Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хузестан провинциясы Иранның оңтүстік-батысында орналасқан. Оның тарихы арийлерге дейінгі ежелгі Елам цивилизациясынан басталып, қазіргі Ислам Республикасына дейін жалғасады.
Khuzestan province is located in southwestern Iran. Its history extends from the pre Aryan ancient Elamite civilization to the modern day Islamic Republic.
Тарихқа дейінгі дәуір
Хузестан провинциясының солтүстігіндегі Суза қаласы төңірегінде орналасқан Суза жазығы Ирандағы ең ұзақ және кең ауқымды археологиялық зерттеулерге арналған аймақ болып табылады. Солтүстік-батыстағы Илам провинциясында мәдени жағынан өте ұқсас Дехлуран жазығы да бар.
Susiana plain, centered around Susa in the north of Khuzestan province, has been the subject of the longest and the most extensive archaeological research in Iran. Just to the northwest in Ilam province, there's also the Deh Luran plain, that was culturally very similar.
Сусиана жазығы
Оңтүстік Месопотамиядан өзгеше, Сусианадағы алғашқы қоныс өмірі бір ғана орынмен – Чогха Мишпен ерекшеленді. Бұл орын шамамен б.з.д. 4800 жылы, төмендіктерде көшпелі мал өсірушілер тобының қызметінің күшеюіне байланысты тасталып қалған болуы мүмкін. Ол Хузестан облысының Сардашт қаласына жақын, Макран жағалауының маңында орналасқан. Бұл халықтар қабірлерін салуда кірпіш қолданған. Дәл осы жерде қабір салуда кірпішті пайдаланудың ең ерте мысалы табылды. Бұл қабірлер саз кірпіштен, күйдірілген кірпіштен және тастан салынған, бұл сол кезге тән емес, өте сирек кездесетін құрылыс еді. Археологтар мұнда көптеген әсем қыш ыдыстар, мыстан жасалған түрлі құралдар мен заттар тапты. Ирандағы Төменгі Загрос тауларындағы Суза қаласымен мәдени ұқсастықтар анықталды. 2020 жылы Талл Чегах е Софладан 71 ерекше конус пішіндес стела табылғаны жарияланды. Бұл стелалар б.з.д. V мыңжылдықтың соңына жатады. Стеллалардың биіктігі 81 см-ден 32,5 см-ге дейін ауыспайды. Кейбір стелаларда мүсіндер жоқ, ал көпшілігі адамдар, ешкілер және көздер сияқты әртүрлі суреттермен өрнектелген. Бұл өрнектелген көздер сопақ немесе дөңгелек болуы мүмкін. Көптеген стелаларда сондай-ақ қарапайым геометриялық суреттер бар. Бастапқыда олар тік орнатылған, бірақ барлығы бір топқа жиналған күйі табылды.
Unlike southern Mesopotamia, early settled life in Susiana was dominated by a single site: Chogha Mish. It was abandoned around 4800 BCE, perhaps because of increased activity of nomadic pastoralist groups in the lowlands. It is located close to Sardasht, Khuzestan, in the proximity to Makran coast. These peoples used bricks in the construction of their tombs. Here we find the oldest example of using bricks in tomb construction so far found. These tombs are built with mud bricks and baked bricks, which is quite unusual for that time, as well as in stone. Large quantities of luxurious pottery and a big variety of copper tools and other copper objects have been found. Many cultural similarities with Susa, in the lower Zagros Mountains, Iran, have been identified. A discovery of 71 unusual conical shaped stelae had been announced at Tall Chegah e Sofla in 2020. These stelae are dating from the late fifth millennium BC. The height of the stelae varies between 81 cm and 32.5 cm. Some of the stelae have no carvings, but most of them are carved with various figures, such as of humans, goats, and eyes. These carved eyes can be oval or circular. Many stelae also carry some simple geometrical designs. Originally they were set upright, but were found as all stacked together as a group.
Елам
Хузестанды бір кезде эламдықтар деп аталатын халық мекендеген. Олар үнді-еуропалық тілдерде (Иран таулы аймағындағы мидиялықтар мен парсылар сияқты) немесе семит тілдерінде (Месопотамия қала-мемлекеттерінің халқы сияқты) сөйлемеген. Элам тілі иран тілдерімен байланысты емес, бірақ Эламо-дравид тобының бір бөлігі болуы мүмкін. Археологтар мен тарихшылар шамамен б.з.д. 2700 жылдан 644 жылға дейінгі кезеңде әртүрлі эламдық династияларды анықтаған. Еламның шекарасы тарих барысында өзгерген, бірақ көбінесе қазіргі Хузестан және Иранның Фарс провинциясының бір бөлігін қамтыған. Элам патшалары кейде Бабылға дейін билік еткен, ал кейде бабылдықтар мен ассириялықтарға толық бағынып, керісінше, Иранды билеген көптеген әулеттер сияқты жағдайға түскен. Эламның негізгі аймағы Загрос тауларындағы қиын өңір болған. Сусиананың төмендіктері (Керман провинциясының батысында) және оңтүстік-шығыс Загрос (Тепе Сиалк, Тепе Яхья, Талли Ибилис және Шахдад сияқты жерлермен бірге) шеткерде орналасқан. Б.з.д. 300-224 жылдары Парфян империясы қазіргі Иранның көп бөлігін жаулап алды және Месопотамия мен Хузестан үшін Селевкидтермен, содан кейін Рим империясымен күресті.
Khuzestan was once inhabited by a people known as the Elamites, who spoke neither Indo European languages (like the Medes and Persians of the Iranian plateau) nor Semitic languages (like the peoples of the Mesopotamian city states). The Elamite language was not related to any Iranian languages, but may have been part of a larger group known as Elamo Dravidian. Archaeologists and historians have documented various Elamite dynasties ranging from approximately 2700 BCE to 644 BCE. The boundaries of Elam shifted throughout history, but Elam usually included present day Khuzestan and areas of the Iranian plateau now part of the Iranian province of Fars. Elamite kings sometimes ruled as far afield as Babylon; sometimes they were completely subjugated by the Babylonians and Assyrians, and vice versa, as was the case for numerous dynasties that ruled Iran. The core region of Elam appears to have been the rugged mountainous area in the Zagros mountains. The lowlands of Susiana in the west and the southeastern Zagros around Kerman province, with sites such as Tepe Sialk, Tepe Yahya, Tall i Iblis, and Shahdad, were more on the periphery.]] 300 BCE to 224 CE, The Parthian empire conquers much of present day Iran and contests Mesopotamia and Khuzestan with the Seleucids and then the Roman Empire.
Ертедегі мұсылман династиялары
630 жылы арабтар жаңа діні – Исламмен бірігіп, Месопотамияға, ал бірнеше жылдан кейін Хузестанға қарай кеңейді. Бірнеше ғасыр бойы Хузестан Месопотамияның бір бөлігі болып, алыс халифалардың билігінде болды. Уақыт өте келе, тұрғындарының көпшілігі Ислам дінін қабылдады. Парсы тілі араб тілінен мыңдаған сөз бен кейбір синтаксистік ережелерді сіңірді. Ал парсылар өз кезегінде араб басқыншыларына зор ықпал етті. Хузестан гүлденген империяның бай бөлігі болды. Карун өзені бөгеттелді, қант қамысы плантациялары құрғақ жерлер мен батпақтарға тарады. Көптеген белгілі мұсылман ғалымдары, суретшілері, ақындары мен музыканттары Хузестандықтар еді. 661 жылы Омейяд халифалары Дамаскіден билік жүргізді. 750 жылы Аббасид халифалары Бағдат немесе Самаррадан билік етті. 946 – 1258 жылдары Аббасид халифалары тек қана номиналды билеушілерге айналды. Әртүрлі Бувайхид және Сәлжұқ түркі әміршілері халифа атынан билік етіп, немесе оған бәсекелестік көрсетті. Саяси жағдай өте тұрақсыз болды, әртүрлі әмірліктер мен сұлтандықтардың шекаралары тез жоғалып кетуі мүмкін еді. Омейядтар кезеңінде Ханифа, Тамим және Абд әл-Кайс тайпаларының көшпелі тайпалары Парсы шығанағын кесіп өтіп, 661–665/680–684 жылдары екінші Ислам азаматтық соғысы кезінде Ахваз және Фарс маңындағы Басраның ең бай аймақтарын басып алды (Энциклопедия Ираника, 215-бет, Иранның араб тайпалары). Аббасидтер кезеңінде, 10 ғасырдың екінші жартысында, Асад тайпасы Бувайидтер арасындағы дау-дамайларды пайдаланып, Хузестанға еніп, Тамим тайпасы Исламнан бұрыннан мекендеген жерлерге орнықты. Алайда, Аббасидтер әулетінің құлауынан кейін Араб иммигранттарының Парсыға ағыны біртіндеп азайды, бірақ тоқтаған жоқ. Саффарлар әулетінің құлауынан кейін, 9 ғасырдың соңында Бағдат Хузестанды күшті орталықтандырылған билікпен бақылап тұрды, 927 жылға дейін жергілікті Бариди әулеті салыстырмалы түрде тәуелсіздікке ие болды. Буйидтер 941 жылдан бастап, Сәлжұқтар билікке келген 1055 жылға дейін Бағдаттан бақылауды қайта орнатты. Бірнеше ғасыр бойы Хузестан, Пахлави әулетінің кезеңіне дейінгі көптеген ирандық провинциялар сияқты, Шах тағайындаған Императорлық генерал-губернатордың басшылығындағы Парсының жартылай тәуелсіз бөлігі болды. Загрос таулары провинцияны Иранның орталық жазығынан бөліп тұрды. Жылдың бір бөлігін Шустар немесе Дезфулдың салқын таулы аймақтарында өткізетін генерал-губернатор көбінесе билікті жүзеге асыруды жергілікті басшыларға қалдырды, олар салық жинаушы лауазымы үшін бәсекелестікке түсті. Бұл топтардың ішінде шейх Джабир әл-Кәби бастаған Мухайсин руы ең күштісі болды. Оның басшылығымен Бани Кааб бір біріктірілді, тайпаның астанасы Фаллахия ауылынан дамыған Мохаммерия портына көшірілді. Бұрынғы Бани Кааб басшыларынан айырмашылығы, Жәбір заң мен тәртіпті сақтап, Мохаммериені еркін порт және шейхтікке айналдырды, және оның шейхы болды. Жәбір сондай-ақ провинцияның император тағайындаған генерал-губернаторы атанды.
630 CE The Arabs, united by their new faith of Islam, expand into Mesopotamia and a few years later into Khuzestan. For several centuries, Khuzestan was part of the province of Mesopotamia and ruled by distant caliphs. Over time, most of the inhabitants adopted Islam. The Persian language absorbed thousands of Arabic loanwords and some Arabic syntax. The Persians in their turn had a deep influence on their Arab conquerors. Khuzestan was a rich part of a thriving empire. The Karun river was dammed, and sugar cane plantations spread over reclaimed scrublands or marshlands. Many noted Muslim scholars, scientists, artists, poets, and musicians were Khuzestanis. 661 Umayyad caliphs rule from Damascus. 750 Abbasid caliphs rule from Baghdad or Samarra. 946 1258 The Abbasid caliphs become mere figureheads. Various Buwayhid and Seljuk Turk chieftains rule in the caliph's name, or compete to do so. The political situation was extremely fluid and the boundaries of the various emirates and sultanates tended to disappear quickly. In the Umayyad period, large tribes of nomads from the Hanifa, Tamim, and Abd al Qays tribes crossed the Persian Gulf and occupied some of the richest Basran territories around Ahvaz and in Fars during the second Islamic civil war in 661 665/680 684 (Encyclopædia Iranica, p. 215, under Arab Tribes of Iran). During the Abbasid period, in the second half of the 10th century, the Assad tribe, taking advantage of quarrels under the Buwayhids, penetrated into Khuzestan, where the Tamim tribe had been inhabiting since pre Islamic times. However, following the fall of the Abbasid dynasty, the flow of Arab immigrants into Persia gradually diminished, but it nonetheless continued. After the decline of the Saffarid dynasty in the late 9th century, Baghdad maintained a strong centralized control of Khuzestan until the local Baridi dynasty became relatively independent around 927. The Buyids reasserted control from Baghdad on and off from 941 until the Seljuqs gained power in 1055. For several centuries Khuzestan, as with many other Iranian provinces prior to the era of the Pahlavi dynasty, had been a semi autonomous part of Persia under the control of an Imperial Governor Generalate appointed by the Shah. The Zagros mountains separated the province from the central Iranian plateau. The governor general, who resided part of the year in the cool highlands at Shushtar or Dezful, often left real exercise of power to local leaders who bid and quarrelled amongst each other for the position of tax farmer. Of these factions, the Muhaisin clan, led by Sheikh Jabir al Kaabi, became the strongest and under his leadership the Bani Kaab were reunified under a single authority, the capital of the tribe being moved from the village of Fallahiyah to the flourishing port city of Mohammerah. Unlike previous leaders of the Bani Kaab, Jabir maintained law and order, and established Mohammerah as a free port and sheikhdom, of which he was Sheikh. Jabir also became the Imperial appointed governor general of the province.
Ұлыбритания мен Ресейдің араласуы
XIX ғасырда Ресей мен Ұлыбритания Персияны бақылау үшін күресті. Екеуі де Қажар шаһтарына ықпал етуге немесе қорқытуға тырысты. Ресей Иранның солтүстік бөлігін, ал оңтүстік бөлігін Ұлыбритания биледі. Хузестан Ұлыбритания үшін ерекше қызығушылық тудырған аймақ болды, бастапқыда оның стратегиялық орналасуына байланысты, ал кейіннен оның зор мұнай кен орындарына байланысты. Бір ғасырдан астам уақыт бойы бұл аймақта Ұлыбританияның ықпалы басым болды. 1856–1857 жылдарғы Англо-парсы соғысы. Британ елшісі мен Шаһтың премьер-министрі арасындағы ұсақ даудан кейін Ұлыбритания соғыс жариялап, Парсы шығанағына әскер жіберді. Олар Хузестан арқылы өтіп, Карун өзенімен Ахвазға дейін жетті. Парсы үкіметі келісімге келді және Париж шартында Парсы Гератты және оның төңірегіндегі аумақтарды Ауғанстанға берді. Британ әскерлері Хузестаннан шықты. 1870 жылы Калькуттадан Лондонға дейінгі Үнді-Еуропа телеграф желісінің құрылысы аяқталды. Бұл желі Иран арқылы өтеді. 1878 жылы британдықтар Хузестанға жақын, Парсы шығанағының жағалауында Бушерде консулдық ашты. 1888 жылы британдық Lynch Brothers фирмасына Ахвазға дейін Карун өзенінде бу кемелерін жүргізуге концессия берілді. 1908 жылы Хузестанда мұнай табылды. 1909 жылы «Англо-Персия» мұнай компаниясы құрылды. Компания бұрғылау мұнараларын, мұнай өңдеу зауыттарын, ірі өнеркәсіптік нысандарды және бақылаушылар үшін британдық үлгідегі үйлерді салды. Облыстың батыс аймағының араб сипаты Иранның басқа аймақтарынан келген көші-қонмен жұмсалды. Бұл аймақ Парсы елінің ең гүлденген аймақтарының біріне айналды. Мұнай компаниясы Каджар шаһына, сондай-ақ провинцияның генерал-губернаторы, Мохаммараның шейх Хазал ханына роялти төледі. 1914–1918 жылдарғы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания Хузестанға әскерлерді тасыды, оны қазіргі Ирактағы Осман империясының аумақтарына шабуыл жасау үшін плацдарм ретінде пайдаланды. 1921 жылы британдық шенеуніктер полковник Реза хан жасаған төңкерісті қолдады, ол Каджар әулетін құлатып, 1925 жылы Пахлави әулетін орнатты. Британдықтар Реза ханның елді біріктіруде және солтүстіктен келетін ресейлік (қазіргі большевиктер) шабуылдарына қарсы тұруда тиімдірек болады деп сенді. 1925 жылы Реза хан жаңа шаһ болып жарияланды және шейх Хазалды биліктен алып тастады, ол Тегеранда үй қамауында ұсталды. Реза шаһ Хузестанның тайпалық топтарын күштеп қоныстандыруға және орталық үкіметтің қатаң бақылауын орнатуға тырысты. 1929 жылы Ахвазда Карун өзені арқылы Транс-Иран темір жолы салынды. 1936 жылы шейх Хазал Тегеранда қайтыс болды. Провинция Хузестан деп аталды, бұл Сафави дәуірінен бұрынғы провинцияның атауына оралу болды. (Хузестан атауының шығу тегін қараңыз). 1939–1945 жылдарғы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания Хузестанды әскери мақсаттар үшін пайдалануды қалады. Парсы үкіметі қарсылық көрсетті. 1941 жылы Ұлыбритания Реза шаһты құлатып, оның орнына ұлы Мұхаммед Реза Пахлавиді тағайындаған Иранға ағылшын-советтік шабуылға қатысты. Хузестанда тағы да британдық әскери база құрылды.
Throughout the 19th century, Russia and Britain contended for control of Persia. Both attempted to influence or intimidate the Qajar Shahs. Russia dominated the northern parts of Iran while Britain dominated the south. Khuzestan was an area of particular interest to Britain, originally because of its strategic location, and later due its vast oilfields. For more than a century, Britain was a dominant influence in the area. 1856–1857 Anglo Persian War Following a trivial dispute between the British ambassador to Persian and the Shah's prime minister, Britain declares war and sends troops up through the Persian Gulf. They march through Khuzestan and up the Karun River as far as Ahvaz. The Persian government concedes and at the Treaty of Paris, Persia surrenders Herat and surrounding territories to Afghanistan. British troops withdraw from Khuzestan. 1870 End of construction for the Indo European telegraph line from Calcutta to London. The line passes through Iran. 1878 The British establish a consulate at Bushehr, just down the Persian Gulf coast from Khuzestan. 1888 The British firm of Lynch Brothers is granted a concession to run a line of steamers on the Karun River, as far to Ahvaz. 1908 Oil discovered in Khuzestan. 1909 The Anglo Persian Oil Company is founded. The company constructs drill rigs, refineries, large industrial facilities, and British style housing for overseers. The Arab character of the western region of the province is diluted by immigration from other parts of Iran. The area becomes one of the more prosperous areas of Persia. The oil company pays royalties to the Qajar Shah as well as to the provincial governor general, Sheikh Khaz'al Khan of Mohammarah. 1914–1918 During World War I, Britain lands troops in Khuzestan, using it as a staging area for an invasion of Ottoman territories in what is now Iraq. 1921 British officials support a coup mounted by Colonel Reza Khan, which overthrows the Qajar dynasty and eventually establishes the Pahlavi dynasty in 1925. The British believed that Reza Khan would be more effective at holding the country together and resisting Russian (now Bolshevik) incursions from the north. 1925 Reza Khan is crowned the new Shah and has Sheikh Khaz'al deposed, who is held under house arrest in Tehran. Reza Shah attempts to forcibly settle the tribal groups of Khuzestan and impose strict central government control. 1929 The Trans Iranian Railway is built across the Karun River at Ahvaz. 1936 Sheikh Khazal dies in Tehran. The province is renamed Khuzestan, a return to the name of the province before the Safavid era. (see origin of the name Khuzestan). 1939–1945 During World War II, Britain again wishes to use Khuzestan for military purposes. The Persian government objects. In 1941, Britain participated in Anglo Soviet invasion of Iran which overthrowed Reza Shah and replaces him with his son, Mohammad Reza Pahlavi. A British military base is again established in Khuzestan.
Жаңғырту және дүрбелең
1951–1954 жылдары демократиялық жолмен сайланған премьер-министр Мұхаммед Мосадех басшылығымен «Англо-Иран мұнай компаниясы» ұлттандырылды. Мосадех ЦРУ/МИ6 ұйымдастырған бірлескен төңкеріс (Аякс операциясы деп аталды) салдарынан құлатылды, бұл бұрынғыда жер аударылған шаһ Мохаммад Реза Пахлавиді де-факто диктатор ретінде таққа отырғызды, ал мұнай компаниялары бақылауды қайтадан қолға алды. Бірақ енді олар Иран үкіметіне жоғары роялти төлейді. 1946–1979 жылдары әкесі сияқты, Мұхаммед Реза Пахлави Иранды қатаң орталық үкімет бақылауын күшейту және жергілікті тәуелсіздікті және мәдениетті шектеу арқылы жаңғыртуға тырысты. Аз ұлттардың тілдері жойылды және мектептерде оқытуға рұқсат етілмеді. Үкімет мұнай өнеркәсібі немесе мемлекеттік мұқтаждар үшін арабтар мен лур тайпаларының жерлерін тартып алды. Мұхаммед Реза Пахлави билігінде этникалық наразылық күшейді. Алайда, наразылықты ашық білдіру мүмкіндігі шектеулі болды, себебі мемлекет қарсылықты қатаң түрде басып тастады.
1951–1954 Under the democratically elected Prime Minister, Mohammed Mossadegh, the Anglo Iranian Oil Company is nationalized. Mosaddegh is ousted in a joint CIA/MI6 organized coup (dubbed Operation Ajax), which installs the formerly exiled Shah Mohammad Reza Pahlavi to the throne as the de facto dictator, and the oil companies resume control. However, they now pay higher royalties to the Iranian government. 1946–1979 As with his father before him, Mohammad Reza Pahlavi attempts to modernize Iran by imposing strict central government control and limiting local autonomy and culture. Minority languages are suppressed and not allowed to be taught in schools. The government seized the settled tribal lands of the Arabs and Lurs for the oil industry or government purposes. Ethnic discontent simmered during Mohammad Reza Pahlavi's reign. However, overt expression of unhappiness was limited, as the state energetically suppressed dissent.
Иран революциясы
Жаппай жемқорлық, қатыгез құпия полиция және автократиялық үкім Пахлави шаһын халыққа азая түсті. Иранды жаңғыртуға және шиит дін қызметкерлерінің билігін әлсіретуге жасаған әрекеттері дін көшбасшылары мен сенімді ирандықтардың наразылығын тудырды. 1979 жылы студенттердің, сол және оң жақтағы партиялардың, сондай-ақ шиит исламистерінің біріккен күштері шаһты биліктен тайдырды. Шиит дін қызметкерлері бірте-бірте билікті қолға алып, теократиялық Ислам Республикасын құрды. Революциядан кейін бірнеше өңірлік көтерілістер болды. Хузестан арабтар бастаған тәуелсіздік және кемсітушіліктерді тоқтату талаптарымен толқудың құрбаны болды. Көтеріліс Иран қауіпсіздік күштерімен басып тасталды, нәтижесінде екі тараптан да жүзден астам адам қаза тапты.
Rampant corruption, oppressive secret police, and autocratic rule made the Pahlavi shah less and less popular. His attempts to modernize Iran and break the power of the Shi'a clergy antagonized religious leaders and devout Iranians. In 1979, a loose alliance of students, parties from both the left and the right, and Shi'a Islamists forced the Shah from power. The Shi'a clergy eventually seize power and establish the theocratic Islamic Republic. Following the revolution, there were several regional uprisings. Khuzestan was hit by a wave of unrest led by Arabs demanding both autonomy and an end to discrimination. The uprising was suppressed by Iranian security forces, with more than a hundred dead on both sides.
Иран-Ирак соғысы
Орталық үкіметтегі дүрбелең әртүрлі ирандық аймақтық сепаратистерді күштірек етті. 1980 жылы алты Хузестан араб сепаратисі Лондондағы Иран елшілігін уақытша басып алды (Иран елшілігіне шабуыл). Ирак диктаторы Саддам Хусейн сепаратистерді қолдады. Алғашқыда олар Хузестан үшін автономия талап еткені белгілі болды. Кейіннен Аятолла Хомейнидің түрмелерінде ұсталып отырған 91 серігін босатуды талап етті. Оқиға аяқталғаннан кейін ғана Ирактың Иранды ұятқа салу үшін қарулы топты даярлап, қаруландырғаны белгілі болды, және бұл Иран-Ирак соғысының алғышарты болды. 1980 жылғы елшілік оқиғасынан кейін көп ұзамай, ирак әскерлері Хузестанға басып кірді. Олар Хузестанның араб халқы оларды азат етушілердей қарсы алады және иран армиясы оларға қарсы тұруға жеткіліксіз күшті болады деп күтті. Екі күтілім де қате болды. Алғашқы табыстардан кейін ирактықтартар кері шегінді және бұрынғы шекараға дейін қайтарылды. Соғыс 1988 жылы аяқталды.
Disruption in the central government made various Iranian regional separatists bolder. In 1980, six Khuzestani Arab separatists temporarily seized the Iranian embassy in London (see Iranian Embassy Siege). Saddam Hussein, the Iraqi dictator, supported the separatists. Initially, it emerged they wanted autonomy for Khuzestan. Later they demanded the release of 91 of their comrades held in Ayatollah Khomeini's jails. Only after the incident was over did it emerge that Iraq had trained and armed the gunmen to embarrass Iran, and it would become a prelude to the Iran–Iraq War. Soon after the embassy drama in 1980, Iraqi troops invaded Khuzestan. They expected that the Arab inhabitants would welcome them as liberators, and that the Iranian army would be too weak to resist them. Both expectations were delusory. After initial gains, the Iraqis were repulsed and pushed back to the old borders. The war ended in 1988.
Салдары
Хузестан соғыстан қирады. Бұрын Иранның ең ірі мұнай өңдеу зауыты орналасқан Абадан қаласы толыққанды қалпына келмей қирап кетті. Көптеген танымал пальма бақтары жойылды, қалалар қиратылды, тарихи ескерткіштер бұзылды. Көптеген тұрғындар көршілес облыстарға қашуға мәжбүр болды, олар босқындардың көптігіне төзе алмады. Барлық босқындар бұрынғы үйлеріне орала алмады. Орталық үкімет ірі қалаларда жөндеу жұмыстарын жүргізіп, Шуш қамалы сияқты бірнеше туристік нысандарды қайта жаңартты. Ахвазда жаңа болат зауыты салынды, ал Карун өзенінде жаңа бөгет тұрғызылды. Дегенмен, Хоррамшахр қаласы сияқты кейбір жерлер әлі де қираған күйінде. Хузестандықтар провинцияларынан түскен мұнай кірісі басқа мақсаттарға жұмсалып, олар соғыстың салдарымен өз күштерімен күресуге мәжбүр екенін айтып наразылық білдірді. Араб тілінде сөйлейтін және араб тегі бар Хузестан тұрғындарының арасында наразылықтар болды, олар кемсітуге ұшырағанын мәлімдеді. 2005 жылы болған тәртіпсіздіктер мен жаппай ұстаулар халықаралық жаңалықтарға енді.
Khuzestan was devastated by the war. What used to be Iran's largest refinery at Abadan was destroyed, never to fully recover. Many of the famous palm plantations were annihilated, cities were destroyed, and historical sites were demolished. Many of the inhabitants were forced to flee into neighboring provinces, which struggled to cope with the influx of refugees. Not all of the refugees have been able to return to their former homes. The central government has made some repairs in major urban centers and rebuilt a few tourist attractions, such as Shush Castle. There is a new steelworks in Ahvaz, and a new dam on the Karun River. However, some sites, such as the city of Khorramshahr, are still desolate ruins. Khuzestanis have protested, claiming that oil revenues from their province are used elsewhere and they are left to cope with the aftermath of the war as best they can. There has been much unrest among Arabic speaking and Arab heritage Khuzestanis, who claim that they face discrimination. Riots and mass arrests made international news in 2005.