Кіріспе
Америкалық ақын Цю Сяолун (қытайша айтылуы /tɕjoʊː ˌɕjɑʊˈlʊŋ/, американдық ағылшынша айтылуы '/tʃ//uː// /, /ʃ//aʊ/'/l//ɒ//ŋ/; 1953 жылы Шанхайда туған) – Шанхайда туған американдық криминалды роман жазушысы, ағылшын тіліндегі ақын, әдеби аудармашы, сыншы және ғалым. Ол Инспектор Чэнь Цао сериясының бір бөлігі ретінде он екі криминалды триллер/құпия роман жариялады. Олардың ішінде 2001 жылы ең үздік алғашқы роман үшін Энтони сыйлығын жеңіп алған «Қызыл қаһарманның өлімі» бар.
Qiu Xiaolong (, Chinese pronunciation /tɕʰjoʊː ˌɕjɑʊˈlʊŋ/, American English pronunciation '/tʃ//uː// /,/ʃ//aʊ/'/l//ɒ//ŋ/; born Shanghai, China, 1953)
is a Shanghai born American crime novelist, English language poet, literary translator, critic, and academic,
He has published twelve crime thriller/mystery novels as part of the Inspector Chen Cao series. These include Death of a Red Heroine, which won the Anthony Award for best first novel in 2001,
The Cultural Revolution began in 1966, and the family was branded as "black", part of the counter revolutionary class. The Red Guard searched their home for two days, taking away anything regarded as decadent (jewelry, books, even electric fans); Qiu's mother had a nervous breakdown, from which she never really recovered. Qiu's father came home at times with bruises from being attacked at work. Then his father suffered an acute retinal detachment and was hospitalized. In order to be eligible for eye surgery, his father had to write a confession of guilt for his capitalist bourgeois sins; but it was not deemed sufficiently repentant. So the teenage Qiu re wrote it, using melodramatic language and framing his father's capitalist sins as no accident. It seemed to work, as soon after his father received his surgery. Ironically, Qiu says, "The Red Guard’s approval of my father’s confession gave me some confidence in my writing". Qiu's older brother (Qiu Xiaowei), handicapped from childhood due to infantile paralysis, also suffered a breakdown during the Cultural Revolution, being unable to work or study (the schools all being shut down). The brother is still hospitalized, and Qiu makes regular trips to Shanghai to visit him. He also has a younger sister, Xiaohong. This interest in English grew into his academic specialty: he got a B. A. in English from East China Normal University (1978), an M. A. in English Literature from the Chinese Academy of Social Sciences (1981), and was an Assistant and Associate Research Professor at the Shanghai Academy of Social Sciences (1986 – 1988). In 1988, prior to a fellowship in the United States, he married his wife Wang Lijun. Eliot was born in St. Louis, and his grandfather founded the university. But in 1989, Qiu and fellow Chinese academics were stunned to watch TV reports of the severe government crackdown of the Tiananmen Square protests. On July 4, Qiu was volunteering at a St. Louis fair, selling egg rolls as a fundraiser for Chinese student protesters, when he overheard a Voice of America broadcast describing him as "a published poet who supported the democratic movement in China." While an academic in China, Qiu wrote poetry and scholarly articles,
With Qiu's 1989 decision to stay in the United States for political reasons, publishing in China became difficult and he began writing mostly in English. After Qiu finished his Ph. D. in 1995, he visited China again after a long absence. So he decided that a novel was better for describing "this type of dramatic change you can call it 'best of times, worst of times'". Thus was born his protagonist Inspector Chen Cao, like Qiu a Chinese poet and translator from Shanghai who studied English literature, but also a policeman. Qiu says, "A cop needs to walk around, knock on people's doors and talk to various people. This particular cop is very helpful because he's an intellectual. He's not only going to catch a murderer; he also tries to think what's wrong historically, socially, culturally — in what kind of a context did this tragedy occur?" The scandals and downfall of the high Chinese official Bo Xilai formed a basis for the ninth novel, Shanghai Redemption. In many of the Inspector Chen novels, Qiu portrays traditional Shanghai life amidst the old alleyways and also how it is rapidly disappearing with modernization. These are also themes in two of his other works: Red Dust is a set of short stories about the inhabitants of a small lane in Shanghai, spanning Mao's rise to the return of capitalism; Disappearing Shanghai combines intimate black and white photos of older Shanghai with poems by Qiu. Qiu visits his old family house in Shanghai occasionally; frozen in time, it is filled with old carved furniture and devoid of plumbing (having instead a chamber pot). One of the most significant stylistic symbols in Qiu Xiaolong' s novel is that he incorporates a lot of poetic writing, which stylistically owes more to Eliot and Yeats than it does to classical Chinese verse. Qiu's teacher, Bian ZhiLin, significantly influenced him on his career path as well. When he was pursuing his master's degree, he started writing poems when his teacher Bian suggested him to do so. Furthermore, following Bian's footstep, Qiu started to write novels in English as Bian was writing English novels instead of Chinese novels. Qiu believes it is an advantage rather than a disadvantage to write from a distance, which reflects the fact that he is writing about China from a distance. One may see from an angle what those living in the place fail to see. According to Qiu, he is using his detective novels as a scope to view Chinese society, raising important political and social issues about contemporary China. As he said:“The 'protagonist' of my novel is actually China, whereas the detective fictions are just the masks the Western society has many bias and misunderstanding when they are introducing China. I hope to portray parts of the true China using English, and talk about the changes and confusions Chinese people are experiencing during the period of social transition."
Мәдени революция 1966 жылы басталды, ал отбасы контрреволюциялық топтың бөлігі ретінде «қара» деп белгіленді. Қызыл гвардия екі күн бойы олардың үйін тінтіп, «залал келтірген» барлық нәрсені (әшекейлер, кітаптар, тіпті электр желдеткіштерін) алып кетті. Цюдың анасы жүйкелік бұзылуға ұшырады, одан ол толыққанды қалпына келген жоқ. Цюдың әкесі кейде жұмында шабуылға ұшырағаннан кейін көкшіл іздермен үйге оралатын. Содан кейін оның әкесі көздің торшасының жарылуынан ауруханаға түсті. Көз операциясы жасау үшін оның әкесі капиталистік буржуазиялық күнәлары үшін кінәсін мойындау керек болды, бірақ ол жеткілікті түрде өкініш білдірмеген деп танылды. Сондықтан, жасөспірім Цю оны мелодрамалық тілмен қайта жазды және әкесінің капиталистік күнәларын кездейсоқ емес деп көрсетті. Операциядан кейін әкесі жақсы жағдайға келді. Цю айтуынша, «Қызыл гвардияның әкемнің мойындауын мақұлдауы маған жазуға сенімділік сыйлады». Цюдың үлкен ағасы (Цю Сяовэй), бала кезінен полиомиелит салдарынан мүгедек болған, Мәдени революция кезінде жұмыс істей де, оқуға да мүмкіндік таппады, күйзеліске ұшырады (мектептер жабылды). Ағасы әлі де ауруханада жатыр, ал Цю оны көру үшін Шанхайға жиі барады. Оның кіші әпкесі Сяохун да бар. Ағылшын тіліне деген қызығушылығы оның академиялық мамандығына айналды: ол 1978 жылы Шығыс Қытай нормалық университетінен ағылшын тілі бойынша бакалавр, 1981 жылы Қытай әлеуметтік ғылымдар академиясынан ағылшын әдебиеті бойынша магистр дәрежесін алды және 1986–1988 жылдары Шанхай әлеуметтік ғылымдар академиясында ғылыми көмекші және доцент болып жұмыс істеді. 1988 жылы АҚШ-қа стипендия алуға барар алдында ол әйелі Ван Лицзюньға үйленді. Элиот Сент-Луисте дүниеге келді, ал оның атасы университетті құрды. Бірақ 1989 жылы Цю және оның қытайлық әріптестері Тяньаньмэн алаңындағы наразылықтарды қысыммен басу туралы телехабарларды көріп, таң қалды. 4 шілдеде Цю Сент-Луис жәрмеңкесінде қытай студенттерінің наразылықтарын қолдау үшін жұмыртқа орамаларын сату арқылы ақша жинап жатқанда, «Америка дауысы» радиосы оны «Қытайдағы демократиялық қозғалысты қолдаған жарияланған ақын» деп сипаттады. Қытайда ғалым болған кезде Цю поэзия мен ғылыми мақалалар жазды.
Qiu Xiaolong (, Chinese pronunciation /tɕʰjoʊː ˌɕjɑʊˈlʊŋ/, American English pronunciation '/tʃ//uː// /,/ʃ//aʊ/'/l//ɒ//ŋ/; born Shanghai, China, 1953)
is a Shanghai born American crime novelist, English language poet, literary translator, critic, and academic,
He has published twelve crime thriller/mystery novels as part of the Inspector Chen Cao series. These include Death of a Red Heroine, which won the Anthony Award for best first novel in 2001,
The Cultural Revolution began in 1966, and the family was branded as "black", part of the counter revolutionary class. The Red Guard searched their home for two days, taking away anything regarded as decadent (jewelry, books, even electric fans); Qiu's mother had a nervous breakdown, from which she never really recovered. Qiu's father came home at times with bruises from being attacked at work. Then his father suffered an acute retinal detachment and was hospitalized. In order to be eligible for eye surgery, his father had to write a confession of guilt for his capitalist bourgeois sins; but it was not deemed sufficiently repentant. So the teenage Qiu re wrote it, using melodramatic language and framing his father's capitalist sins as no accident. It seemed to work, as soon after his father received his surgery. Ironically, Qiu says, "The Red Guard’s approval of my father’s confession gave me some confidence in my writing". Qiu's older brother (Qiu Xiaowei), handicapped from childhood due to infantile paralysis, also suffered a breakdown during the Cultural Revolution, being unable to work or study (the schools all being shut down). The brother is still hospitalized, and Qiu makes regular trips to Shanghai to visit him. He also has a younger sister, Xiaohong. This interest in English grew into his academic specialty: he got a B. A. in English from East China Normal University (1978), an M. A. in English Literature from the Chinese Academy of Social Sciences (1981), and was an Assistant and Associate Research Professor at the Shanghai Academy of Social Sciences (1986 – 1988). In 1988, prior to a fellowship in the United States, he married his wife Wang Lijun. Eliot was born in St. Louis, and his grandfather founded the university. But in 1989, Qiu and fellow Chinese academics were stunned to watch TV reports of the severe government crackdown of the Tiananmen Square protests. On July 4, Qiu was volunteering at a St. Louis fair, selling egg rolls as a fundraiser for Chinese student protesters, when he overheard a Voice of America broadcast describing him as "a published poet who supported the democratic movement in China." While an academic in China, Qiu wrote poetry and scholarly articles,
With Qiu's 1989 decision to stay in the United States for political reasons, publishing in China became difficult and he began writing mostly in English. After Qiu finished his Ph. D. in 1995, he visited China again after a long absence. So he decided that a novel was better for describing "this type of dramatic change you can call it 'best of times, worst of times'". Thus was born his protagonist Inspector Chen Cao, like Qiu a Chinese poet and translator from Shanghai who studied English literature, but also a policeman. Qiu says, "A cop needs to walk around, knock on people's doors and talk to various people. This particular cop is very helpful because he's an intellectual. He's not only going to catch a murderer; he also tries to think what's wrong historically, socially, culturally — in what kind of a context did this tragedy occur?" The scandals and downfall of the high Chinese official Bo Xilai formed a basis for the ninth novel, Shanghai Redemption. In many of the Inspector Chen novels, Qiu portrays traditional Shanghai life amidst the old alleyways and also how it is rapidly disappearing with modernization. These are also themes in two of his other works: Red Dust is a set of short stories about the inhabitants of a small lane in Shanghai, spanning Mao's rise to the return of capitalism; Disappearing Shanghai combines intimate black and white photos of older Shanghai with poems by Qiu. Qiu visits his old family house in Shanghai occasionally; frozen in time, it is filled with old carved furniture and devoid of plumbing (having instead a chamber pot). One of the most significant stylistic symbols in Qiu Xiaolong' s novel is that he incorporates a lot of poetic writing, which stylistically owes more to Eliot and Yeats than it does to classical Chinese verse. Qiu's teacher, Bian ZhiLin, significantly influenced him on his career path as well. When he was pursuing his master's degree, he started writing poems when his teacher Bian suggested him to do so. Furthermore, following Bian's footstep, Qiu started to write novels in English as Bian was writing English novels instead of Chinese novels. Qiu believes it is an advantage rather than a disadvantage to write from a distance, which reflects the fact that he is writing about China from a distance. One may see from an angle what those living in the place fail to see. According to Qiu, he is using his detective novels as a scope to view Chinese society, raising important political and social issues about contemporary China. As he said:“The 'protagonist' of my novel is actually China, whereas the detective fictions are just the masks the Western society has many bias and misunderstanding when they are introducing China. I hope to portray parts of the true China using English, and talk about the changes and confusions Chinese people are experiencing during the period of social transition."
Цюдың 1989 жылы саяси себептермен АҚШ-та қалу шешімінен кейін Қытайда жариялану қиынға соқты және ол көбінесе ағылшын тілінде жазуды бастады. Цю 1995 жылы докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін ұзақ үзілістен кейін Қытайға қайта оралды. Сондықтан ол роман «көрікті кезең, ең нашар кезең» деп аталатын осы қарама-қайшылықты сипаттауға жарамды деп шешті. Осылайша оның басты кейіпкері Инспектор Чэнь Цао дүниеге келді, ол Цю сияқты Шанхайдан шыққан, ағылшын әдебиетін оқыған қытай ақыны және аудармашысы, сонымен қатар полиция қызметкері. Цю былай дейді: «Полицейге айналада жүріп, есік қағып, түрлі адамдармен сөйлесу керек. Бұл полицейдің өзі өте пайдалы, өйткені ол интеллектуал. Ол тек қана қылмыскерді ұстап қана қоймай, сонымен қатар тарихи, әлеуметтік, мәдени жағынан қандай қателік бар екенін ойлауға тырысады. Бұл қайғылы оқиға қандай жағдайда орын алды?» Қытайдың жоғары лауазымды шенеунігі Бо Силайдың абыройы мен құлдырауы тоғызыншы романы «Шанхай құтқарылуы» үшін негіз болды. Инспектор Ченнің көптеген романдарында Цю Шанхайдың дәстүрлі өмірін ескі көшелерде суреттейді, сонымен қатар ол жаңғырумен қалай тез жоғалып бара жатқанын көрсетеді. Бұл тақырыптар оның басқа екі еңбегінде де кездеседі: «Қызыл шаң» – Мао билікке келгеннен капитализмге оралуға дейінгі Шанхайдың кішкентай көшесінің тұрғындары туралы әңгімелер жинағы; «Жоғалып бара жатқан Шанхай» – бұрынғы Шанхайдың ақ-қара суреттері мен Цюдың өлеңдері. Цю кейде Шанхайға сапар шегіп, өзінің ескі отбасылық үйіне барады; уақыт тоқтағандай, ол ескі оюлы жиһаздармен толтырылған және су құбыры жоқ (оның орнына кастрюль бар). Цю Сяолунның романындағы ең маңызды стильдік символдардың бірі – ол көптеген поэтикалық жазуды қамтиды, бұл стильдік жағынан классикалық қытай поэзиясына қарағанда Элиот пен Йейтсқа жақын. Цюдың ұстазы Бянь Чжилинь оның мансап жолына үлкен әсер етті. Магистрлік диссертациясын қорғаған кезде ол ұстазы Бяньдің ұсынысымен өлеңдер жазуды бастады. Сонымен қатар, Бяньнің ізбасарлығымен Цю қытай тілінде емес, ағылшын тілінде романдар жазуды бастады. Цю Қытай туралы жазуда қашықтықтан қараудың артықшылығы бар деп санайды. Ол осы фактіні көрсетеді, яғни ол Қытай туралы алыстан жазады. Адамдар көре алмайтын нәрсені олардың орнында тұрғандар көре алады. Цюдың айтуынша, ол өзінің детективтік романдарын Қытай қоғамын қарау үшін қолданады, заманауи Қытайдағы маңызды саяси және әлеуметтік мәселелерді көтеріп, былай дейді: «Менің романымның «басты кейіпкері» – шындығында Қытай, ал детективтік романдар – Батыс қоғамының Қытай туралы көптеген пікір қателіктері мен түсініксіздіктеріне қабаттасқан маска. Мен ағылшын тілінде Қытайдың шын бетін көрсетуге және әлеуметтік өзгеру кезеңінде қытай халқының басынан өткен өзгерістер мен ұғымсыздықтар туралы айтуға үміттенемін».
Qiu Xiaolong (, Chinese pronunciation /tɕʰjoʊː ˌɕjɑʊˈlʊŋ/, American English pronunciation '/tʃ//uː// /,/ʃ//aʊ/'/l//ɒ//ŋ/; born Shanghai, China, 1953)
is a Shanghai born American crime novelist, English language poet, literary translator, critic, and academic,
He has published twelve crime thriller/mystery novels as part of the Inspector Chen Cao series. These include Death of a Red Heroine, which won the Anthony Award for best first novel in 2001,
The Cultural Revolution began in 1966, and the family was branded as "black", part of the counter revolutionary class. The Red Guard searched their home for two days, taking away anything regarded as decadent (jewelry, books, even electric fans); Qiu's mother had a nervous breakdown, from which she never really recovered. Qiu's father came home at times with bruises from being attacked at work. Then his father suffered an acute retinal detachment and was hospitalized. In order to be eligible for eye surgery, his father had to write a confession of guilt for his capitalist bourgeois sins; but it was not deemed sufficiently repentant. So the teenage Qiu re wrote it, using melodramatic language and framing his father's capitalist sins as no accident. It seemed to work, as soon after his father received his surgery. Ironically, Qiu says, "The Red Guard’s approval of my father’s confession gave me some confidence in my writing". Qiu's older brother (Qiu Xiaowei), handicapped from childhood due to infantile paralysis, also suffered a breakdown during the Cultural Revolution, being unable to work or study (the schools all being shut down). The brother is still hospitalized, and Qiu makes regular trips to Shanghai to visit him. He also has a younger sister, Xiaohong. This interest in English grew into his academic specialty: he got a B. A. in English from East China Normal University (1978), an M. A. in English Literature from the Chinese Academy of Social Sciences (1981), and was an Assistant and Associate Research Professor at the Shanghai Academy of Social Sciences (1986 – 1988). In 1988, prior to a fellowship in the United States, he married his wife Wang Lijun. Eliot was born in St. Louis, and his grandfather founded the university. But in 1989, Qiu and fellow Chinese academics were stunned to watch TV reports of the severe government crackdown of the Tiananmen Square protests. On July 4, Qiu was volunteering at a St. Louis fair, selling egg rolls as a fundraiser for Chinese student protesters, when he overheard a Voice of America broadcast describing him as "a published poet who supported the democratic movement in China." While an academic in China, Qiu wrote poetry and scholarly articles,
With Qiu's 1989 decision to stay in the United States for political reasons, publishing in China became difficult and he began writing mostly in English. After Qiu finished his Ph. D. in 1995, he visited China again after a long absence. So he decided that a novel was better for describing "this type of dramatic change you can call it 'best of times, worst of times'". Thus was born his protagonist Inspector Chen Cao, like Qiu a Chinese poet and translator from Shanghai who studied English literature, but also a policeman. Qiu says, "A cop needs to walk around, knock on people's doors and talk to various people. This particular cop is very helpful because he's an intellectual. He's not only going to catch a murderer; he also tries to think what's wrong historically, socially, culturally — in what kind of a context did this tragedy occur?" The scandals and downfall of the high Chinese official Bo Xilai formed a basis for the ninth novel, Shanghai Redemption. In many of the Inspector Chen novels, Qiu portrays traditional Shanghai life amidst the old alleyways and also how it is rapidly disappearing with modernization. These are also themes in two of his other works: Red Dust is a set of short stories about the inhabitants of a small lane in Shanghai, spanning Mao's rise to the return of capitalism; Disappearing Shanghai combines intimate black and white photos of older Shanghai with poems by Qiu. Qiu visits his old family house in Shanghai occasionally; frozen in time, it is filled with old carved furniture and devoid of plumbing (having instead a chamber pot). One of the most significant stylistic symbols in Qiu Xiaolong' s novel is that he incorporates a lot of poetic writing, which stylistically owes more to Eliot and Yeats than it does to classical Chinese verse. Qiu's teacher, Bian ZhiLin, significantly influenced him on his career path as well. When he was pursuing his master's degree, he started writing poems when his teacher Bian suggested him to do so. Furthermore, following Bian's footstep, Qiu started to write novels in English as Bian was writing English novels instead of Chinese novels. Qiu believes it is an advantage rather than a disadvantage to write from a distance, which reflects the fact that he is writing about China from a distance. One may see from an angle what those living in the place fail to see. According to Qiu, he is using his detective novels as a scope to view Chinese society, raising important political and social issues about contemporary China. As he said:“The 'protagonist' of my novel is actually China, whereas the detective fictions are just the masks the Western society has many bias and misunderstanding when they are introducing China. I hope to portray parts of the true China using English, and talk about the changes and confusions Chinese people are experiencing during the period of social transition."
Ескертпелер
Оның Шанхай инспекторы Чэнь Цао туралы романдары коммунистік Қытайдағы қазіргі өмірді нақты бейнелегені үшін жоғары бағаланды, онда батыстыққа ұқсас қоғам мен капиталистік экономикаға қиын өту дәстүрлі қытайлық құндылықтармен және әлі де өте қатаң бюрократиялық үкіметпен қақтығысады. Көптеген рецензенттер Циудың Қытай мен оның қоғамын сипаттауы кітаптың ең қызықты бөлігі екенін, ал кісі өлтіру жұмбағы елдің суретін салу үшін қолданылған құрал деген қорытындыға келді. Конни Флетчер Booklist журналында жазған мақаласында бұл кітаптың "Қытай туралы және осы ортадағы күрделі адам туралы ашып беретін нәрселері үшін қызықты" екенін айтты.
Сын-пікірлер
Қиу Сяолунның шығармаларын қытай сыншылары мен оқырмандары сынға алды, олар оның Қытайды бейнелеуі шындыққа сай емес екенін, себебі оның негізгі аудиториясы батыс оқырмандары екенін айтады. Кейбір қытай сыншылары Циудың мазмұны Батысқа қатысты Қытай туралы стереотиптерге сүйенетін ориентализмді қолдайтынына шағымданады, ол үшін халықтық әңгімелер, ежелгі поэзия және ас сияқты мәдени элементтерді пайдаланады. Сыншылар сондай-ақ Циудың романдары дедуктивті ойлау мен құпиялы сюжет желісінің жеткіліксіздігіне шағымданып, оларды толыққанды детективтік туынды деп санауға болмайды дейді.
Қиу Сяолунның өзін-өзі сыны
Қиудың тақырыптары көбінесе Қытайдағы жемқорлық мәселелеріне арналған. Оның сөзіне қарағанда, Коммунистік партия баспасөзді бақылауға алғаннан бері интернет адамдар үшін әділдік іздеудің маңызды және тиімді құралына айналды, тіпті тұрақты цензураға қарамастан. Ол Қытайдағы саяси реформалардың экономикалық өзгерістерге қарамастан мүмкін емес екенін айтты. Оның детективтік романдарының басты кейіпкері – инспектор Чэнь қылмыстық істерді терген кезде жиі жемқорлықты ашады, бұл оның идеализмін Қытайдың саяси жүйесіне деген пессимизмге ұшыратады. Сондай-ақ ол, өзінің шығармаларына нақты аймақтық қытай тағамдарын қосуға құштарлығының себебі – Марсель Прусттың "Өткен шақтарды еске түсіру" романындағыдай, ностальгия сезімімен байланысты екенін, ал қазіргі Қытайда дәстүрлі тағамдар әлі де сақталып келеді, себебі азық-түлік қауіпсіздігіне қатысты мәселелер бар екенін атап өтті.
Бейімделулер
Романдар BBC Radio 4 радиоспектеріне бейімделді, оларда Чен рөлін Жейми Зубайри, ал детектив Ю рөлін Дэн Ли ойнады. Бейімдеуді Джой Уилкинсон («Қызыл қаһарманның өлімі», «Қызыл мандарин көйлегі», «Мао ісі», «Жылама», «Тай көлі» және «Тынысыңды ұста, Қытай») мен Джон Харви («Адал кейіпкер бишісі», «Қызыл қара болғанда», «Екі қаланың ісі», «Қытайдың жұмбағы» және «Шанхай құтқарылуы») жүзеге асырды. 2011 жылы Инспектор Чен романдары Австралия мен Қытайдың бірлескен өндірісінде түсірілген жеті толық метражды фильмнен тұратын серияға бейімделетіні жарияланды. Содан бері бұл жоба туралы ешқандай ақпарат жоқ.