Вартан Грегорян (1934-2021) – армян-американдық ғалым, білім беруші, тарихшы. Карнеги Корпорациясының президенті, Ираннан АҚШ-қа көшкен. Тарихы мұсылман әлеміне арналған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық академиялық әкімші (1934–2021)
American academic administrator (1934–2021)
Вартан Грегориан (8 сәуір, 1934 – 15 сәуір, 2021) – армян-американдық ғалым, педагог және тарихшы. Ол 1997 жылдан 2021 жылға дейін Карнеги корпорациясының президенті қызметін атқарды. Грегориан 22 жасында Ираннан АҚШ-қа көшіп келді. Стэнфорд университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Кейін бірнеше университеттерде оқытумен айналысты, ал тарихшы ретіндегі еңбектері негізінен мұсылман әлеміне қатысты. Ол Пенсильвания университетінің профессорлық құрамына, содан кейін проректоры болып кірді. 1981 жылдан 1989 жылға дейін Нью-Йорк қалалық кітапханасының президенті болды, осы кезеңде мекеменің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етіп, мәдени маңыздылығын жаңартты. 1989 жылдан 1997 жылға дейін Браун университетінің алғашқы шетелде туған президенті болды. Грегорианның еңбектері кеңінен мойындалды. Ол ондаған құрметті докторлық диссертациясын, Ұлттық гуманитарлық медалін (1998) және Президенттік бостандық медалін (2004) алды.
Vartan Gregorian (April 8, 1934 – April 15, 2021) was an Armenian American academic, educator, and historian. He served as president of the Carnegie Corporation from 1997 to 2021. Gregorian moved to the United States from Iran at age 22. He graduated with a PhD from Stanford University. He subsequently taught at several universities and his work as a historian focused mainly on the Muslim world. He went on to join the University of Pennsylvania faculty, then as its provost. From 1981 to 1989 he served as president of the New York Public Library during which he succeeded in financially stabilizing the institution and revitalizing its cultural importance. From 1989 to 1997 he served as the first foreign born president of Brown University. Gregorian's work has been widely acknowledged. He received dozens of honorary doctorates, the National Humanities Medal (1998), and the Presidential Medal of Freedom (2004).
Браун университеті
1984 жылы Браун университеті Грегорианға NYPL-дегі қызметі үшін құрметті докторлық диплом табыс етті. 1989 жылдың сәуір айында ол ресми түрде президенттік лауазымға ие болды. Браун университетінде Грегориан бірінші курс студенттеріне және жоғары курс студенттеріне сабақ берді, сондай-ақ Стивен Граубардпен бірге Алексис де Токвиль тақырыбында курс оқыды. Ол мектепке 1500 кітап сыйлады және оның құрметіне аталған оқу орталығы салынды. 2010-2014 жылдары Грегориан Арменияның Америка университетіне жүздеген кітап сыйлады. 2016 жылы Грегориан Рубен Варданян мен Нубар Афеянмен бірлесіп, Аврора сыйлығын іске қосты. Бұл сыйлық Армения геноцидінен аман қалғандардың игілігі үшін гуманитарлық қызмет көрсеткендерді марапаттайды. Армения премьер-министрі Никол Пашинян оны «армениялық Нобель бейбітшілік сыйлығы» деп атады. Грегориан Армения үкіметі, Армения шіркеуі және армян диаспорасы ұйымдары тарапынан құрметпен ескерілді. 1999 жылы ол Армения шіркеуінің ең жоғары наградасы – Католикос Карекин I-ден «Нұрландырушы Григорий» медалін алды және 2008 жылы шетелдік мүше болып сайланды. Армения президенті Серж Саргсян оған 2013 жылы Мхитар Гош медалін, ал 2017 жылы «Құрмет орденімен» марапаттады. Ол Армения президенті Армен Саркисянмен бірнеше рет кездесті. 2016 жылдың қазан айында Грегориан Армения үкіметін «қосымшалық пен бірлескен әрекеттерге негізделген жаңа даму стратегияларын» қабылдауға және «армениялық әлемді өркендеуге қарай бұрып, посткеңестік Армения Республикасын жаһандық ұлт үшін өркенді, заманауи, қауіпсіз, бейбіт және прогрессивті отанға айналдыруға мүмкіндік беруге» шақырып, басқа көрнекті армениялықтармен бірге үндеу жасады. Массачусетс штатының Белмонт қаласында орналасқан Армения тану және зерттеулер қауымдастығының (NAASR) бас кеңсесі 2019 жылдың қаңтар айында ресми түрде NAASR Вартан Грегориан ғимараты деп аталды.
Brown University awarded Gregorian an honorary doctorate in 1984 for his work at the NYPL. He was officially inaugurated as president in April 1989. At Brown, Gregorian continued teaching a freshman seminar and a senior seminar and a course on Alexis de Tocqueville with Stephen Graubard. He donated 1,500 books to the school and a learning center is named after him. Gregorian donated hundreds of books to the American University of Armenia in 2010–14. In 2016 Gregorian co founded the Aurora Prize for Awakening Humanity with Ruben Vardanyan and Noubar Afeyan. It honors individuals for humanitarian work on behalf of the survivors of the Armenian genocide. Armenia's Prime Minister Nikol Pashinyan called it the "Armenian Nobel Peace Prize." Gregorian was honored by the Armenian government, the Armenian Church, and Armenian diaspora organizations. In 1999 he received the St. Gregory the Illuminator Medal, the Armenian Church's highest secular award, from Catholicos Karekin I. and elected him as a Foreign Member in 2008. President of Armenia Serzh Sargsyan awarded him the Mkhitar Gosh Medal in 2013 and the Order of Honor in 2017. He met President of Armenia Armen Sarkissian on several occasions. In October 2016 Gregorian joined other prominent Armenians in calling the government of Armenia to adopt "new development strategies based on inclusiveness and collective action" and to create "an opportunity for the Armenian world to pivot toward a future of prosperity, to transform the post Soviet Armenian Republic into a vibrant, modern, secure, peaceful and progressive homeland for a global nation." The National Association for Armenian Studies and Research (NAASR) headquarters in Belmont, Massachusetts, was officially renamed to the NAASR Vartan Gregorian Building in January 2019.
Көзқарастар
Грегориан қоғамдық зиялы ретінде сипатталды. 1960 жылғы Демократиялық партияның президенттік праймеризінде ол Адлай Стивенсон II және кейін Джон Ф. Кеннеди үшін қол жинады. Ол өзінің «Кеннедидің риторикасы, оның көзқарасы, жастығы және тағы басқалары, әркімнің үлес қосатын, идеалистік Америка туралы» әсерге түскенін және өзгергенін айтты. 2003 жылғы сұхбатта Грегориан Пенсильвания және Браун университеттерінде «жыныстық бағдарға негізделген кемсітушілікке жол бермеуді ресми саясатқа енгізгенін» мәлімдеді. «Бізге Линда Гринхаус сияқты жүйеге қарсы тұратын, оны сынауға дайын адамдар керек. Бізге жаңа Билл Баклилер керек. Сол және оң жақтан И.Ф. Стоун сияқты жаңа сарапшылар керек, олар диалог құра алатын, монолог емес», - деді ол 2009 жылы. 2009 жылдың мамыр айында Грегориан АҚШ президенті Барак Обамаға Иран билігіне – Жоғарғы көшбасшы аятолла Али Хаменеи мен президент Махмуд Ахмадинежадқа «Обаманың құрметке және мәдени сезімталдыққа баса назар салуымен, Моссадықты құлатуға байланысты кешірім сұрауымен, 11 қыркүйекке Иранның айыптауымен және ядролық байытудан бас тартуды сұраудағы ыңғайлылықпен» хабарлама жіберуді ұсынды. 2009 жылдың маусым айында Обама Грегорианды Ақ үйдің мүшесі етіп тағайындады. 2009 жылы Ричард Хеффнер Грегорианның Хиллари Клинтоннан кейін Нью-Йорк штатынан АҚШ сенаторы болып табылуға лайық екенін айтты. 1981 жылы Нью-Йоркке көшіп келген Грегориан армян тегіне байланысты тұрғын үй алуда кемсітуге ұшырады. Грегориан Тәбриздегі Армян апостол шіркеуінде алтарь қызметкері болғанымен, ол армян католигі еді. Олардың үш ұлы болды: Вахе, Раффи және Даре Ардашес. Грегорианның қызығушылықтарының ішінде шахмат және армян музыкасы бар еді. Ол 87 жаста болды.
Gregorian was described as a public intellectual, In the 1960 Democratic Party presidential primaries he collected signatures for Adlai Stevenson II and then for John F. Kennedy. He stated that he was "just enchanted and transformed by [Kennedy's] rhetoric and his vision and youthfulness, and so forth, about an idealistic America where everybody had to chip in." In a 2003 interview, Gregorian stated that he made "nondiscrimination on the basis of sexual orientation an official policy at both the University of Pennsylvania and at Brown." "We need Linda Greenhouses, we need individuals who would be challenging the system. We need a Bill Buckley new Bill Buckleys. We need new I. F. Stones from the Left and the Right who could challenge, who could create a kind of dialogue, rather than monologue", he said in 2009. In May 2009 Gregorian proposed to U. S. President Barack Obama that he send a message to the Iranian authorities, Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei and President Mahmoud Ahmadinejad, that "mixes Obama's characteristic emphasis on respect and cultural sensitivity with any apology for Mossadegh's overthrow, thanks for Iranian condemnation of 9/11, and a conciliatory tone in asking for the abandonment of nuclear enrichment." In June 2009 Obama appointed Gregorian as a White House Fellow. In 2009 Richard Heffner suggested that Gregorian would be great as a successor to Hillary Clinton as a U. S. Senator from New York. Gregorian faced housing discrimination because of his Armenian origins when he moved to New York City in 1981. Although he served as an altar boy in the Armenian Apostolic Church in Tabriz, Gregorian was an Armenian Catholic. They had three sons: Vahé, Raffi, and Dareh Ardashes. Gregorian's interests included chess and Armenian music. He was 87.