Кіріспе

Мүлікті жалға беретін, бірақ оның жергілікті экономикалық аймағында тұрмайтын адам. Экономикада, жергілікті жерде тұрмайтын жер иесі – пайда әкелетін мүлікті иеленетін және жалға беретін, бірақ оның жергілікті экономикалық аймағында тұрмайтын адам. "Жергілікті жерде тұрмайтын меншік" термині экономист Торстейн Вебленнің 1923 жылы жарық көрген "Жергілікті жерде тұрмайтын меншік" атты кітабы арқылы танымал болды. Жалпы алғанда, салық саясаты жергілікті жерде тұрмайтын меншікті қолдайды. Дегенмен, кейбір мемлекеттер жерді салыққа салу арқылы жергілікті жерде тұрмайтын иелерден қаржы алуға тырысады. Жергілікті жерде тұрмайтын меншік иелері кейде мүлкін жоғалту қаупіне тап болады.

Ирландия

Ирландия тарихында жер иелері жоқ мәселе өте маңызды роль атқарды. 16 және 17 ғасырлар бойы Ирландияның көптеген жерлері Ирландия плантациялары кезінде католиктерден тәркіленіп, Ұлыбританиядан келген протестант қоныс салушыларға берілді. Бұл қоныс салушылар сол кездегі ресми шіркеулердің – Англия және Ирландия шіркеулерінің мүшелері болды. Ольстерде көптеген жер иелері шотландтық пресвитериандар еді. Сонымен қатар, Ұлыбританиядағы жер иелеріне де жерлер берілді, олардың кейбіреулері осы жерлерді ирландтық шаруаларға жалға беріп, өздері Ұлыбританияда тұра берді. 1782 жылы ағылшын-ирланд саясаткері Генри Граттан, жер иелері жоқ ирландтықтар жылына шамамен 800 000 фунт стерлинг табыс табатынын айтты және оларға аударылатын ақшаға қосымша салық салуға тырысты. Дегенмен, көптеген жер иелері жоқ адамдар жалға алынған жерден түскен кірістің бір бөлігін жолдар мен көпірлерді салуға қайта инвестициялады, бұл жергілікті экономиканы жақсартты және оның нәтижелері бүгінге дейін көрініп тұр. 19 ғасырда белгілі бір пайдалы жер иелері жоқ адам – Лорд Палмерстон болды, ол Слайгоның бір бөлігін дамыту үшін қарыз алды, бұл инвестиция ақырында өте табысты болды. 1800 жылдарға қарай наразылық күшейді, себебі жер иелері жоқ адамдар протестанттар болды (ал көптеген шаруалар католиктер еді және жерді мұраға алуға құқықтары болмады), сонымен қатар олардың болуы Ирландияда өндірілген тауарлардың басым бөлігі экспортталатынын білдірді. Бұл жүйе Ұлы ашаршылық кезінде ирланд халқы үшін аса зиянды болды, себебі Ирландия азық-түлік экспорты жасап тұрғанмен, миллиондаған адам аштықтан, аурудан қайтыс болды немесе елден кетуге мәжбүр болды. Одан кейінгі жылдары Ирландияның жер мәселесі, Ирландия жер лигасының жер соғысымен байланысты, маңызды мәселеге айналды. Жер мәселесі 1920 жылдарға дейінгі Ирландияның қиын тарихына әсер еткен тарихи факторлардың бірі болды, бірақ 1903 жылғы Ирландия жер актілері арқылы заңнамалық тұрғыда шешілді.

Принс Эдуард аралы

1867 жылы Конфедерация идеясы ұсынылғанда Принс-Эдвард аралының Канада құрамына кіру шешіміне үй иелерінің аралда болмауы себеп болды. 1760 жылдардың ортасында сараптама тобы аралды 67 учаскеге бөлді. 1767 жылдың 1 шілдесінде бұл жерлер лотерея арқылы Георг III-нің жақтастарына бөлінді. Жердің меншік құқығы британдық жер иелерінің қолында қалып, арал тұрғындарының наразылығын тудырды, себебі олар өмір сүріп, жұмыс істейтін жерге құқық ала алмады. Аралда болмайтын жер иелеріне төленетін үлкен жалдау ақысы ашуды күшейтті. Жерлер аралда болмайтын жер иелеріне күтім жасау және қоныстандыру шарттарымен берілді, бірақ шарттардың көп бөлігі орындалмады. Тұрғындар ондаған жылдар бойы Корольдік биліктен учаскелерді тәркілеуге көндіруге тырысты, алайда бастапқы иелерінің ұрпақтары Корольдік шенеуніктерге күшті ықпал етіп, жерді беруден бас тартты. 1853 жылы аралдық үкімет Жер сатып алу заңын қабылдады, ол жерді сатуға дайын иелерінен сатып алып, одан кейін тұрғындарға арзан бағамен қайта сатуға мүмкіндік берді. Бірақ үкімет сатып алуды жалғастыру үшін жеткілікті қаражат таба алмағандықтан, жоспар сәтсіз аяқталды. Бұл жерлердің көп бөлігі құнарлы болды және Принс-Эдвард аралының экономикасын сақтауда маңызды рөл атқарды. 1864 жылы аралдық үкімет Канадамен бірігуді жер иелері дағдарысын шешудің мүмкін жолы ретінде қарастырды. Бұл жалдау ақысы бойынша наразылық пен тәртіпсіздіктерден кейін болды. Шарлоттаун конференциясында делегаттар арал Конфедерацияға қосылса, жер иелерінің меншігін сатып алу үшін қаражат бөлуді ұсынды. Бірнеше аптадан кейін Квебек конференциясында бұл ұсыныс қайтарылып алынды. Осыған байланысты арал Конфедерацияға кірмеуге шешім қабылдады. Үкімет басқа провинциялардың ұсыныстарын қабылдамады және 1873 жылы жергілікті экономика құлдырауға жақын келгенде ғана мойынсұнды. Бірігу шарттары бойынша Канада аралға қалған жерлерді сатып алу үшін 800 000 доллар көлемінде қаражат беруге келісті. 1875 жылы Жер сатып алу заңы қабылданды, ол ірі меншік иелерін өздерінің жерлерін провинциялық үкіметке сатуға міндеттеді. Аралдың аралда болмайтын жер иелерімен болған тәжірибесі бүгінгі күнге дейін жер иелік заңдарына әсер етеді. Сырттан келгендерге министрлік келісімінсіз екі гектардан астам жер сатып алуға рұқсат етілмейді. 2009 жылы америкалық азамат осы заңды бұзғаны үшін 29 000 доллар айыппұл төледі.

Палестина

Осман империясы 19 ғасырдың екінші жартысында жүйелі жер реформасын бастады. Жаңа заңдардың екеуі – 1858 жылғы жерді тіркеу туралы заң және 1873 жылғы жерді азат ету туралы заң. 1858 жылға дейін Палестинадағы жер, 1516 жылдан бері Осман империясының құрамында болған, негізінен шаруалармен өңделген немесе пайдаланылған. Жерге иелік етуді жерде тұратын адамдар өздерінің әдет-ғұрыптары мен дәстүрлеріне сәйкес реттеген. Көбінесе, жер ауыл тұрғындарының ортақ меншігінде болған, бірақ жеке адамдар немесе отбасылар да иеленуі мүмкін. 1858 жылы Осман империясы 1858 жылғы Осман жер кодексін енгізді, ол жер иелерінен меншік құқығын тіркеуді талап етті. Бұл заңның екі мақсаты болды: 1) салық түсімдерін арттыру және 2) аймаққа мемлекеттік бақылауды күшейту. Шаруалар, алайда, бірнеше себептермен өтініштерін тіркеуге қажеттілік сезінбеді. Бұл заңның өзгеруі (АҚШ пен Оңтүстік Америкада африкалықтардың азат етілуімен және Ресейдегі крепостной шаруалардың (ресейлік жер иелерінің құлдықта ұстауында болған) азат етілуімен бір уақытта болған өзгеріс) – 19 ғасырдағы әлемдік азаттық және ұқыптылық қозғалысының бір бөлігі болды. Бұл 1873 жылғы зайырлы жер реформасы/азаматтық құқық туралы заң халық арасында діни заңмен шатастырылып, «иуделердің мұсылман үмметінің бір бөлігіне ие болуы – исламды қорлау» деп есептелді. Діни және зайырлы заңдардың шатасуынан яһудилерге жер иеленуіне қарсы заңдар (1873 жылы аяқталған) «діни заңдар» ретінде қарастырылды. Келесі онжылдықтарда жер аз қолға шоғырланды, ал шаруалар жерді өңдеуді жалғастырып, жер иелеріне өнімнің бір бөлігін берді. Бұл палестиналық ұлтшылдықтың күшеюіне және азаматтық тәртіпсіздікке әкелді. Сонымен қатар, аймаққа еврей иммигранттарының ағыны артты, олар өздерін қудалаудан қорғауға мүмкіндік беретін қалалармен ғана шектемеді. Бұл жаңа еврейлер өздерінің ата-бабаларының отаны деп санайтын жерде жаңа болашақ құруға үміттене келді. Палестинаға еврейлердің көшіп келуіне көмектесу үшін құрылған ұйымдар да жерді жоқ жер иелерінен сатып алды. Содан кейін еврей иммигранттары жерге қоныстанды, кейде онда тұратын шаруалардың орнын басты. 1882 жылдан бері еврей иммигранттарының үнемі келуі бірнеше шаруалардың көтерілісіне әкелді, олар 1884 және 1886 жылдардан бастап тіркелді.