Кіріспе
Зерттеу этикасын қолданатын комитет түрі – АҚШ-тағы зерттеу этикасын қадағалау. Институционалдық тексеру кеңесі (IRB), сондай-ақ тәуелсіз этика комитеті (IEC), этикалық тексеру кеңесі (ERB) немесе зерттеу этикасы кеңесі (REB) деп аталатын бұл комитет, адамдарға қатысты зерттеулерге ұсынылған әдістерді қарап, жобалардың этикалық нормаларға сәйкес келетінін қамтамасыз етеді. IRB тексерулерінің басты мақсаты – зерттеуге қатысушыларға зиян келтірмеу (немесе зиянның ең аз болуын және зерттеуден күтілетін пайдадан аспауын) қамтамасыз ету. Мұндай кеңестер биомедициналық және мінез-құлық зерттеулерін бекітуге (немесе қабылдамауға), бақылауға және қарауға ресми түрде тағайындалады және белгілі бір жағдайларда кейбір елдерде заңмен талап етіледі. Көптеген елдер зерттеулердің ұлттық және халықаралық нормаларға, ережелерге немесе кодекстерге сәйкес келетінін қамтамасыз ету үшін IRB-нің әлдебір түрін қолданады. IRB-нің мақсаты – зерттеуге қатысатын адамдардың құқықтары мен қауіпсіздігін қорғау үшін қажетті шаралар қабылдануын қамтамасыз ету. IRB-нің маңызды міндеттерінің бірі – зерттеуге қатысушыларды физикалық немесе психологиялық зияннан қорғау, осы мақсатта зерттеу хаттамаларын және қосымша материалдарды мұқият қарап шығады. Хаттаманы қарау зерттеудің этикалық тұрғыдан дұрыстығын және қолданылған әдістерін бағалайды, болашақ қатысушылардың толыққанды хабардар болуын және ерікті қатысуын қамтамасыз етеді, сондай-ақ қатысушылардың қауіпсіздігін арттыруға тырысады. Зерттеу жүргізуге бола ма, жоқ па, шешу үшін тәуекел-пайданы талдау жүргізіледі. IRB-лер көбінесе денсаулық сақтау және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы зерттеулерде қолданылады, оның ішінде антропология, социология және психология. Мұндай зерттеулерге жаңа дәрі-дәрмектерді немесе медициналық құрылғыларды сынау, жеке немесе әлеуметтік мінез-құлықты, пікірлерді және көзқарастарды зерттеу, сондай-ақ денсаулық сақтау көрсетілуінің жолдары мен оны жақсарту мүмкіндіктерін зерттеу кіруі мүмкін. Оқыту әдістерін зерттеу, ауызша тарихтар, журналистік зерттеулер, жеке тұлғалар жүргізген зерттеулер және адамдарға қатысты емес зерттеулер сияқты көптеген зерттеулер IRB мақұлдауынан өтпейді.
research ethical oversight in the United States
An institutional review board (IRB), also known as an independent ethics committee (IEC), ethical review board (ERB), or research ethics board (REB), is a committee at an institution that applies research ethics by reviewing the methods proposed for research involving human subjects, to ensure that the projects are ethical. The main goal of IRB reviews is to ensure that study participants are not harmed (or that harms are minimal and outweighed by research benefits). Such boards are formally designated to approve (or reject), monitor, and review biomedical and behavioral research involving humans, and they are legally required in some countries under certain specified circumstances. Most countries use some form of IRB to safeguard ethical conduct of research so that it complies with national and international norms, regulations or codes. The purpose of the IRB is to assure that appropriate steps are taken to protect the rights and welfare of people participating in a research study. A key goal of IRBs is to protect human subjects from physical or psychological harm, which they attempt to do by reviewing research protocols and related materials. The protocol review assesses the ethics of the research and its methods, promotes fully informed and voluntary participation by prospective subjects, and seeks to maximize the safety of subjects. They often conduct some form of risk benefit analysis in an attempt to determine whether or not research should be conducted. IRBs are most commonly used for studies in the fields of health and the social sciences, including anthropology, sociology, and psychology. Such studies may be clinical trials of new drugs or medical devices, studies of personal or social behavior, opinions or attitudes, or studies of how health care is delivered and might be improved. Many types of research that involves humans, such as research into which teaching methods are appropriate, unstructured research such as oral histories, journalistic research, research conducted by private individuals, and research that does not involve human subjects, are not typically required to have IRB approval.
Ерекшеліктер
АҚШ ережелері IRB бақылауынан босатылатын бірнеше зерттеу санаттарын анықтайды. Бұл санаттарға мыналар кіреді: дәстүрлі білім беру ортасындағы зерттеулер, мысалы, оқыту стратегияларын немесе әртүрлі әдістердің, оқу бағдарламаларының немесе сынып басқару әдістерінің тиімділігін зерттеу. Білім беру тесттерін пайдаланатын зерттеулерде, қатысушыларды анықтауға немесе оларды тәуекелге немесе жауапкершілікке ұшыратуға болмайтынын қамтамасыз ету үшін арнайы шаралар қарастырылған. Сондай-ақ, қолдағы деректерді және басқа материалдарды талдауды қамтитын зерттеулер, егер деректер бұрыннан-ақ жалпыға қолжетімді болса немесе жеке тұлғаларды анықтау мүмкін болмайтын тәсілмен талдау жүргізілсе. АҚШ федералды үкіметі қаржыламайтын, жеке тұлға немесе жеке тұлғалар тобы жүргізетін азаматтық ғылым жобасы сияқты, федералдық мемлекеттік мекемеден немесе мемлекеттік қаржыландырылатын ұйымнан тыс жүргізілетін зерттеу жобалары, әдетте, институционалдық қарастыру кеңесінің мақұлдауы талап етілмейді.
Research in conventional educational settings, such as those involving the study of instructional strategies or effectiveness of various techniques, curricula, or classroom management methods. In the case of studies involving the use of educational tests, there are specific provisions in the exemption to ensure that subjects cannot be identified or exposed to risks or liabilities. Research involving the analysis of existing data and other materials, where the data is either already publicly available or will be analyzed such that individual subjects cannot be identified. Additionally, research projects conducted outside of a federal government agency or government funded institution, such as a citizen science project conducted by a private individual or a group of private individuals, are generally not required to be approved by any institutional review board, unless the project is funded by the US federal government.
Атауы және құрамы
«IRB» термині АҚШ-та FDA және HHS қолданысқа енгенімен, мұндай кеңес құрған әрбір мекеме өз қалауынша атау таңдай алады. Көптеген мекемелер өздерінің кеңесін «Институционалдық тексеру кеңесі» деп атап, оны ресми атау ретінде қолданады. Атауына қарамастан, IRB АҚШ FDA-ның IRB ережелеріне сәйкес, FDA реттейтін өнімдерді зерттеу кезінде қарау және бекіту жөніндегі регламенттерге бағынады. Бұрын мұндай комитеттер «Адамдарды қорғау комитеті» деп аталатын. Алғашқыда IRB-лер академиялық және медициналық мекемелерде адамдар қатысатын зерттеулерді бақылау үшін құрылған комитеттер еді, мақсаты – этикалық мәселелерді азайту немесе болдырмау. Бүгінде мұндай тексерулердің бір бөлігін коммерциялық немесе тәуелсіз IRB деп аталатын коммерциялық ұйымдар жүргізеді. Кез келген адам, тіпті жеке тұлғалар да коммерциялық IRB-ге тексеру үшін төлем жасауға болады. IRB әдетте жалақы алатын қызметкерлермен жабдықталғандықтан, оларды ұстауға белгілі бір шығындар қажет. 2001 жылы IRB-ді ұстау құны, зерттеулердің көлеміне байланысты, жылына шамамен 75 000-ден 770 000 долларға дейін (инфляцияны ескергенде, доллардан долларға дейін) ауысқан.
IRB-нің әлеуметтік ғылымға бейімделуі
Белмонт қағидалары мен АҚШ-тың федералдық ережелері биомедициналық және әлеуметтік-психологиялық зерттеулерді ескере отырып жасалды, бірақ ережелерді қолдану, реттеу талаптарының тарихы туралы әдеттегі презентацияларда қолданылатын мысалдар және жазбаша нұсқаулардың кеңдігі көбінесе биомедициналық зерттеулерге бағытталған. Зерттеушілерден әлеуметтік ғылымдар зерттеулеріне қатысты федералдық ережелер мен IRB тексеру талаптарының үйлеспеуі туралы көптеген шағымдар түсті. Шағымдардың көп бөлігі IRB тексерулерінің заңдылығы, әлеуметтік ғылымға қатысты тәуекел ұғымының қолданылуы (мысалы, қажетсіз немесе артық талаптар болуы мүмкін) және қатысушылардың хабардар келісімін құжаттау талаптарын (яғни, келісім формаларын) қамтиды. Зерттеушілер қатысушылардың хабардар келісім формаларын қай жағдайларда көбірек оқитынын және олардың әлеуметтік ғылымдардағы тиімділігін арттыру жолдарын анықтауға тырысты. Әлеуметтік ғалымдар биомедициналық IRB-лерді зерттеу әдістерін (мысалы, этнографияны) жеткілікті түрде түсінбегені үшін сынайды. Осы себепті, кейбір ірі зерттеу институттары бірнеше мамандандырылған IRB құрды, соның ішінде әлеуметтік ғылымдар зерттеулерін қана қарастыратын комитеттер де болуы мүмкін. 2003 жылы АҚШ-тың Адамдарды зерттеуден қорғау жөніндегі кеңсесі (OHRP), Ауызша тарих қауымдастығы және Америка тарихшылар қауымдастығымен бірлесіп, ауызша тарихтарды жазу, құрылымды емес сұхбаттар (журналистикалық материалдар сияқты), әңгімелерді жинау және осыған ұқсас еркін сөз бостандығына қатысты іс-әрекеттер ережелерде көрсетілгендей, көбінесе "адамдарды зерттеу" болып табылмайды және клиникалық зерттеу ережелерімен қамтылмауы тиіс екенін ресми түрде мәлімдеді. Әлеуметтік ғылымдарды қолдаған АҚШ-тың басқа да федералдық агенттіктер, әсіресе Ұлттық ғылым қоры, осы мәселеде нұсқаулық беруге тырысты. Жалпы алғанда, NSF нұсқаулықтары IRB-лерге ережелердің икемділігі бар екенін және IRB-нің зиянды азайтуға, хабардар келісімді максималды деңгейге жеткізуге және жарамды зерттеулерге бюрократиялық кедергілерді шектеуге бағытталған салауаттылыққа сүйенуін қамтамасыз етеді.
IRB-нің тексеруін үлкен деректер зерттеуіне бейімдеу
Үлкен деректерді зерттеудің кейбір аспектілері зерттеу этикасы үшін күрделі қиындықтар туғызады, сондай-ақ ресми қарау процестерін кеңейту мүмкіндігін көрсетеді. Бір мәселе – деректердің бұзылуы, бірақ одан да қиын мәселе – жалған оң нәтижелер немесе жеке құпияны бұзудың жаңа тәсілдері арқылы күтпеген салдарлары бар, қауіпті болуы мүмкін болжамдық талдау. 2016 жылғы мақалада мұндай зерттеулердің этикалық қаралуын кеңейту үміті туралы айтылған, онда үлкен деректерді зерттеушінің 70 000 OkCupid профилін, пайдаланушы аттары мен сексуалдық бағдары туралы мәліметтермен бірге жариялаған деректер бұзу оқиғасы келтірілген. IRB-ге негізделген этикалық тәсіл адамдарға қатысты зерттеулерді зерттеушілерді жұмысқа алған мекеме жүргізеді және мекеме мен зерттеушілердің қатысушылардан гөрі әлдеқайда көп билікке және білімге ие екенін болжайды. Зерттеушілер мен қатысушылар ерекше топтар ретінде қарастырылады, мақсат – зерттеушілердің қатысушыларды мақсатқа жету құралы ретінде пайдалануына жол бермеу. Осыдан IRB зерттеушілерден зерттеу жобасын түсіндіруді және хабардар келісім алуды талап етеді. Дегенмен, бұл модель әрқашан азаматтық ғылым жобаларына сай келмейді, әсіресе қатысушылар өздері сарапшылар және зерттеушілер болған жағдайда. Сонымен қатар, көптеген мекемелік зерттеу бағдарламалары нәтижелерді жеке тұлғаларға қайтаруды шектейді немесе тыйым салады, әсіресе генетикалық немесе медициналық зерттеулерде, себебі қатысушылар нәтижелерді дұрыс түсінбесе, зиян көруі мүмкін деп қорқады. 2005 жылы коммерциялық Батыс институционалдық кеңесі FDA-ға жаңа дәрі-дәрмектерді ұсыну бойынша тексерулердің көп бөлігін жүргізетінін мәлімдеді. 2006 жылы университет медицина орталықтарының 575 IRB мүшесі арасында жүргізілген сауалнамада үштен бірі салалық қаржылық байланыстар туралы хабарлады, ал үштен бірі басқа кеңес мүшелеріне мүдделердің қақтығысы туралы "сирек немесе ешқашан" хабарламағанын мойындады. 2009 жылы АҚШ Үкіметтік Есеп беру кеңсесі (GAO) IRB жүйесінің этикалық емес манипуляцияларға осал екенін анықтау үшін бірқатар жасырын сынақтар жүргізді. Бір сынақта "Adhesiabloc" деп аталатын жалған өнім адамдарға сынау үшін бірнеше IRB-ға ұсынылды. Өнім, компания және зерттеушілердің өмірбаяндық мәліметтерінің бәрі ойдан шығарылған, ал құжаттарды GAO жасаған. Өнім FDA-ның кейбір "жоғары тәуекел" критерийлеріне сәйкес әдейі жасалды және GAO оны "хирургиядан кейін пациенттің асқазанына операциядан қалған қалдықтарды жинау үшін құйылатын гель" деп сипаттады. Осыған қарамастан, бір IRB құрылғыны адамдарға сынауға мақұлдады. Басқа IRB-лар құрылғыны ұсынғаннан кейін өтінімді қабылдамады, олардың бірі "Бұл тақтада көрген ең қауіпті нәрсе" деді. Алайда, IRB-ның ешқайсысы компания мен өнімнің жалған екенін анықтамады. GAO сондай-ақ жалған IRB құрып, компаниялардан мақұлдау туралы өтініштер алды. Олар HHS-тен жалған IRB-ге кепілдік беруді мақұлдады. Сол кезде АҚШ HHS-те ай сайын 300 IRB тіркеуін және 300 кепілдік беру өтінішін қарау үшін үш қызметкер ғана болды. HHS егер жеткілікті қызметкерлері болса да, қосымша бағалау жүргізудің қажеті жоқ екенін мәлімдеді.