Кіріспе
Эфиопиядағы бұрынғы саяси коалиция Бірлік және демократия коалициясы (Ge'ez: ቅንጅት ለአንድነት እና ዴሞክራሲ), көбінесе ағылшын тілінде CUD деп қысқартылады, немесе кейде CDU (Эфиопияда қолданылатын амхария тіліндегі қысқартуы – Qinijit; ағылшынша жазуда көбінесе Kinijit деп аталады), Эфиопияның төрт саяси партиясының бірігіп, 2005 жылғы 15 мамырда өткен Эфиопияның жалпы сайлауында депутаттық орындар үшін күресу үшін құрылған коалициясы болды. Сол жылдың соңында толыққанды саяси партияға айналды (Бірлік және демократия партиясы коалициясы). Оның жетекшісі Хайлу Шаул болды және саяси партия 2007 жылы таратылды.
The Coalition for Unity and Democracy (Ge'ez : ቅንጅት ለአንድነት እና ዴሞክራሲ), commonly referred to by its English abbreviation CUD, or occasionally CDU (its Amharic abbreviation, used in Ethiopia, is Qinijit; in English writing often referred to as Kinijit), was a coalition of four existing political parties of Ethiopia which combined to compete for seats in the Ethiopian General Elections held on May 15, 2005, and around the end of that year, became a full fledged political party (the Coalition for Unity and Democracy Party). Its leader was Hailu Shawul and the political party was dissolved in 2007.
2005 жылғы Эфиопия сайлауы
CUD құруға біріккен төрт партия: Эфиопия демократиялық лигасы, Бүкіл эфиопиялық бірлік партиясы (AEUP), Біріккен эфиопия демократиялық партиясы Медхин партиясы және Бояу Эфиопия: Демократия және әлеуметтік әділдік қозғалысы. 2005 жылғы 15 мамырда өткен заң шығарушы сайлауда партия Халық өкілдері палатасындағы 527 орынның 89-ын жеңіп алды. Партия Амхара, Оромия және Оңтүстік Ұлттар, Ұлттар және Халықтар (SNNPR) аймақтарын, сондай-ақ Дире-Дава және Аддис-Абеба қалаларын ұсынып отырды. CUD Аддис-Абебаның 99%-ын жеңіп алғанына қарамастан, билік партиясы қалада билік етуді жалғастырды. CUD және ЕО сайлау бақылаушылары сайлауда кең ауқымды бұрмалаушылықтар болғанын және оппозиция көбірек орын алуы мүмкін екенін мәлімдеді. Инженер Хайлу 2005 жылғы маусымның басында, үкімет оның тәртіпсіздіктерді жоспарлауға қатысы бар деген күдікпен тергеу жүргізгеннен кейін үй қамауына алынды. Үкімет 40-тан астам адам қаза тапқанын мәлімдеді, бірақ CUD оны көшедегі наразылықтар деп сипаттады және ол жауапты деп танылды. Аймақтық жиналыстар сайлауында CUD Аддис-Абеба әкімшілік округіндегі 138 орынның 137-сін, Амхара аймағындағы 294 орынның 106-сын, Бенишангул-Гумуз аймағындағы 89 орынның 11-ін, Гамбела аймағындағы 82 орынның 1-ін, Харари аймағындағы 36 орынның 3-ін, Оромиядағы 537 орынның 33-ін және SNNPR-дегі 348 орынның 39-ын жеңіп алды. Бірақ CUD ішіндегі жарылыс үлкен проблемалар тудырды. Бөлінген партиялардың бірі – бұрынғы UEDP Medhin болды, бұл AEUP үшін үлкен мәселе болды, себебі UEDP Medhin болмаса, Аддис-Абебада CUD қолдауы «маргиналды ғана болар еді». Биліктегі Эфиопия халықтық революциялық демократиялық майданының (EPRDF) сайлауда алаяқтық жасағанын айтқаннан кейін, 6 қарашада CUD жетекшілері бір апталық тәртіпсіздікке шақырды және EPRDF мүшелеріне тиесілі бизнесті бойкоттауды, сондай-ақ жаңа парламентті бойкоттауды ұсынды. Жауап ретінде TPLF/EPRDF CUD заң шығарушыларын парламенттік иммунитетінен айырып, көптеген CUD мүшелерін қамауға алды. 2006 жылғы қазан айынан бастап AEUP кіші партиясының көптеген жетекшілері әлі де түрмеде отыр, олардың қамаудан кейін шамамен бір жылға созылған сот процесінің нәтижесін күтуде. Шатырлары тесік, тығыз жағдайлар, экстремалды температуралар партияның басты басшыларының көптеген жағдайларда жедел жәрдемді шақыруына себеп болды. Осы уақыт ішінде үш маңызды тұлға – Хайлу, профессор Месфин Вольдемариам, Берхану Нега – қамауда болған кезде денсаулығы нашарлап, полиция ауруханасына бару қажет болды. EPRDF мен CUD арасында келісімге қол жеткізуге бағытталған халықаралық күш-жігер жалғастып жатыр, бірақ ол ешқандай прогреске ие болған жоқ. CUD рухы мен Кинижит қозғалысы әлі де жалғасуда. Берхану Нега MM баспасынан жарық көрген кітабында CUD-ның сайлаудағы рөлі туралы ғана емес, сонымен қатар оның түрмедегі өмірі және оның бірге тұтқындалған достары туралы да айтады.
Сындар
АЕУП жетекшісі инженер Хайлу, Менгисту Хайле Мариам басқарған бұрынғы эфиопиялық Дерг режимінде қызмет атқарған министрлердің бірі болды. Дерг үкіметі тұсында Эфиопия үшін ең қараңғы кезеңдердің бірі болды, кейбір дереккөздерге сәйкес, 1,500,000-ға дейін эфиопиялық геноцид құрбаны болған. Осы себепті көптеген адамдар оның осы оппозициялық партияның басшылығына тағайындалуына алаңдады. Инженер Хайлу Мамлекеттік шаруашылықтар министрлігінде маңызды емес лауазымды иеленді, ал оның негізгі қызметі шаруашылықтарды техникалық басқару болды. Ол режимде маңызды рөл атқармады және мемлекеттік шаруашылықтардан тыс мәселелерге ықпалы шамалы болды. Сонымен қатар, UEDP Medhin және АЕУП оппозициялық партиялары арасындағы келіссөздер бірнеше рет сәтсіз аяқталды. Бұл АЕУП үшін үлкен мәселе болды, себебі ол бастапқыда UEDP Medhin-мен бірігіп CUD құрамын жасады. UEDP Medhin болмаса, Адис-Абебада CUD қолдауы «маргиналды ғана» болар еді. Кейбір мүшелер АЕУП басшылары, мысалы Хайлу Шауэлді «шовинистер мен диктаторлар, өздерін оппозицияның ең жақсы партиясы санайды» деп айтты. Тағы бір мәселе CUD партиясының парламенттік орындарын қабылдау туралы болды. UEDP және басқалар халықтың дауысын құрметтемегендіктен, кейбір АЕУП мүшелері, Хайлудың қысымымен, сайлаудағы алаяқтыққа сеніп, өз орындарынан бас тартты. Кейін олар наразылық акциясын ұйымдастырды. Көптеген адамдар АЕУП-тағы радикалды топтардың бұрыннан тәртіпсіздіктер болатынын білгенін айтты. SBS телеарнасының журналисі Оливия Руссет үкіметтің тәртіпсіздіктерді басу үшін тым көп күш қолданғанын мәлімдеді. Үлкен мәселе туындағанда, тіпті Хайлуға жақын адамдар оның ұстанымын қабылдамай, тыйым салынған наразылықтарға қосылудың орнына, парламенттік орындарын иеленгісі келді. Олардың бірі, Берхану Нега, сайланған депутаттар мен қалалық кеңесшілердің өз сайлаушыларына сатқындық жасамаса, орындарынан бас тартпауы керектігін мәлімдеді. Бірақ соңында АЕУП-тағы азшылық, соның ішінде Хайлу Шауэл, CUD мүшелерін бағытын өзгертуге мәжбүрледі, осылайша UEDP мен АЕУП арасындағы қақтығысқа себеп болды. Көптеген дереккөздер «Жаңбырқұм» партиясы да Хайлудың АЕУП-ынан бөлініп шыққанын, бірақ UEDP мен «Жаңбырқұмның» арасындағы мэрді таңдау мәселесі Хайлуға «Жаңбырқұмның» тағдырын шешуге мүмкіндік берді. Партияның бөлінуінен кейін CUD-тың көптеген кіші партиялары парламентте жұмыс істейді, басқа оппозициялық партиялар сияқты. Тек Хайлудың АЕУП мүшелері ғана көптеген өлімге әкелген тәртіпсіздіктерді қоздыруда айыпталып отыр.
Соңғы өзгерістер
Walta Information Center 9 қазанда CUD 2005 жылғы сайлау қорытындысымен заңды статусын жоғалтты және енді саяси партия ретінде аккредиттелмеді деп хабарлады. Эфиопия парламентінің бірқатар мүшелері әлі де CUD шығарған куәліктерді сақтап жүргенімен, Эфиопияның Ұлттық сайлау кеңесінің (NEBE) төрағасының орынбасары Тесфае Менгеша бұл үміткер болуға кепілдік бермейді деп мәлімдеді. Ол сайлауға дейінгі CUD партиясы бұрыннан тоқтағанын қорытындылады. "Қазіргі CUD-дың бұрынғыдан ешқандай айырмашылығы жоқ, тек аты ғана сақталған". Күтпеген жағдай, 22 қазанда CUD-дың Бас ассамблеясы Аддис-Абебадағы NEBE ғимаратында өтіп, жаңа лауазымды тұлғаларды сайлады. Айеле Чамессо партия төрағасы, ал бұрынғы төраға Темесген Зевде қатыспаған күйде төрағаның орынбасары, ал Сасахулх Кебеде бас хатшы болып сайланды. Алайда Темесген Зевде отырыс партия ережелеріне қайшы өткенін және оның шешімдері заңсыз екенін мәлімдеді. NEBE-нің Саяси партияларды тіркеу кеңсесінің әрекет етуші тіркеушісі Меконнен Вондимуға NEBE ғимаратында осы жиынды өткізуге рұқсат беру себебін сұрағанда, ол партия төрағасының орынбасарынан жазбаша өтініш түскенін және NEBE саяси партиялардың ұқсас өтініштерін ешқашан қабылдамағанын айтты. Диаспорадағы CUD ішіндегі жіктелгеннен кейін, Сомалидегі эфиопиялық әскери операция кезінде Эфиопиядағы CUD-да тағы бір жіктелгендік орын алды. CUD тобының басшысы Темесген Зевде үкіметтің Сомалиге бару шешіміне қарсы болды, ал CUD тобының басшысы Тадесе Бекеле (Адис-Абеба қалалық кеңесінің сайланған өкілі) билік партиясының Сомалиге бару шешімін қолдады. Тадесе: "Эфиопиялықтар еліміздің егемендігі мәселесінде ешқашан бөлінген емес, ал Темесген басқаратын CUD тобы мен кейбір оппозициялық партиялардың ұстанымы ұлттық мүддеге басымдық беруге қабілетсіз болды" деді. Ұзақ сот процесінен кейін эфиопиялық сот 38 CUD шенеунігін Эфиопия конституциясын бұзуда кінәлі деп тапты. Жалпы айыптаулар қарулы көтерілістен бастап "конституцияға қарсы әрекеттерге" дейін ауқымды болды. Күдіктілер зорлық-зомбылықты ұйымдастырып, оны тудырғаннан басқа, CUD-тың кейбір басшыларын үкімет басшыларын өлтіруге тырысқан деп айыптады. Әртүрлі адам құқығын қорғайтын ұйымдар сот процесінің саяси мақсатта жүргізілгенін айыптады.
Бостандық және қайта өрлеу
20 ай түрмеде өткізгеннен кейін және сотталғаннан соң, Кинижит басшылары кешірім комиссиясынан өткеннен кейін, 2007 жылдың 20 шілдесінде ақыры босатылды. Үкімет пен делдал ақсақалдардың мәлімдемесіне сәйкес, CUD тұтқындары сайлаудан кейінгі зорлық-зомбылыққа ішінара жауапкершілікті мойындайтын және ешқандай саяси мақсат үшін конституцияға қайшы келетін құралдарды пайдаланбауға уәде беретін кешірім хатына қол қойды. Босатылумен қатар, тұтқындардың сайлауға қатысу және мемлекеттік қызметке үміткер болу құқығы да қалпына келтірілді. Босатылғаннан кейін АҚШ үкіметі: "АҚШ эфиопиялық ақсақалдар мен азаматтық қоғам лидерлерінің күш-жігерін жоғары бағалайды, нәтижесінде 2005 жылғы саяси зорлық-зомбылықтан кейін ұсталған 38 оппозициялық лидер мен журналистке бүгін кешірім жасалды" деді.