие болғандықтан егін өсіру қиын болды. Оңтүстікте шағын фермалар дамыды, онда картоп, сұлы, қара бидай, мал азырағы және көкөніс өсірілді. Қарафутоның барлық жерінің тек 7%-ы ғана егістікке жарамды болды. Мал шаруашылығы да маңызды рөл атқарды. Күріш өсіру бойынша тәжірибелер жартылай сәтті аяқталды. Үкімет саясатының арқасында Хоккайдо мен Солтүстік Хонсюден келген тәжірибелі фермерлерге Қарафутода жер мен үй берілді, осылайша 1920-1930 жылдары егіс алқабы мен жапон халқының саны тұрақты түрде өсті. 1937 жылы 10 811 отбасы егін өңдесе, 1926 жылы 8 755 отбасы 179,9 км² жерді өңдеген.

Хоккайдо

Хоккайдо Мэйдзи кезеңінің бастапқы жылдарынан бері, Хоккайдо отарлау басқармасы құрылғаннан кейін және көптеген шетелдік кеңесшілердің жаңа егістер мен ауыл шаруашылығының жаңа технологияларын енгізудегі көмегімен ауыл шаруашылығын дамытуға арналған мақсатты аймақ болды. Хоккайдодағы шаруашылықтардың орташа көлемі Жапониядағылардан төрт еседен асты. Аймақтың шамамен 60 пайызында күріш өсіруге күш салынғанына қарамастан, климат пен топырақ тиімді болмады, сондықтан өнім аз болды. Сұлы, картоп, көкөністер, қарабидай және бидай сияқты басқа да егістер, сондай-ақ кең ауқымды бағбандық шаруашылық дамыды. Сүт өнімдері маңызды болды, сондай-ақ Жапон императорлық армиясының атты әскері үшін жылқы шаруашылығы да маңызды рөл атқарды. Шаруа отбасыларының саны 2 миллионға жетті, ал үкімет тағы 1 миллион отбасы құру мүмкіндігін қарастырды.

Хоншу

Фермалардың ауданы 3,5-тен 4 акрға дейін (14 000-нан 16 000 шаршы метрге дейін) болды, олар күріш, картоп және қара бидай өсіруге арналған. Солтүстік Хонсю Жапонияның алмаларының 75% -ын өндірді; басқа өнімдерге шие және жылқы кірді. Орталық Хонсюде күріш және арнайы өнімдер өсірілді, оның ішінде Сувада жібекқұрттарға арналған ақ түтен, Шизуокада шай, Аичиде дайкон, сондай-ақ қара бидай, күріш, шарапқа жүзім және басқа да өнімдер өсірілді.

Шикоку мен Кюсю

Субтропиктік жағдайларға байланысты Шикоку мен Кюсю аралдарында негізінен күріш және тәтті картоп егілді. Басқа маңызды егістерге қант қамышы, банан, жапон цитрустары, темекі, таро және бұршақ кірді. Таулы аймақтарда сұлы, бидай, морель грибі, жібек және мал шаруашылығы (аттар мен сиырлар) да өндірілді.

Рюкю

Тропиктік Рюкю аралдарында өңделетін жер көлемі шектеулі болғандықтан, негізгі шаруашылық – күріш, тәтті картоп, қант қамысы және жемістерге негізделген, көбінесе жеке тұтынуға бағытталған ауыл шаруашылығы еді.

Тайвань

Қытай этникалық тобының көп болуына байланысты Тайваньдағы ауыл шаруашылығы әдістері мен өнімдері қытай стилінде болды, күріш егу және тәтті картоп өсіру басымдық құрды. Ақшалай дақылдарға жеміс-жидектер, шай, джут және рами кірді. (1937 жылы бір шаршы мильге 1576 адам шағын келді. Орталық үкімет қант құмы өнеркәсібін дамытуға үлкен мән берді, және Тайвань Жапонияның шикі қантқа деген қажеттілігінің 42% -ын қамтамасыз етті. Жапониядағы қант тұтыну 1918 жылдан 1928 жылға дейін артты. Орталық үкімет сондай-ақ орман өнімдерін дамытуға да көп көңіл бөлді. Камфор ағашы мемлекеттік монополия аясында орманнан немесе плантациялардан жиналды ("Formosa Manufacturing Company" 1899 жылдан бері).

Оңтүстік теңіздер мандаты

Оңтүстік теңіздердегі мандат аралдарының экваторлық тропикалық жағдайлары жергілікті тұтыну және экспорт үшін кокос, таро, тәтті картоп, тапиока, банан, ананас және күріш өсіруге мүмкіндік берді. Орталық үкімет қант қамысы өнеркәсібіне ерекше мән берді, оның негізгі өндірісі Сайпан және Палауда шоғырланды. Дегенмен, Оңтүстік теңіздер мандатының өте шектеулі егістік жер көлемі балық аулау мен кит аулаудың экономикалық маңыздылығын сақтап тұрды.

Филиппин

Тынық мұхиты соғысына дейін Минданао аралының оңтүстігіндегі Давао қаласында манила өсімдігі үшін абака өсірумен айналысқан жапон жеке компанияларымен бірлесе жұмыс істейтін шағын жапондық қоныс болды. Бұл аймақтағы абака өсірудің негізгі орталығы еді, сонымен қатар қант қамысы, ананас, банан, тәтті картоп және басқа да тропикалық дақылдар өсірілді. Абака егілген жер ауданы қант қамысынан көп болды, бірақ құны жағынан кем түсті. Өнімнің 25 пайызы АҚШ-қа жіберілді. Сисал да АҚШ және Жапонияға экспортталды.