Жорж Маккензи, Кромарти 1-ші графы: Шотландия саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Шотланд мемлекет қайраткері (1630–1714)

Джордж Маккензи, Кромартидің 1-ші графы FRS (1630–1714), 1654 жылдан 1685 жылға дейін сэр Джордж Маккензи, 2-ші баронет, ал 1685 жылдан 1703 жылға дейін Тарбат виконты ретінде танымал шотланд мемлекет қайраткері болған.

Өмір

Ол 1630 жылы Фифтегі Кингхорн қаласының жанындағы Иннертейлде дүниеге келді. Ол Тарбаттан сэр Джон Маккензидің үлкен ұлы, сэр Родерик Маккензидің немересі және Кинтейлден Колин Маккензидің шөбересі, сондай-ақ Кинтейлдің бірінші лорды Маккензидің туысы, Росс графтығының, Маккензилердің, Сифорт графтарының тегін бастаған адам. Оның анасы Маргарет, Иннертейльдің сэр Джордж Эрскиннің қызы, Лорд Иннертейль, сессия сотының мүшесі. Ол Санкт-Эндрюс университетінде және Абердиндегі Корольдік колледжде білім алды, 1646 жылы бітірді. Ол классикалық білімде шебер болды, әдебиет пен ғылымға қызығушылық танытты, бірақ саясат оның басты қызығушылығы болды. 1653 жылы ол Карл II атынан Гленкерн көтерілісіне қосылды, ал 26 шілдеде 1654 жылы Джон Миддлтон жеңілгеннен кейін Айлен Донан қамалына қашты. Ол 10 қыркүйекте 1654 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін отбасылық иелікке ие болды, бірақ материкке қашып кеткеннен кейін, қалпына келтіруге дейін елден шықпады, бос уақытын заңды зерттеумен өткізді. 1660 жылы Карл II-нің таққа қайта отыруымен Миддлтон, Маккензидің бұрынғы қолбасшысы, Шотландия істерін басқарды, ал Маккензи оның басты сенімді адамы болды. Оның туысы сэр Джордж Маккензи оны сол кезде "көңілді кавалер" деп сипаттады, бірақ оның саяси әрекеттеріне құштарлықтан гөрі амбициясы күштірек болды. 1661 жылдың 14 ақпанында ол Лорд Тарбат титулымен Сессия Лорды болып тағайындалды және сол жылы Росс графтығынан депутат болып сайланды. Сэр Джордж Маккензи оны 1661 жылы қабылданған заңның бастамашысы деп есептейді, ол 1640 және одан кейінгі Парламент қабылдаған барлық заңдарды жойды, бірақ заңның басты мақсаты епископтық құруға дайындық жасау болды. Бұл идеяны Тарбат архиепископына Архиепископ Шарп ұсынбады. Епископтық саясатында Миддлтон мен Тарбат сол кезде Шотландия істері жөніндегі министр Джон Мэтлэнд, Лаудердейлдің 1-ші герцогына қарсылық көрсетті. Сондықтан олар оны құртуды шешті, мақсаты – «Шотландиядағы ең керемет адамдардың бірі» саналған Тарбат Мемлекеттік хатшы лауазымын Лаудердейлден алмастыруы керек еді. Осы мақсатта 1662 жылы олар атақты «жатақтандыру» әдісін ойлап тапты. Ұсыныс белгілі бір адамдарды мемлекеттік қызметке тағайындаудан айыру үшін құпия дауыс беру арқылы жасалды; бірақ дауыс беру нәтижесі – Лаудердейлді де жарамсыз деп таныған – патшаға жіберілгенде, ол «олардың кеңесіне құлақ аспайтынын және олардың құпиясын жарияламайтынын» мәлімдеп, оны кабинетіне сақтады. Лаудердейл бастаған қосымша тергеу Миддлтонның патшаны да, парламентті де адастағанын анықтады, ол қызметінен босатылды, ал Тарбат интригамен байланысы үшін 1664 жылдың 16 ақпанында лауазымынан алынды. Ол 1678 жылға дейін жазаланбады, сонда Шарптың кеңсесі арқылы Лаудердейл герцогы мен герцогинясының араласуымен 16 қазанда Шотландияның Лорд-Сот генерал болып тағайындалды. Келесі күні ол Карл II-ден 200 фунт стерлинг мөлшерінде зейнетақы алды, ал қарашада Шотландияның жеке кеңесшісі болды. Ол қабылдануынан кейінгі күні патшадан хат алып, оны Седерунт кітаптарына жазуға тиіс, ол патшаның оны пәтермен қамтамасыз ету актісіне байланысты кешірімін білдіреді. 1681 жылдың 1 қазанында ол лорд клерк-реестр болып тағайындалды, ал келесі жылдың 11 қарашасында ол қайтадан сессияның қарапайым лордтарының бірі болды. 1682 жылы Лаудердейлдің құлауы кезінде Тарбат Шотландиядағы корольдің бас министрі лауазымын иеленді және бұл лауазымын революцияға дейін сақтады. Джеймс II таққа отырғаннан кейін көп ұзамай, ол 1685 жылдың 15 ақпанында Тарбат виконты және Лорд Маклеод және Кастлехейвен Шотландия жұрты болып жарияланды. Революция кезінде Тарбат Джеймстің ісінің жоғалғанын түсінгеннен кейін, мүмкін болса, өзінің қауіпсіздігін және билікті сақтауға шешім қабылдады. Кеңесте отаршылдықты таратуға кеңес беру арқылы ол жаңа үкіметтің бейбіт құрылуына үлкен үлес қосты. «Левен және Мелвилл қағаздарында» (14-бет) 1689 жылдың 25 сәуірінде оған тіркеуші лауазымынан босату және босату туралы хабарлама басылып шығарылды, оған сенімді қызмет көрсетуі үшін әртүрлі құжаттарды «ретімен және әдіспен» қою және оның жауапкершілігіне алынған көптеген құжаттарды «өзінің жеке немесе мүлкіне қауіп төндірмеу үшін, оның кез-келген әрекеттеріне, жазбаларына, кеңестеріне, баяндамаларына немесе жасаған қылмыстарына қарамастан» қалпына келтіру үшін. Алайда, ол 1690 жылдың 17 қаңтарынан кейін толыққанды босатылмаған. 1683 жылы ол Эдинбургтың солтүстігінде Эндрю Логанға тиесілі иелікті сатып алып, Ройстон үйін салды (кейінірек Каролина паркі деп аталды). Ол 1705 жылы оны Лорд Канцлер үшін ресми резиденция ретінде үкіметке сатуға сәттілікке жете алмады. 1689 жылы ол үкіметке меморандум жіберіп, пресвитериандық пен епископтық бірлесіп тануды ұсынды. Килликранкиден кейін ол үкімет тарапынан Таулы кландармен келіссөздер жүргізу үшін тағайындалды. Ол Таулы саясатын жақсы түсінді, ал оның сақтық кеңесі жағдайды шешуге үлкен көмек көрсетті. Маколей айтқандай, егер оның жоспары (Таулы басшыларға бірнеше мың фунт стерлинг тарату) оның ұсынған уақытында, екі жылдан кейін емес, іске асырылған болса, «ол көп қан төгілу мен шатасудың алдын алған болар еді». 1692 жылдың 5 наурызында ол клерк-реестр лауазымына қайта тағайындалды, бірақ 1695 жылдың соңында одан бас тартты. Мемлекеттік хатшы Джонстонға сәйкес, ол «мемлекеттік және жеке істерде кеңсесінде осыратылық жасағаны үшін» ұсталған. Анн патшайымның таққа отыруымен Тарбат 1702 жылдың 21 қарашасында Мемлекеттік хатшылардың бірі болып тағайындалды, ал 1703 жылдың 1 қаңтарында Кромарти графы болып жарияланды. Кейіннен ол Шотландиядан сайланған пэр болып таңдалды. 1704 жылы ол хатшы лауазымынан кетті, ал 1705 жылдың 26 маусымында Лорд-Сот генерал болып тағайындалды, 1710 жылға дейін лауазымды сақтап қалды. Локхарт оның «корольдық отбасыны [қуғындағы отбасы] және епископтық дінбасыларын қолдайтындай көрінгенімен, Анн патшайымға хат жазып, епископтық дінбасыларын Жеке кеңестің қорғауына ұсынып, олардың ешқайсысына көмектеспегенін» айтады; бірақ бұл оларға қызмет етуге деген ниеті мен мақсатынан туындаған-дығын анықтау оңай, егер Анн патшайым Тор партиясы мен қағидаларынан бас тартқаннан кейін, ол Лордтың үлкен Уиг болып, 1704 жылғы Парламентте Гановер мұрагерлігін ілгерілету үшін Твиддейл партиясына қосылды және одаққа ыңғайлы жақтас және жазушы болды. Кромартидің Англиямен одақтастыққа қатысты білікті және салмалы жақтастығы оның мемлекеттік қайраткер ретіндегі ең маңызды жетістігі болып табылады және оның мансабындағы көптеген ақылсыздықтар мен бейберекеттіктерді өтеуге жетеді. Ол 1714 жылдың 17 тамызында Жаңа Тарбатта қайтыс болды және өзінің екінші әйелінің қасында Уэммисте жерленуіне рұқсат бермей, ата-бабаларының қасында Дингвалда жерленді.

He was born at Innerteil, near Kinghorn, Fife, in 1630, was eldest son of Sir John Mackenzie of Tarbat – grandson of Sir Roderick MacKenzie and great grandson of Colin Mackenzie of Kintail, and nephew of the first Lord Mackenzie of Kintail, Ross shire, the progenitor of the Mackenzies, earls of Seaforth. His mother was Margaret, daughter of Sir George Erskine of Innerteil, lord Innerteil, a lord of the court of session. He was educated at the St Andrews University and King's College, Aberdeen, where he graduated in 1646. He became an accomplished classical scholar, and cultivated interests in literature and science, but politics was his chief interest. In 1653, he joined Glencairn's uprising on behalf of Charles II, and on the defeat of John Middleton, 1st Earl of Middleton, on 26 July 1654, fled to the castle of Eilean Donan. He succeeded to the family estates on his father's death on 10 September 1654, but after escaping to the continent, remained in exile until the Restoration, occupying much of his leisure in the study of law. On the Restoration of Charles II in 1660, Middleton, Mackenzie's old commander, had the management of Scottish affairs, and Mackenzie was his chief confidant. His relative, Sir George Mackenzie, describes him as at this time "a passionate cavalier" but keen ambition influenced his political conduct as much as passion or prejudice. On 14 February 1661, he was nominated a Lord of Session with the judicial title of Lord Tarbat, and was elected the same year a member of the estates for the shire of Ross. He is credited by Sir George Mackenzie with being the chief originator of the act passed in 1661 rescinding all statutes passed in the Parliament of 1640 and subsequently, but the chief aim of the act was to prepare for the establishment of episcopacy. It was not likely suggested to Tarbat by Archbishop Sharp. In their policy on behalf of episcopacy, Middleton and Tarbat found themselves at this time opposed by John Maitland, 1st Duke of Lauderdale, the Minister for Scottish Affairs. They resolved therefore, to ruin him, the design being that Tarbat, who 'was then much considered at court, as one of the most extraordinary men that Scotland had produced', should succeed to Lauderdale's place as Secretary of State. To this end, in 1662, they devised the famous 'act of billeting,' the credit of which probably belongs to Tarbat. The proposal was by a secret vote of the estates to declare certain persons incapable of holding any office of public trust; but when the result of the vote – which disqualified Lauderdale among others – was sent up to the king he 'threw the act of billeting into his cabinet, declaring that he would not follow their advice nor would he disclose their secret'. Further inquiry, instigated by Lauderdale, led to the discovery that Middleton had been misleading both the king and the parliament, and he was dismissed from office, while Tarbat, for his connection with the intrigue, was on 16 February 1664 deprived of his seat on the bench. He remained in disgrace till 1678, when, through the offices of Sharp with the Duke and Duchess of Lauderdale, he was on 16 October appointed Lord Justice General of Scotland. On the following day he received a pension of £200 from Charles II, and on November was admitted a privy councillor of Scotland. The day after his admission he presented a letter from the king, to be recorded in the books of sederunt, intimating the king's pardon for his connection with the act of billeting. On 1 October 1681, he was appointed Lord Clerk Register, and on 11 November following was again admitted one of the ordinary lords of session. On the fall of Lauderdale in 1682, Tarbat succeeded to the position of chief minister of the king in Scotland, and retained this position till the revolution. Shortly after the accession of James II, he was on 15 Feb. 1685 created Viscount of Tarbat and Lord Macleod and Castlehaven in the peerage of Scotland to him and heirs male of his body. At the revolution Tarbat, so soon as he discerned that the cause of James was lost, resolved if possible to secure his own safety and his continuance in power. By advising in council the disbanding of the militia, he greatly facilitated the peaceful establishment of the new government. In the 'Leven and Melville Papers' (p. 14) there is printed, under date 25 April 1689, an exoneration and discharge to him of his office of register, securing him – on account of his faithful service both in putting 'in order and method' the various documents under his charge and recovering many that were missing — 'from all danger in his person or estate, notwithstanding of any acts, writings, councils, speeches, or any crimes committed by him.' It would appear, however, that he was not finally exonerated until after 17 January 1690. In 1683 he bought an estate north of Edinburgh belonging to Andrew Logan and built Royston House (later renamed Caroline Park). Which in 1705 he unsuccessfully tried to sell to the government as an official residence for the Lord Chancellor. In 1689, he sent a memorial to the government, proposing a joint recognition of presbytery and episcopacy. After Killiecrankie he was employed by the government to treat with the Highland clans. He thoroughly understood Highland politics, and his prudent counsel was of considerable advantage in bringing about a settlement. If, says Macaulay, his plan (of distributing a few thousands sterling among the Highland chiefs) had been tried when he recommended it, instead of two years later, 'it would probably have prevented much bloodshed and confusion'. On 5 March 1692, he was restored to the office of clerk register, but resigned it towards the close of 1695. According to Secretary Johnstone, he had been caught 'grossly malversizing in his office of clerk both in public and in private business'. On the accession of Queen Anne, Tarbat was on 21 November 1702 appointed one of the Secretaries of State, and on 1 January 1703, was created Earl of Cromarty. Subsequently, he was chosen as a Scottish representative peer. In 1704, he resigned the office of secretary, and on 26 June 1705 was made lord justice general, retaining office till 1710. Lockhart states that though 'he pretended to favour the Royal Family [the family in exile] and the episcopal clergy, yet he never did one act in favour of any of them, excepting that when he was secretary to Queen Anne he procured an Act of Indemnity and a letter from her recommending the episcopal clergy to the Privy Council's protection; but whether this proceeded from a desire and design of serving them is easy to determine when we consider that no sooner did Queen Anne desert the Tory party and maxims, but his Lordship turned as great a Whig as the best of them, joined with Tweedale's party to advance the Hanoverian succession in the Parliament 1704, and was at last a zealous stickler and writer in favour of the Union'. Cromarty's able and judicious advocacy of the union with England is, however, his chief title to honour as a statesman, and atones for much that was foolish and inconsistent in his career. He died at New Tarbat 17 August 1714, and was buried, not as he had directed beside his second wife at Wemyss, but beside his ancestors at Dingwall.

Отбасы

Бірінші әйелі Анна, сэр Джеймс Синклердің Мей баронетінің қызы, одан төрт ұлы болды: Родерик, ол жас кезінде қайтыс болды; әкесінен кейін таққа отырған Джон; Кеннет және Джеймс. Джеймстің қызы эксцентрикалық Леди Энн Дикке тұрмысқа шықты. Кейін Джеймс Лорд Ройстон атағын алды. Екінші әйелі Маргарет, Вемисс графесі, балалы болған жоқ.