Кіріспе

Филофей (немесе Филофей; Lang ru; 1465 – 1542) – 16 ғасырда Псков маңындағы Елизаров монастырының игумені. Оған Ақ көйлек туралы аңыз бен Мәскеудің Үшінші Рим туралы болжамының авторлығы жатқызылады, олар туралы мәліметтер өте аз. Ол Мәскеудің Үшінші Рим концепциясын қалыптастырушы ретінде танымал; Филофей бұл тезисті дін қызметкері Михаил Григорьевич Мисюр Мунехинге [ru] және Ұлы князь Василий III-ге жолдаған хаттарында баяндады. Шындығында, бұл хаттар көбінесе шіркеу мәселелеріне арналған, Мәскеуге немесе Московияға тек жанама түрде ғана сілтеме жасайды. Олардың басты мақсаты – патшаға оның діни қызметін, яғни сенімді қорғаушы ретіндегі орнын еске салу болды, себебі православиенің бұрынғы екі астанасы – Рим мен Константинополь, біріншісі латын еретиктерінің, екіншісі мұсылман дінсіздердің қолына түсті, ал Мәскеу оның жалғыз бекінісі болып қалды. Филофейдің болжамын осылай түсіндіруге болады: Московия (немесе жалпы Ресей) православиелік сенімге берілгенше тұрады. Оның Иван Қорқынышқа шіркеутің шағымдары туралы" эсселерінің авторлығы ғалымдар тарапынан жоққа шығарылды, себебі онда оның алғашқы хатына қайшы келетін элементтер бар еді. Филофей есімін қолданып, бұл эссені жазған автор "Үшінші Рим" тақырыбын шіркеудің мүлік құқықтарын қорғаумен байланыстырды. 2009 жылдың тамызында археологтар Псковте Филофейге тиесілі деп саналатын қабір тапқандары туралы хабарлады.