Кіріспе
Иран университетінің профессоры, жазушы, ақын және журналист Әли Акбар Саиди Сыржане (علی اکبر سعیدی سیرجانی; 12 желтоқсан 1931 – 28 қараша 1994) – үкіметті ашық сынағандығы үшін тұтқындалғаннан кейін түсініксіз жағдайда түрмеде қайтыс болған ирандық университет профессоры, жазушы, ақын және журналист. Ол Иранның Жоғарғы көшбасшысын сынағаны үшін Ислам Республикасының барлау министрлігінің қолынан қаза тапқан деп кеңінен сенеді.
Ali Akbar Sa'idi Sirjane (علی اکبر سعیدی سیرجانی; 12 December 1931 – 28 November 1994) was an Iranian University professor, writer, poet and journalist who died in prison under mysterious circumstances after having been arrested for openly criticizing the government. He is widely believed to have been killed at the hands of the Islamic Republic intelligence ministry for criticizing of Iran's Supreme Leader.
Саяси қызмет
Саиди Сыржани Ислам революциясының көңілі қалған жақтасы болды. Ол сатирикалық және аллегориялық әңгімелер арқылы Ислам Республикасын "авторитаризм, діни екіжүзділік және адамдардың жеке өміріне араласу" деп сынға алды. Оның билікпен алғашқы ашық қақтығысы 1989 жылы "Қысқа жеңдісің" атты очерктер, әңгімелер және теңдеулер кітабы жарық көргеннен кейін болды. Бірінші басылым бірнеше күн ішінде сатылып бітті, Мәдениет және исламды басқару министрлігі екінші басылымды ғана емес, Сыржанидің барлық басқа кітаптарын да тыйым салды. Сыржани екінші басылымның шығарылуын талап етіп, хат жазу науқанын бастады. Иранның Жоғарғы Басшысы, аятолла Али Хаменеи, Сыржаниге делдалдар арқылы жазуларын және наразылықтарын тоқтатуды бұйырды. Сыржани бас тартты және "ашық хат арқылы Ислам Республикасына тікелей шабуыл жасады". Ирандық ғалым Ахмад Карими Хаккақтың сөзіне қарағанда, бұл хат "автордың тағдырын бұрынғы ешбір жазбасы сияқты бекітті".
Тұтқындау
Саиди Сыржани 1994 жылғы 14 наурызда (тағы бір дереккөз 1993 жылғы 13 наурызда) тұтқындалды және басқа да нәрселермен қатар, үкіметті ашық сынағаны үшін айыпталды. Иранның қауіпсіздік және барлау министрлігінің өкілі тұтқындаудың себебі "есірткі қолдану, алкоголь өндіру, гомосексуалистік әрекет, тыңшылық желілерімен байланыс, батыстың контрреволюционерлерінен қаржы алу" болғанын мәлімдеді, сол кезде көптеген ирандықтардың бұл жалған айыптау екенін білгені мәлім. Бірнеше айдан кейін, Сиржанидің өзі жазған деген хатта мемлекетке қарсы түрлі қылмыстарды мойындаған, бірақ оның мойындауы оның өзі жазбағаны баршаға белгілі болды. Үкімет оның денесін отбасына тапсырудан немесе тәуелсіз сараптама жасауға рұқсат беруден бас тартқан көрінеді. Көпшілік оның Саид Эмамидің "Шексіздік" тобының қауіпсіздік және барлау министрлігіндегі қызметкерлері арқылы өлтірілгеніне сенеді және мұны растайтын деректер де бар. Журналист Имаддин Бақидің сөзіне қарағанда, оны өлтіру үшін калий қолданылған. Саид Эмамидің әріптестерінің бірі, соңғы тұтқындалғандардың бірі, тұтқындалуына бірнеше ай бұрын Тегераннан белгілі дін қызметкері және Мәжіліс депутатымен кездесіп, Саид Эмамидің Саиди Сыржаниді қалай өлтіргенін айтқан. Ол оқиға орнындағы жалғыз куәгер болды. Саид Эмами түрмеде Саиди Сыржаниді өлтіру үшін калий препаратын тік ішек арқылы енгізген, бұл оның тез арада жүрек талмасына шалдығуына себеп болған. Осы оқиға басқа да осындай жүрек талмаларының себебін ашты.