Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нордтардың бейбітшілік, шындық және әділдік құдайы.
Norse god of peace, truth, and justice
Форсети (Ескі норд тілінде «төраға», қазіргі исланд және фарер тілдерінде «президент») – норд мифологиясындағы әділдік және келісім құдайы. Ол көбінесе фриздердің құдайы Фоситпен байланыстырылады.
Forseti (Old Norse "the presiding one", "president" in modern Icelandic and Faroese) is the god of justice and reconciliation in Norse mythology. He is generally identified with Fosite, a god of the Frisians.
Атауы
Гримм Форсетиді "praeses, princeps" есімінің көне түрі деп санады, бастапқыда ежелгі жоғары неміс тіліндегі *forasizo сөзіне (қараңыз, қазіргі неміс тіліндегі Vorsitzender – "төраға", көне ағылшын тіліндегі fore sittan – "төрағалық ету") балама екенін болжады. Бірақ кейіннен "форс" деген сөзден шыққандығын ұсынды, ол "айналмалы ағыс" немесе "сарқырама" мағынасын білдіреді, бұл қайнар көзбен және теңіз саяхатшыларының оған табынуымен байланысты. Fosite есімі алғашқысы болса, ал Forseti халықтық этимология болуы мүмкін. Немец филологы Ханс Кунның пікірінше, герман тіліндегі Fosite түрі тілдік тұрғыдан грек тіліндегі Посейдонмен сәйкес келеді, сондықтан бастапқы атау протогермандық дыбыс өзгерісінен бұрын, мүмкін грек теңізшілерінің янтарь сатып алуы арқылы енгізілген болуы мүмкін (салыстырыңыз, Фол – Балдрдың туысы). Алайда, этимолог Вольфганг Лаур бұған қатысты сыншыл, себебі герман құдайларының есімдері көбінесе германдық компоненттерден ғана құралған. Лаурдың сөзіне қарағанда, Форсети есімі көбінесе түсіндірілмейді.
Grimm took Forseti, "praeses, princeps", to be the older form of the name, first postulating the Old High German equivalent *forasizo (cf. modern German Vorsitzender "one who presides", Old English fore sittan 'to preside'). but later preferring a derivation from fors, a "whirling stream" or "cataract", connected to the spring and the god's veneration by seagoing peoples. It is plausible that Fosite is the older name and Forseti a folk etymology. According to the German philologist Hans Kuhn the Germanic form Fosite is linguistically identical to Greek Poseidon, hence the original name may have been introduced before the Proto Germanic sound change, possibly via Greek sailors purchasing amber (cf. Phol as a cognate of Baldr). The etymologist Wolfgang Laur, is highly critical, however, as the names of Germanic gods are composed almost exclusively of Germanic components. According to Laur, the name Forseti remains largely unexplained.
Ежелгі скандинав тілінде Форсети
Снорри Стурлусонның «Эдда» прозасында Форсети Балдр мен Наннаның ұлы ретінде сипатталған. Оның кеңесшілігі ең жақсысы, оның алдына келгендердің бәрі де татуласып кетеді. Бұл оның өзге құдай Тырдан айырмашылығын көрсетеді, өйткені Тыр «адамдарды татуластырушы» деп есімделмейді. Алайда, де Вриес атап өткендей, Форсетиді әділдікпен байланыстыратын жалғыз себеп оның аты болған сияқты; скандинавия мифологиясында оны растайтын ешқандай дәлел жоқ. «Барлық дауларды ұйықтатуға» немесе «барлық келіспеушіліктерді тоқтатуға» қатысты мәлімет Снорри келтірген өлең жолдарына кейіннен қосылған болуы мүмкін, ол осы ақпаратты содан алған. Форсетлунд (көне скандинав тілінде Forsetalundr) атауындағы алғашқы бөлік, Норвегияның шығысындағы Онсёй («Один аралы») қауымындағы шаруашылық, Форсетидің меншік жалғауындай көрінеді, бұл оған табыну болған деген пікірді қолдайды.
According to Snorri Sturluson in the Prose Edda, Forseti is the son of Baldr and Nanna. His is the best of courts; all those who come before him leave reconciled. This suggests skill in mediation and is in contrast to his fellow god Týr, who "is not called a reconciler of men." However, as de Vries points out, the only basis for associating Forseti with justice seems to have been his name; there is no corroborating evidence in Norse mythology. 'Puts to sleep all suits' or 'stills all strifes' may have been a late addition to the strophe Snorri cites, from which he derives the information. The first element in the name Forsetlund (Old Norse Forsetalundr), a farm in the parish of Onsøy ('Odin's island'), in eastern Norway, seems to be the genitive case of Forseti, offering evidence he was worshipped there.
Глитнир
Глитнир ("жарық шашқан адам" деген мағынада) – Форсетидің залы, құдайлар мен адамдар арасындағы әділеттің ордасы. Сондай-ақ, бұл жерде Форсетидің әкесі Балдр да тұрғандығы айтылады, ол скандинавия және герман мифологиясындағы маңызды тұлға. Глитнир скандинавия дәстүрінде дау-жанжалды зорлық-зомбылық емес, әңгіме-кеңес арқылы шешудің маңыздылығын символдайды. Оның қабырғалары алтыннан, шатыры күміспен жабылған, одан алыстан да көрінетін жарқын сәуле тарап тұрады. Балдр мен оның ұлы Форсети туралы әңгімелер, басқа әлемдегі Глессисвеллир жерінде тұрған Гудмундр патша мен оның ұлы Хофундр ("судья") туралы аңыздармен ұласып кеткен болуы мүмкін.
Glitnir (meaning "one who shines") is the hall of Forseti, and the seat of justice amongst gods and men. It is also noted to have been a place of dwelling for Baldr, Forseti's father in Norse and Germanic mythologies. Glitnir is symbolic of the importance of discussion rather than violence as a means of resolution of conflict within the Norse tradition. It has pillars of gold and is roofed with silver, which radiated light that could be seen from a great distance. The stories of Baldr and his son Forseti may have been contaminated with legends about king Guðmundr and his son Höfundr ('the judge'), who inhabited the otherworld land of Glæsisvellir.
Фризиялық фоситтер
Алкуиннің "Жануар өмірі" еңбегінде, қасиетті Виллеброд Фризия мен Дания арасындағы, Фоситқа арналған қасиетті аралға сапар шеккен. Арал сол жерде құдайға табынғандықтан Фоситландия деп аталған. Онда суды үнсіз алу қажет болған қасиетті бұлақ болған, соншалықты қасиетті еді. Виллеброд сол бұлақта адамдарды шомылдырып, бір сиырды өлтіру арқылы оны пұсаттады. Адам Бремендік осы оқиғаны қайта баяндап, аралдың Хелигланд, яғни Хелиголанд екенін айтады. Сонымен қатар, жазылған фриз заңдарының пайда болуы туралы кеш ортағасырлық аңыз бар. Барлық бағынышты халықтары үшін жазбаша заң жинақтарын жасауды көздеген Карл Ұлы, фриз халқының он екі өкілін, «заң сөйлеушілер» аталған асегаларды шақырды және олардан өз халқының заңдарын оқып беруді талап етті. Бірнеше күннен кейін олар мұны істей алмағандықтан, ол оларға өлім, құлдық немесе рульсіз қайықпен теңізге жіберудің арасынан таңдау жасауға мүмкіндік берді. Олар соңғысын таңдап, көмек сұрап дұға етті, сонда алтын балта иығында он үшінші адам пайда болды. Ол балтамен қайықты құрлыққа бағыттап, жағаға лақтырды. Онда балта түскен жерде бұлақ пайда болды. Ол оларға заңдарды үйретіп, кейін жоғалып кетті. Бұл бейтаныс адам мен бұлақ дәстүрлі түрде Фосит пен Фоситландияның қасиетті бұлағымен байланыстырылады. Алайда, бұл гипотеза кеңінен қабылданбады.
According to Alcuin's Life of St. Willebrord, the saint visited an island between Frisia and Denmark that was sacred to Fosite and was called Fositesland after the god worshipped there. There was a sacred spring from which water had to be drawn in silence, it was so holy. Willebrord defiled the spring by baptizing people in it and killing a cow there. Adam of Bremen retells the story and adds that the island was Heiligland, i. e., Heligoland. There is also a late medieval legend of the origins of written Frisian laws. Wishing to assemble written lawcodes for all his subject peoples, Charlemagne summoned twelve representatives of the Frisian people, the asega's ('law speakers'), and demanded they recite their people's laws. When they could not do so after several days, he let them choose between death, slavery, or being set adrift in a rudderless boat. They chose the last and prayed for help, whereupon a thirteenth man appeared, with a golden axe on his shoulder. He steered the boat to land with the axe, then threw it ashore; a spring appeared where it landed. He taught them laws and then disappeared. The stranger and the spring have traditionally been identified with Fosite and the sacred spring of Fositesland. This hypothesis has not met with universal acceptance.
Қабылдау
Якоб Гримм, егер Бремендік Адам айтқандай, Фоситтің қасиетті аралы Хелиголанд болса, оны фриздер мен скандинавиялықтарға мәлім құдай ретінде қарастыруға болар еді, бірақ Саксо Грамматик оны есімдерінде тізбемейтіні таң қалдырады.
Jacob Grimm noted that if, as Adam of Bremen states, Fosite's sacred island was Heligoland, that would make him an ideal candidate for a deity known to both Frisians and Scandinavians, but that it is surprising he is never mentioned by Saxo Grammaticus.
Қазіргі мәдениетте
Неміс неофолк тобы Форсети өз атауын осы құдайдың атымен байланыстырды. 2002 жылғы Ensemble Studios ойыны «Мифология дәуірінде» Форсети – норвеждік құдайларды құлшынған ойыншыларға қол жетімді 9 кіші құдайдың бірі.
The German neofolk band Forseti named itself after the god. In the 2002 Ensemble Studios game Age of Mythology, Forseti is one of 9 minor gods Norse players can worship.