Кіріспе

Йосеикан будо (養正館武道) (алғашқыда Йосеикан Рю Гёкушин Джудзюцу) — сёго будо түріне (総合武道, "құрамды" немесе "жалпы" жекпе-жек өнері) жатқызылуы мүмкін, бірақ бұл термин әртүрлі жекпе-жек жолдары біріктірілген жекпе-жекті көрсету үшін қолданылады. Бұл өнер ең көп танымал болуы мүмкін, себебі ол соғысқа дейінгі айкидо стилінен тараған; алайда, ол дзюдо, каратэ, батыс боксы, савате және гиокушин рю джудзюцу және Теншин Шоден Катори Шинто рю деп аталатын жапондық күрестің дәстүрлі түрлерімен маңызды байланыстарға ие. Өнердің "йо сеи кан" атауы үш жапон таңбасынан тұрады: "йо" – "оқыту", "сей" – "ақиқат", "кан" – "жер", оны ағылшын тіліне шамамен "ақиқатты үйрететін жер" немесе "дұрысты істеу үшін жаттығу орны" деп аударуға болады. Атаудың мақсаты – жекпе-жек өнерлеріне қатысты ақиқатты монополиялау емес, керісінше, Йосеикан оқу ортасының жан-жақтылығының арқасында әр адамның әртүрлі жекпе-жек техникаларын, философияларын және принциптерін зерттеу арқылы өзінің "ақиқатының" сезімін табуына мүмкіндік беру. Йосеикан будо 1931 жылы өнердің негізін қалаушы Минору Мочидзуки (1907–2003) жасаған стиль ретінде пайда болды. Ол дзюдоның негізін қалаушы Кано Джигоро және айкидоның негізін қалаушы Морихеи Уэсибаның жоғары дәрежелі шәкірті және көмекшісі болды. Бұл өнерде жоғары дәрежеге ие болғандықтан, ол дәстүрлі жапондық корю будоның ең көне стильдерінің бірі – Катори Шинто рюдің де шәкірті болды және Окинава аралдарынан материктік Жапонияға каратэ әкелген Гичин Фунакоши сияқты әртүрлі каратэ ұстаздарынан тәлім алды.

Эклектикалық шығу тегі

Ескі Йосеикан стилі негізінен джиу-джитсу, айкиджитсу, кобудо және бірнеше каратэ техникаларын қамтыды, мысалы: аяқпен сүргілеу және құлатқыштар (аши ваза), тік тұрып лақтыру (наге ваза) және жердегі күрес (не ваза); соққылар, тепкілер және қорғану техникалары (кихон те ваза, кихон уке ваза, кихон гери ваза); қашу (те ходоки), буын құлыптары, ие бітіру немесе бұрау (кансетсу ваза), өзгерту техникалары (хенка ваза); қылыш, таяқ және пышақпен ұстау техникалары; қарсы шабуылдар (ура ваза), мойынға қысқыштар (шиме ваза) және толыққанды құрбандық әдістері (сутеми ваза), сондай-ақ қарумен және қарусыз бірнеше жеке және жұптық каталар. Ескі стильдің ерекшелігі – ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін дамыған дәстүрлі Айкидо мен оның кейбір салаларында кездесетін эзотерикалық тәсілдерді қолдамады. Бір кезде Айкидоның негізін қалаушының ұлы және бас ұстазы Кисшомару Уэсиба Мочидзукиден өзінің жүйесінің айки бөлігін атау үшін «айкидо» есімін қолданудан бас тартуды сұрады. Бұл жүйе әлі де «айкидо» терминін қолданып келеді, бірақ осы өнердің бөлігін «айкибудо» деп атау да жиі кездеседі. Минору Мочидзукидің 1932 жылғы Уэсибадан алған лицензиясы Дайто-рю Айки-дзюцу болды, себебі Уэсиба ол өргеткен өнердің атын әлі өзгерте қоймаған (кейіннен ол Айкидо деп аталатын еді). Мочидзуки тіпті қарт жасында да Морихеи Уэсибамен жақсы қарым-қатынаста болды. Философиялық тұрғыдан алғанда, Уэсибаның (техникалық оқудан басқа) ықпалымен Мочидзукидің өнерін оқыту және жүйелеу әдісі Кано Жигороның іліміне үлкен қарызды болды, мүмкін, оның дзюдодағы тамырларына байланысты. Оның каталарды дамыту әдісі және өнерінің күрделі бөліктерін түсіндіру үшін ғылыми тәсілді қолдануы Каноның алғашқы оқыту әдісінің іздерін көрсетеді. Шындығында, Кано бастапқыда Мочидзукиді және басқа дзюдо ұстаздарын Кодоканның өзін-өзі қорғау бағдарламасына қайтару үшін Уэсибамен айкидоны оқуға жіберген. Айкидодан шабыттанған көптеген техникаларды Кодокан Гошин-дзюцу каталарында немесе өзін-өзі қорғау формаларында көруге болады, оларды, әдетте, Уэсибаның додзёсында Мочидзукимен бірге жаттыққан тағы бір жоғары дәрежелі дзюдо ұстазы Кенджи Томики енгізген. Мочидзукидің жағдайында, Каноның дзюдошыларды айкидодан оқыту жоспары тым жақсы жұмыс істеді, нәтижесінде Минору Уэсибаның тұрақты оқушысы болды және тіпті бір рет Кисшомарудың қабілетсіз болған жағдайында өнердің басшылығын мұраға алуға шақырылды. Мочидзукидің көп түрлілікке бейімділігі Каноның ілімінен алған әсерінің бір бөлігі деп қарастыруға болады. Кано өзі үйренген дәстүрлі джиу-джитсу түрлерін, Фусен-рю жердегі күресінен және батыс күресі тактикасынан алынған сияқты әртүрлі элементтермен біріктіргендей, Мочидзуки де күресу әдістерін түсіну үшін көптеген түрлі өнерлерді үйренуге тырысты. Шындығында, оның иайдо, дзёдо және джиу-джитсудың классикалық түрлері сияқты өнердегі алғашқы зерттеулерінің көп бөлігі Кодокандағы уақытында Каноның ұсынысы бойынша жасалды. Ол батыс боксын, каратэ және классикалық жапон қылышшылығын зерттеуді де қамтыды. Керісінше, ол Уэсибаға айкидоканың каратэшілердің шебер соққы беру техникаларын білуден пайда көретінін ұсынғанда, оның ұсынысына ынта-жігер болған жоқ. Техникалық тұрғыдан алғанда, дзюдоның ұлы Кюдзо Мифунэ және классикалық джиу-джитсу шебері Сандзюро Осиманың (Гёкусин-рю) ықпалын арттырып бағалауға болады. Бас штабтың аға ұстаздары мектептерін Сейфукан деп қайта атады және олар аға Мочидзукиден үйренген бастапқы стильді сақтауға тырысады.

Хиро Мочидзуки

Минору Мочизукидің ұлы (1936 ж.т.), Хироо Мочизуки, өте ерте жасынан бастап әкесінен жекпе-жек өнерін үйренді. Ол әкесінің көп салалы жүйесінде жан-жақты білім алды, бірақ әкесінің дзюдоға ерекше қабілеті болса, ұлының каратэге деген құштарлығы зор болды. 1957-1958 жылдары Францияда университет студенті ретінде оқыған ол, әкесінің шәкірті Джим Алшейктің қайтысынан кейін елге оралып, сол елдегі бұл өнерге артып жатқан үлкен қолдауды өз мойнына алды. Ол батыс және шығыс мәдениеттерінен шабыттанған жаңа каталарды енгізіп, каратэ және кобудо турнирлері үшін нүктелік спарринг түрін ұсынды. Хироо өте табысты жаңашыл және бұл өнерді танымал етуші ретінде танылды, оны әкесінен гөрі әлдеқайда кең ауқымда үйретті, сондай-ақ ФФЛДБ (Fédération Française Libre D'Aïkido et de Budo) сияқты айкидоға негізделген ірі ұйымдармен байланыста болды. Минору Мочизуки 2003 жылы Францияда қайтыс болды, ал одан бұрын ұйымның басшылығын Хирооға тапсырды. Бүгінде ескі стильді ұстанатындар аз, өйткені көптеген адамдар 1970 жылдары Хироо Мочизуки құрған Йосеикан Будо стиліне көшті. Жаңа стиль дәстүрлі және заманауи будоны, соның ішінде батыс боксы, савате және басқа да батыс өнерлерін қамтиды. Жаңа жүйеде спорттық және жарыстық элементтер де бар, инновациялық жабдықтар қауіпсіз, бірақ күшті бәсекелестікке мүмкіндік береді. Спорттық және жарыстық аспектілер қазіргі заманғы будо жүйесінің шағын бөлігі ғана болып табылады және білім беру құралы ретінде, сонымен қатар өнерді әлемге таныстыру үшін қызмет етеді.

Хироның Йосеикан Будоның негізгі элементтері

Йосеикан Будо Хиро Мочидзуки – Минору Мочидзуки ұстазы құрған және оның ұлының өнерге қатысты зерттеулері арқылы жетілдірілген жапондық жан-жақты жекпе-жек өнері. Оның техникасы соққы толқынының қозғалысына негізделген, осылайша күшті соққылар энергияны бүкіл денеге жақсы таратуға мүмкіндік береді. Мысалы, соққылар әрқашан дөңгелек жамбас қозғалысымен іске қосылады, бұл қолға берілетін соққы толқынын тудырады; қол бұлшық еттері тек қозғалысты басқаруға көмектеседі, күштің көп бөлігі жамбастан беріледі. Бұл соққылар мен лақтырулар үшін де қолданылады. Хироу Йосеикан Будоның ерекше белгілері – атэми (аяқ, тоқпан, шынтақ және тізе соққылары), лақтырулар (негізінен дзюдодан алынған техникалар), құрбандық әдістері (сутеми), өзін-өзі қорғау, оның ішінде қауіпті техникалар (әртүрлі буын бұғаулар, шынтақ соққылары), жердегі күрес (не ваза) ұстап, буын бұғаулармен жұмыс және қарумен жұмыс (бокен, ағаш таяқ, пышақ). Хироудың Йосеиканы Жапония мен Еуропада кеңінен таралған. Минору Мочидзукидің ескі стильдегі шәкірттерінің бірі Патрик Ауге АҚШ-та тұрады, бірақ оның назары Канадаға аударған, онда осы топтың көптеген жаттығушылары тұрады. АҚШ ұйымы әлі де Мастер Хиро Мочидзуки және Дүниежүзілік Йосеикан Федерациясымен байланыста. Франция шебері Хиро Мочидзуки 1999 жылы Йосеикан Будо басшылығын әкесінен мұра етіп алды. Қазір ол Мочидзуки мектебін басқарады және Дүниежүзілік Йосеикан Федерациясын Ауге және басқа да аға Мочидзуки шәкірттері басқаратын топтардан бөлек жеке құрылым ретінде басқарады, олар Минору Мочидзуки қайтыс болғаннан кейін Шизуока, Жапониядағы бұрынғы Йосеикан штаб-пәтеріндегі додзёда Сейфукан додзёсын құрған.

Эволюция

Йосеикан Будо ондаған жылдар бойы өзгерістерге, жаңартуларға және жетілдірулерге ұшырады. Минору Сенсей будоны академиялық формада "қатыруды" қаламады және үнемі эволюция мен жақсартуды іздеді, оның өзінің сөздерімен жақсы бейнеленген: "Ешқашан сізге үйреткен нәрсені ғана үйретпеңіз". Хиро атасының жүйесін жетілдіріп, Йосеикан Будо қолданатын барлық жекпе-жек өнеріне ортақ байланыс енгізді. Бұл – қытайлар ци деп атайтын танден тудыратын "дірілдеу" немесе "толқын", ол әр техникада (атеми, лақтырулар, құлыптар, қарулар және т.б.) қолданылады, соның арқасында қолданушы өте икемді және серпімді болып, күшін зор арттыра алады. Йосеикан Будо қазірде дәстүрлі жекпе-жек өнері де, заманауи спорт та бірге үйлесім тапқан.

Ранктер жүйесі

Йосеикан Будо дағдының жетілуін көрсету үшін түрлі-түсті белбеулерді пайдаланған, бірақ қазір барлық будокалар көк кеикоги және көк-ақ белбеу киеді, ол синустық толқынның импульстарын бейнелейді, ешқандай дәрежелік белгілерсіз. Мұнанша және юданша деп аталатын екі негізгі дәреже бар.

Австралия

Йосеикан Будо Австралияға Минору Мочизукидің тікелей шәкірті Йошиаки Унно әкелді. Унно бұл стильді жекелеген тәлімдер ретінде (Каратэ, Айкидо, Кобудо және Иаидо) оқытты. Дүниежүзілік Йосеикан федерациясының (WYF) Австралиядағы өкілі 1980 жылы Стивен Вейр, Унноның алғашқы Каратэ шәкірттерінің бірі құрған клубтан өркендеді. Бұл клуб бастапқыда дәстүрлі Каратэні негізгі өнер ретінде үйретті. 1996 жылы Вейр бұл клубты Рой Хебденге тапсырды. 2001 жылы Унноның зейнетке шығуына және Йосеикан Жапониясымен байланыс үзілуіне байланысты, нұсқаушы Рой Хебден клубтың бас ұйымға адалдығын қайта растау үшін Хироо Мочизукиге жүгінді. 2002 жылы Йосеикан Будо Австралия тікелей түрде Йосеикан Дүниежүзілік Федерациясына, қазіргі WYF-қа қосылды. Йосеикан Будо сондай-ақ Австралия Каратэ федерациясының құрамында қала береді. Хебден Австралиядағы WYF өкілі болып тағайындалды және Мочизуки мен оның аға нұсқаушыларынан Йосеикан Будоны үйрену үшін Францияға көптеген сапарлар жасады, сондай-ақ клубтың Хироо Мочизуки ұсынған принциптерді қолдана отырып, Йосеикан Будоны дамытуға қабілетті екенін қамтамасыз етті. Бұл клуб Батыс Австралияда орналасқан. Унноның тағы бір шәкірті, 5-дан Росс Тейлор, Батыс Австралияның Вангара қаласындағы Батыс жағалау Айкидо жекпе-жек өнер академиясын басқарады және Минору Мочизуки мен Унноның ілімдерін жалғастырады.