Кіріспе

АҚШ-тың федералды соты – АҚШ-тың шетелдік барлауды қадағалау соты (FISC), сондай-ақ FISA соты деп те аталады, ол 1978 жылғы АҚШ-тың шетелдік барлауды қадағалау туралы заңына (FISA) сәйкес құрылған АҚШ-тың федералды соты. FISA АҚШ Конгресінің Сенаттың Шіркеу комитетінің ұсынымдары негізінде құрылды, ол 1975 жылы федералдық барлау қоғамдастығының заңсыз қызметтерін және азаматтық құқықтарды бұзуын тергеу үшін шақырылған. Заңға сәйкес, FISC АҚШ-та "шетелдік күштер" мен "шетелдік күштердің агенттері" арасындағы "шетелдік барлау ақпараты" бойынша физикалық және электрондық қадағалау жүргізу туралы өтініштерді қарастырады; бұл өтініштерді көбінесе Ұлттық қауіпсіздік агенттігі (NSA) және Федералдық тергеу бюросы (FBI) береді. 1978 жылы ашылғаннан бастап 2009 жылға дейін сот Роберт Ф. Кеннеди Әділет министрлігінің ғимаратының алтыншы қабатында орналасқан.

Құпиялық

Оның бизнесінің өте құпиялы болуына байланысты, сот "жасырын сот" болып табылады – сот отырыстары жұртшылыққа жабық. Іс жүргізудің материалдары сақталады, бірақ олар да жұртшылыққа қолжетімді емес, алайда кейбір құпия ақпараттан тазартылған материалдардың көшірмелері жарияланды. Сот отырыстарының құпиялылығына байланысты, көбінесе АҚШ үкіметі алдында практика құқығы бар адвокаттар ғана сотқа қатысуға рұқсат алады. Сотта қаралатын мәселелердің сипатына байланысты, сот отырыстары күндіз немесе түнде, апта ішінде немесе демалыс күндері кез келген уақытта өтуі мүмкін; сондықтан, кем дегенде бір судья әрқашан дәлелдерді тыңдау және ордер беру немесе бермеу туралы шешім қабылдау үшін "дайындалуда" болуы керек. Yahoo! компаниясының 2008 жылғы NSA-ның PRISM бағдарламасына қатысты бұйрыққа шағымдануының кеңінен өңделген нұсқасы басқа да әлеуетті шағымданушылардың білуі үшін жарияланды. Шағымданушының кім екені 2013 жылдың маусым айында құпиясы ашылды.

Бейтараптық туралы айыптаулар

2013 жылдың шілдесінде сенатор және жеке өмірдің құпиялылығын қорғаушы Рон Уайден FISC ордер процесін "Америка Құрама Штаттарындағы ең бір жақты заңдық процесс" деп сипаттады. "Мен бір ғана көзқарасқа назар аударатын басқа заң жүйесі немесе сот туралы білмеймін", - деді ол. Сұхбаттың соңында Конгресс "соттың ой-пікірлерін әртараптандыруға" тырысуы керек екенін айтты. Нью-Йорк университетінің құқық мектебіндегі Бреннан әділдік орталығының "Еркіндік және ұлттық қауіпсіздік" бағдарламасының қоса директоры Элизабет Гойтен соттың NSA және басқа да АҚШ барлау қызметінің жұмысын қадағалайтын бейтарап трибунал ретінде жұмыс істеуіне кедергі келтіретіндей тым көп құрылғандығын сынады. Соттың осыған байланысты бейтараптығы, Като институтының ғалымы Джулиан Санчес сияқты сыншылардың пікірінше, сот судьяларының поляризациялануы немесе топтық ойлауға бейімділігінен туындайды. Барлық судьялар бір адам (АҚШ-тың Бас судьясы) тағайындайды, қарсы пікірлерді тыңдамайды және әріптестерінен немесе қоғамдық пікірден өз шешімдерін түзетуге қысым сезінбейді, сондықтан Санчес "топтық поляризацияның дерлік анық екенін" айтады, сондай-ақ "осы судьялардың уақыт өте келе одан да радикалдануы мүмкін, тіпті бастапқыда шамалы ғана бейтараптық танытса да" деп қосты. Судьялар АҚШ Конгресінің растауы немесе бақылауы жоқ, тек АҚШ-тың Бас судьясы тағайындайды. Бұл бас судьяға бірдей ойлы судьяларды тағайындауға және әртүрлілігі жоқ сот құруға мүмкіндік береді. "Судьялар Жоғарғы Соттағы дауыстары арқылы азаматтық бостандықтар мен құқық қорғау жөніндегі ерекше көзқарасы бар екенін білген адам таңдайды", - деді Пенсильвания университетінің құқық мектебінің профессоры Теодор Ругер. "FISA-ның құрылымы оған өзімен бірдей пікірдегі судьяларды сотқа тағайындауға шексіз билік береді". Дегенмен, 2014 жылдың мамырынан бастап Бас судья Робертс FISA сотына тағайындаған бес судьяның төртеуі президенттер Билл Клинтон мен Барак Обама тағайындаған бұрынғы федералдық сот судьялары болды. Кейбір реформа ұсыныстары бар. Коннектикут штатынан сенатор Ричард Блюментал 12 негізгі апелляциялық соттардың әр бас судьясы қадағалау сотына аудандық судьяны таңдауын ұсынды; бас судья соттың шешімдеріне сирек берілетін шағымдарды қарау үшін тексеру тобын тағайындайды, бірақ басқа алты Жоғарғы Сот судьясы қол қоюы керек. Калифорниядан шыққан Адам Шифф жасаған тағы бір ұсыныс президентке Сенаттың мақұлдауымен сотқа судьяларды тағайындау құқығын беруді көздейді, ал Стив Коэн Конгресс басшылары сот мүшелерінің сегізін таңдауды ұсынды.

2016 жылғы президенттік сайлаудағы дау

2016 жылдың қарашасында Луиза Мэнш Heat Street жаңалық сайтында 2016 жылдың маусым айындағы ФБР өтініші қабылданбағаннан кейін, FISA соты ФБР-дің "Дональд Трамптың Ресеймен байланысы бар сайлауалды штабындағы АҚШ азаматтарының қызметін тексеруге" бағытталған қазан айындағы өтінімін қабылдағанын хабарлады. 2017 жылдың 12 қаңтарында BBC журналисі Пол Вуд шетелдік барлау қызметінің 2016 жылдың сәуір айында ЦРУ-ға "Кремльдің АҚШ президенттік науқанына қаржы жұмсағаны" туралы берген хабарына жауап ретінде ФБР, Қазыналық департамент, Әділет департаменті, ЦРУ, Ұлттық барлау басқармасының директоры және Ұлттық қауіпсіздік агенттігінің өкілдерінен құралған бірлескен жұмыс тобы құрылғанын мәлімдеді. 2016 жылдың маусым айында Әділет департаментінің адвокаттары FISA сотына "екі ресейлік банктердің электрондық жазбаларын ұстауға рұқсат беру" үшін өтініш білдірді. Вудтың сөзіне сәйкес, бұл өтініш шілдеде қабылданбады, ал тағы да тар бағытталған өтініш те қабылданбады. Ақырында, бұйрық 15 қазанда, президенттік сайлауға үш апта қалғанда, басқа FISA судьясымен бекітілді. 19 қаңтарда The New York Times газетінің дереккөзінің бірі "ақ үйге сымды телефон арқылы алынған кейбір ақпараттарға негізделген барлау есебі берілгенін" мәлімдеді. 13 наурызда Сенаттың барлау комитеті Трамп әкімшілігінен Трамп мұнарасына тыңшылық қойылғаны туралы Президент Трамптың мәлімдемесін растайтын дәлелдерді ұсынуды талап етті. 16 наурызда Комитет 2016 жылғы президенттік науқаны кезінде Обама әкімшілігі оның телефондарына тыңшылық қойды деген Трамптың айыптауын қолдайтын ешқандай дәлел таппағанын хабарлады. 14 наурызда Fox News телеарнасында сарапшы Эндрю Наполитано: "Үш барлау көзі Fox News-ке Президент Обаманың командалық тізбектің шегінен шығып кеткенін хабарлады. Ол GCHQ-ны пайдаланды. Ол не? Бұл британдық барлау агенттігінің аббревиатурасы. Оларға "Президентке Трамптың әңгімелерінің транскрипттері қажет" деу арқылы ол оны ала алады және бұл істе американдықтардың ешқандай іздері жоқ" деді. Екі күннен кейін, 16 наурызда Ақ үйдің баспасөз хатшысы Шон Спайсер бұл мәлімдемені баспасөзге оқыды. GCHQ өкілі былай деп жауап берді: "Журналист-сарапшы Эндрю Наполитаноның GCHQ-дан сол кездегі президентке қарсы "тыңшылық" жүргізуді сұрағаны туралы жақындағы мәлімдемелері негізсіз. Олар толығымен абсурдты және оларға назар аудармау керек". 17 наурызда АҚШ Ұлыбританиядан бұл айыптау үшін ресми түрде кешірім сұрады. 11 сәуірде The Washington Post газеті ФБР-ге 2016 жылдың жазында Трамптың сыртқы саясат жөніндегі кеңесшісі Картер Пейджді бақылау үшін FISA ордері берілгенін хабарлады. Хабарламада былай делінген: "ФБР және Әділет департаменті Картер Пейдждің байланыстарын тексеруге арналған ордерді шетелдік барлау сотының судьясын Пейдждің шетелдік державаның, осы жағдайда Ресейдің, агенті ретінде әрекет етуіне сенуге негіз бар екеніне көндіргеннен кейін алды". Бұйрық алғашқы рет берілгеннен бері бірнеше рет жаңартылған. Бұл ордерлер саяси мотивациямен жиналған деректерге негізделген деп сынға ұшырады.

Құрамы

Сот құрылған кезде, ол АҚШ Бас судьясы тағайындаған жеті федералды округ судьясынан тұрды, олардың әрқайсысы жеті жылдық мерзімге қызмет етеді, әр жылы бір судья тағайындалатын болды. 2001 жылы АҚШ ПАТРИОТ Актісі сотты жетіден он бір судьяға дейін кеңейтті және Сот судьяларының кем дегенде үшеуі Колумбия округінің 32 км (20 миль) радиусінде тұруы тиіс деп белгіледі. Ешбір судья осы сотқа бір реттен артық тағайындала алмайды, сондай-ақ ешбір судья Қайта қарау сотына және FISA сотына бірдей тағайындала алмайды. Бас судья Джон Робертс қазіргі барлық судьяларды тағайындады. АтауыCourtStartEndҚызмет ету мерзімі басталуыҚызмет ету мерзімі аяқталуыFISC ТағайындаушыАлғашқы тағайындаушыE. D. Va.202020262023 қазіргі уақытқа дейін [[АҚШ Оклахома Батыс округінің аудандық соты20232030 – –D. Minn.20232029 – –S. D. Miss.20192026 – –S. D. N. Y.20222029 – –D. N. J.20172024 – –N. D. Ohio20232030 – –D. D. C.20212028 – –D. D. C.20242030 – –D. Me.20192026 – –N. D. Ill.20182025 – –

Бұрынғы мүшелері

Кейбір судьялардың қызмет бастау күндері дереккөздер арасында қайшылыққа ұшырайтынын ескеріңіз. АтауыCourtStartEndПрезидент StartПрезидент EndFISC ТағайындаушыТүпкі ТағайындаушыS. D. Fla.1989-1992 – –C. D. Ill.19982005 – –D. D. C.2006201320092013D. Юта 2004-2011 – –D. D. C.2014202120202021S. D. N. Y.19811984 – –D. Ariz.20022009 – –D. N. J.19972004 – –E. D. Va.19791986 – –E. D. Va.19932000 – –N. D. Ohio20022008 – –D. Ariz.19931999 – –E. D. Ky.20112013 – –D. D. C.2013202020162019D. D. C.2016202320212023M. D. Fla.20162023 – –D. N. M.20022003 – –D. Me.19871989 – –N. D. Okla.19811988 – –D. Minn.19992006 – –E. D. N. Y.20122019 – –D. Minn19851992 – –N. D. Okla.20132019 – –E. D. La.20102017 – –D. Mass.19901994 – –D. Mass.20012008 – –D. D. C.1988199519901995D. D. C.1979198219791982E. D. Va.20002007 – –D. D. C.2009201620142016E. D. N. C.20052012 – –W. D. Va.20152022 – –S. D. Tex.20032010 – –S. D. N. Y.19942001 – –D. D. C.2002200920022009D. N. J 19791985 – –D. D. C.1995200219952002E. D. Cal.19791980 – –S. D. N. Y.19851989 – –N. D. Ill.19791983 – –E. D. Pa.20082015 – –E. D. Mo.19791981 – –[[АҚШ-тың Мичиганның Батыс округінің аудандық соты19891996 – –D. Ore.20132020 – –D. Md.19861993 – –S. D. Ind.1983199019881990E. D. Va.20202023 – –N. D. Ga.19801987 – –D. D. C.19791981 – –D. D. C.20022008 – –W. D. Ky.20152022 – –D. Mass.20112018 – –E. D. La.19921999 – –N. D. N. Y.20042011 – –D. D. C.1982198819821988N. D. Fla.19962003 – –W. D. Okla.19901997 – –N. D. Fla.20062013 – –D. D. C.2007201420132014E. D. Ark.20092016 – –N. D. Ill.20082015 – –