Кіріспе

Жел энергиясын өндіруге жәрдемдесу бағдарламасы (WPPI) – Канада үкіметінің Канадада жел энергиясынан электр энергиясын өндіруді ынталандыру мақсатындағы бағдарламасы, осы арқылы табиғи отынды жағудан атмосфераға бөлінетін парниктік газдар мөлшерін азайту көзделген. Бес жылдық сынақ жобалары барысында әртүрлі ауа райы жағдайларындағы өнімділікті сынау үшін жобалар жүргізілді. 2007 жылға дейін жаңа орнатылған 1000 МВт-қа дейінгі қуаттылыққа экономикалық жәрдемдесу кепілденді. 2003 жылы орнатылған жаңа объектілерге Альбертадағы MacBride жел фермасы (75,9 МВт), Солтүстік Кейп жел фермасының кеңейтілуі (5,3 МВт), ПЭИ-дегі Aeolous жел турбинасы (3 МВт), Квебектегі Parc éolien du Renard (2,25 МВт), Саскачевандағы Cypress Hill жел фермасының кеңейтілуі (4,6 МВт) және Онтариодағы Ontario Place жел турбинасы (0,75 МВт) кірді. Үкімет жобаның алғашқы 10 жылында желден электр энергиясын өндірудің дәстүрлі көздермен салыстырғандағы артық шығындарының шамамен жартысын төледі. Канадалық WPPI бағдарламасы 2002 жылы басталды және 2007 жылдың 31 наурызында үкімет алмасудан кейін аяқталды. Оны жаңа бағдарлама ішінара алмастырды. Жел электр станциясын салу құны, бір ватт номиналды қуатқа шаққанда, соған ұқсас қуаттылықтағы көмірмен жұмыс істейтін электр станциясының құнымен шамалас, бірақ жел электр станциясы үшін өндірілетін электр қуатының аздығына байланысты масштабтық үнемдеу мүмкіндігі шектеулі. Орналасқан жеріне байланысты, жел электр станциялары толық қуатты күнінің шамамен 28% ғана өндіре алады, ал көмірмен жұмыс істейтін базалық станция толық қуатпен жұмыс істейтін уақыт 85% аспайды. WPPI жел энергиясының әр киловатт-сағатына тікелей субсидия берді, жобаның басталу мерзіміне қарай 1,2 центтен 0,8 центқа дейін төмендеді. Бұл жәрдемді ел бойынша тарату шаралары қабылданды. Бағдарламаның жалпы құны (CDN) 260 миллион долларды құрады. Бағдарламаның өмір сүрген мерзімі 5 жылды құрады.

Жобаның сипаттамасы

Канада үкіметі 2002 жылы жел энергиясын өндіруді ынталандыру бағдарламасын іске қосты, оның мақсаты бес жыл ішінде Канаданың орнатылған жел қуатын 500%-ға арттыру еді. Бағдарлама он бес жылға созылды және Канадаға 260 миллион долларға (170 миллион АҚШ доллары) бағаланды, сондай-ақ ел бойынша шамамен 1,5 миллиард канад доллары (1 миллиард АҚШ доллары) көлемінде капиталдық инвестициялар тарту күтілді. 2006 жылғы ішкі аудит көрсеткендей, үміткерлер қуат коэффициенттерін жоғары бағалаған, нәтижесінде жоспарланған көлемде қуат берілмеді.

Жобаның тарихы

2002 жылы Канада Киото хаттамасын қолдады, бұл парниктік газдарды сақтау және азайту бойынша ұлттық міндеттеме, оның негізінде қоғам жаһандық жылуға себеп болды деген теория жатыр. Канада энергияны әртараптандыру үшін жаңаруға жарамды ресурстарды арттыру, технологияны барлық салаларда дамыту, жаңа жұмыс орындарын құру және халықаралық сауда көлемін ұлғайту мақсатын қойды. Канада провинциялық және федералдық үкіметтердің Арктикалық энергия альянстары, газ тарату және түрлі бизнес бағдарламалары сияқты ынталандыру бағдарламаларын кеңейтуінің нәтижесінде қолдау табады. Жел энергиясын зерттеу және дамыту (WERD) бағдарламасы – кинетикалық энергияның электр энергиясына айналуын зерттеуге бағытталған. Ұлттық ресурстар Канадасының құрамындағы бұл бағдарлама Канаданың техникалық қолдау бойынша негізгі ресурсы болып табылады.

Бағдарламаның сәтсіздіктері, ауысуы және ұзақ мерзімді әсерлері

Жел энергиясын өндіруге жәрдемдесу бағдарламасы 2006 жылы қаржыландырудан айырылды, жоспарланған 15 жылдық мерзімінің 5 жылы өткен соң. Келесі жылы оның орнына жаңа, болашаққа бағытталған «Жаңартылатын энергия үшін экоэнергия» бағдарламасы енгізілді. Жел энергиясын өндіруге жәрдемдесу бағдарламасы Канаданың Киото протоколын қолдауына тікелей жауап ретінде құрылды. Бұл Киото протоколының мақсаттарына жетуге бағытталған екі бағдарламаның бірі болды, екіншісі – Жаңартылатын энергияны енгізу бастамасы (REDI), ол кішкентай көлемдегі өндіріс пен жаңартылатын жылуға баса назар аударды. Осы бағдарламалардың іс-әрекеттері кезінде олардың кемшіліктері анық көріне бастады. Бұл кемшіліктер энергияны өндіру үшін табиғи отындарды өртеуден туындаған экологиялық мәселелерге үкімет шенеуніктерінің тым асығыс ден қоюының нәтижесі болды. Қосымша зерттеулер мен сынақтар жүргізу арқылы, Канаданың энергия қажеттіліктерін тек жел энергиясына ғана сүйенудің тиімсіз және іс жүзінде мүмкін емес екені дәлелденді. Оны алмастырған «Жаңартылатын энергия үшін экоэнергия» бағдарламасы үкіметтік қаржыландыру мен салық жеңілдіктерін пайдаланып, Канадада бұрыннан дамыған жел энергиясымен қатар, төмендетілген гидроэнергия, биомасса, фотоэлектрлік және геотермальдық энергия сияқты әртүрлі жаңартылатын энергия көздерін өндіруді ынталандырады. Осылайша, тәуекелдерді азайтуға болады, себебі бір ғана энергия көзіне тым көп тәуелділікке түсу қаупі бар. Бұл тәуекелдерге энергия дағдарысын тудыруы мүмкін, белгілі бір энергия көзінің өндірісінің күтпеген төмендеуі және шығындардың өсуі жатады. «Жаңартылатын энергия үшін экоэнергия» бағдарламасы 2005 жылдан 2020 жылға дейін Канаданың парниктік газдар шығарындыларын 17%-ға азайтуды көздеген «ecoACTION – Таза ауа жоспары» деп аталатын ірі бағдарламаның бір бөлігі болып табылады. Жел энергиясын өндіруге жәрдемдесу бағдарламасы толық сәтсіздікке ұшырамады, тек қана үлкен мәселені ертерек және жеткілікті ақпаратсыз шешуге жасалған тыраш әрекет болды. Бағдарламаның экономикалық тиімділігі жоғары болды. Үкіметтік қаржыландыру жел энергиясын өндіруді 924 МВт-қа дейін арттыруға мүмкіндік берді. WPPI жасаған көптеген қағидалар жаңа бағдарламаға жаңартылған логистикамен көшірілді. «Жаңартылатын энергия көздерінен таза электр энергиясын өндіретін келесі төрт жылда салынған жобаларға «Жаңартылатын энергия үшін экоэнергия» бағдарламасы 10 жылға дейін бір киловатт-сағатқа бір центтік жәрдемдеме ұсынады» (Браун), бұл бастапқы WPPI жәрдемдемесінен 0,2 цент киловатт-сағатқа төмендеуді білдіреді. Сонымен қатар, жаңартылатын энергия көздерін өндіруге жәрдемдемелерді кеңейту арқылы, «Экоэнергия» бағдарламасы оған қатысушылар үшін қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін ұзақ мерзімді жәрдемдемелерді сақтап қалды. Жаңартылатын энергияны енгізу бастамасы да «Жаңартылатын жылу үшін экоэнергия» бағдарламасымен алмастырылды, ол «суды жылыту, кеңістікті жылыту және салқындату үшін таза жаңартылатын жылу технологияларын пайдалануды арттыруға төрт жыл ішінде 36 миллион доллар бөледі» (Браун). Жел энергиясын өндіруге жәрдемдесу бағдарламасы үкімет шенеуніктерінің, энергия өндіруші компаниялардың және тұтынушылардың таза энергия туралы ойлау жолын өзгертті. Бұл саланың дамуына серпіліс берді және Канада мен бүкіл әлемде болашақтағы таза энергияны дамыту бағдарламаларының негізін қалады. Жел энергиясының Канаданың жалпы энергия тұтынымындағы үлесі жыл сайын орташа есеппен 40%-ға өсті. Жел энергиясы әлі де Канаданың жалпы энергия тұтынымының 1%-дан аз бөлігін құраса да, WPPI жол ашқан бағдарламалар жаңартылатын энергия көздерінің Канаданың жалпы энергия тұтынымының 11,1%-ын құрауына көмектесті.