Кіріспе

Самайпата (кечуа тілінде samay – демалу, pata – жоғары жатқан жер / үсті, шет, өзен жағасы, жағалау) – Боливиядағы Санта-Крус департаментінің Флорида провинциясындағы шағын қала. Субтропикалық климатқа ие және 1600–1800 метр биіктікте орналасқан. Санта-Крус-де-ла-Сьерра қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 120 шақырымдай қашықтықта, Анды тауларының етегінде, Сукреге қарай жолда жатыр. Салқын климатының арқасында Санта-Крус тұрғындары үшін танымал демалыс орны. Сондықтан, Санта-Крузға үнемі автобус және такси қатынасы бар. Қала шағын, көптеген отаршылдық кезеңдегі ғимараттары мен тар, тас төселген көшелері бар. Эль-Фуэрте-де-Самайпата, Амборо ұлттық паркі, Эль-Кодо-де-лос-Анди, Куэвас сарқырамалары, жүзімдіктер, тасқын сулар мен көлдер, сондай-ақ жақсы сақталған отаршылдық қалалар – Вальлегранде, Пампагранде, Пострервалле, Сантьяго-дель-Валле, Пукара және тағы басқалар сияқты бірнеше туристік орындарға жақын орналасқан. Бұл Сукре, Потоси және Че Гевара маршрутындағы бірнеше туристік бағыттардың бірінші аялдамасы болып табылады.

География

Самайпата – ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген орын. Ол Боливияның Санта-Крус департаментіне қарасты Флорида провинциясында орналасқан. Бұл елдің ортасымен созылатын алқаптық аймақта, батыстағы шөлді және шығыстағы орманды ландшафттарды бөліп тұрады. Ең жақын қала – Санта-Крус-де-Ла-Сьерра, Боливияның ең ірі қаласы.

Тарих

Алғашында аңғарда Шане мәдениетінің адамдары қоныстанған. Олар егіншілікпен, аң аулаумен және жинаумен айналысқан. Шанелер тығыз орналасқан ауылдарымен, керамикасымен және графикалық дизайнымен, ең бастысы – Эль-Фуэрте-де-Самайпатадағы ғибадатхананы салғанымен танымал. Олар негізінен жүгері мен жержаңғақ өсірген, сондай-ақ бейбіт мінезді болған. Санта-Крус аңғарлары мен панпаларында, Сібір тау жотасы мен Гуапай өзені арасында бірнеше Шане жерлеу орындары сақталған. Кейіннен инкалар Перуден оңтүстік-шығысқа қарай кеңейген кезде бұл аймақты жаулап алды. Инкалар Шанелермен келісімге келіп, Эль-Фуэрте-де-Самайпатада қала салды. 16 ғасырда инкалар мен испандықтар "чиригуанос" деп атаған Гуарани тайпалары оңтүстіктен аңғарға шабуыл жасап, инкалар мен Шанелерді жеңді. Гуаранилер 19 ғасырға дейін аңғарға және аймаққа шабуылдарын жалғастырды. 1618 жылы Педро де Эскаланте и Мендоса Санта-Крус пен Вальегранде арасындағы байланыс нүктесі ретінде Самайпатаны құрды. Қала бастапқы орнынан, Кастилья деп аталатын жерден, батысқа қарай бірнеше шақырымға көшіріліп, қазіргі орнына орналасты.

Адамдар

Самайпата – өте ғаламдық және әртүрлі қала. Ескі әулеттерден тараған самайпатеностар – Вальегранде мен Санта-Крузден келген испан отарлаушыларының ұрпақтары (олардың көптегені сефардтық текті) және испандықтар келгенге дейін осы аңғарға енген жергілікті гуарани тайпаларынан шыққан. 1880 жылдардан бастап Самайпатаға араб отбасылары қоныстанды, олардан кейін хорваттар мен итальяндықтар да келіп, жергілікті тұрғындармен біте қайнасты. 1960 жылдары қаладан өтетін жол асфальтталғаннан кейін, Боливияның түкпір-түкпірінен, әсіресе жақын орналасқан Санта-Крузден, сондай-ақ Кочабамба мен Сукреден көптеген көшіп келушілер осы шағын қалаға қоныстанды. 1970 жылдардан бері бірнеше неміс, голланд, француз, аргентиналық және аздаған жапондықтар да Самайпатаға көшіп келіп, оны өз үйі етіп алды.

Экономика

Жергілікті экономика негізінен туризмге, ауыл шаруашылығына (оның ішінде көптеген жүзімдіктерге) және қолөнерге бағытталған. Жергілікті фермерлер томат, артишок, салат және жасыл бұршақ сияқты органикалық көкөністер өндіреді. Аймақ сондай-ақ шабдалы, жүзім, өрік, хиримоя, гуапуру, клубника және інжір сияқты жемістерімен де әйгілі. Бұдан басқа, шарап, сигани, бал, мармелад, ет өнімдері, шөптен жасалған тұрымдықтар, лаванда, өнер туындылары мен шеберлердің қолөнер бұйымдары да өндіріледі.

Климат

Самайпатаның климаты субтропикалық тау климаты ретінде жіктеледі, Кёппен климаттық жіктеу жүйесінде "Cfb" деп, ал Треварта климаттық жіктеу жүйесінде "Cfbl" деп белгіленеді. Климаты қоңыржай, қыс айларында жартылай құрғақ, жылдық орташа температурасы 19,9 °C құрайды. Қыс айларында Аргентина Пампасынан "Суразос" деп аталатын суық фронттар келіп, Санта-Крус жазықтары мен аңғарларына еніп, биіктікпен қосылғанда температураның нөлден төмен түсуіне себеп болады. Жазда күндер жылы, ал түндер салқын болады. Жылына орташа есеппен тоғыз күн мұз болады, көбінесе қыс айларында.

Шарап өсіру

Самайпатада Санта-Крус аңғарларындағы алғашқы испан қоныстарынан бастау алатын шарап мәдениеті дамыған. Республика дәуірінде өндіріс төмендегенімен, соңғы жылдары Боливияның ең көрнекті шарап өсіретін аймақтарының біріне айналды. Қазіргі таңда, егілген жер аумағы бойынша екінші орында тұр және, әсіресе Боливияның ең ірі қаласы Санта-Круздан, көбірек экотүристерді тартады. Аймақта үш белгілі шарап зауыты бар: Увайренда (онда 1750 Wines өндіріледі), Bodegas Landsua және El Último Vargas. 1750 м теңіз деңгейінен биіктікте орналасқан Самайпата, жоғары сапалы шараптары мен Боливия нарығындағы жетістіктері арқасында оның маңызды өкіліне айналды. Көркем көріністерімен және қолайлы ауа райымен танымал Самайпата шарап өсіруге өте ыңғайлы жай. Маусымдық және күндіз-түнгі температураның айырмашылығы, сондай-ақ көптеген аңғарларды қоршап тұрған төбелердің оңтүстіктен соққан суық желден қорғауының нәтижесінде Самайпата және Санта-Крус аңғарларының қалған бөлігі шарап өсіру әлеуетімен қызығушылық тудыратын аймаққа айналды. Негізгі өндірілетін сорттар – танат, каберне совиньон, сира, барбера, малбек, торронтес жүзімдері, олар аймақтың символдық жүзімдеріне айналды. Басқа сорттар да өсіріледі, бірақ олардың мөлшері аз: каберне фран, малбек, совиньон блан және рислинг. Бұл археологиялық кешенде инкаға дейінгі (Чайне), инка және испан отаршылдығы дәуірінен қалған қираған орындар бар. Ғибадатхананы бастапқыда аравак тайпасы салған, олар шығысқа қарай жатқан аңғарлар мен пампаларда мекендеген шане мәдениетіне жатады. Ғибадатхана зор жартасқа қашалған. Инкалар да ғибадатхананың жанына қала салған және аймақтың тұрақты түрде шабуылдайтын гуарани тайпаларынан қорғау үшін шанелермен сауда және одақтар құрған. Шанелер де, инкалар да ақырында гуарани жауынгерлерінен жеңілген деп есептеледі. Испандықтар аймақты отарлаған кезде, гуарани тайпалары үстемдік құрған және Эль-Фуэрте қиратылған еді. Испан отаршылары да ғибадатхананың жанында қала салған, бірақ кейіннен тұрғындары аңғардың төменгі жағына көшіп кеткен соң, ол тасталып қалды. Қызықты ерекшеліктерінің бірі – ұшқыш табақтарға құмар Эрих фон Деникеннің «Құдайлардың күймелері» кітабында ғарыш кемелерін ұшыру платформасы деп сипаттаған еңіс пандус. Қазіргі таңда, келушілердің жартастағы өрнектерге басқаннан келген зақымданулардың алдын алу үшін, кейбір аумақтар қоршалған.

Лас-Кевас

Сондай-ақ, жақын жерде Лас-Кювас та бар, ол өзендер мен сарқырамалардың бойымен жағымды серуендеуге мүмкіндік береді. Мұнда бірнеше ойыс пен жағажайлар кездеседі. Кіру үшін шағын төлем қабылданады. Кемпинг жасауға тыйым салынған.