Кіріспе

Шинтайдо (新体道, жапон сөзі, «Жаңа дене жолы» деп аударылады) – дене арқылы өзін-өзі жеткізу және қарым-қатынас құралы ретіндегі қозғалыс жүйесі. Физикалық және көркемдік элементтерді үйлестіре отырып, ол 1960 жылдары Жапонияда құрылған. Оның бастаулары дәстүрлі жапондық жекпе-жек өнерінде, қытай медицинасында және буддалық медитация техникаларында жатыр, ал оның авторы Хироюки Аокиге қазіргі батыс өнері мен христиан діні де ықпал еткен. Шинтайдо – тек практикалық жекпе-жек өнері ғана емес, сонымен қатар көркемдік өрнек берудің, денсаулықты нығайтудың және өзін-өзі тану мен өзгертудің жолы болып табылады. Шинтайдо қолмен орындалады, бірақ оқу бағдарламасына боджитсу (棒術) – ұзын таяқпен (бо, 棒) жұмыс істеу және кенитсу (剣術) – ағаш қылышпен (бокуто, 木刀) жұмыс істеу кіреді.

Қазіргі заманның будосы

Хироюки Аокидің рухани және көркемдік ізденістері 1960-шы жылдардағы каратэмен толыққанды қанағаттандырылмады. Әдемілік пен бейбітшілікке ұмтылыспен, ол «бірден жұмсақ та, кеңге жайылған қозғалысты» іздеді, ол жердің шеттеріне дейін таралып, табиғатқа немесе денеге қарсы келмейтін, ыңғайлы қолданылатын күшке ие болсын деген ниетте болды. Шигеру Эгамидан каратэ оқыған кезінде, ол өзінің зерттеу тобын құрды. Бұл топқа каратэмен айналысатын адамдардан бөлек, оны тым қатал және кешірімсіз деп тастағандар, сондай-ақ физикалық мүмкіндіктері шектеулі адамдар да кірді. 1964 жылы ол денені табиғи, әдемі және тиімді қозғаудың жолын тауып, мақсатына жетті. Бірақ, мұндай қозғалысқа жаңадан бастаған оқушының 20 жыл бойы үйренуі қажет болуы мүмкін деп сенді. Егер ол өзі ұмтылған жаңа мәдениеттің бастамасы болса, онда оған салыстырмалы түрде оңай үйренілетін жүйе қажет екенін түсінді. Ол көпшілікке ұнайтын, сонымен бірге дене мен жанды қайта жаңғырта алатын, энергия, сергіту сыйлап, өмірге көтеріңкілік пен жаңа үміттер ұялататын, жанды күн сайын жаңарып, толықтыратын жауынгерлік өнерді жасағысы келді. Осы топтан ол 30-ға жуық инструкторды таңдап, техниканы терең зерттеуге кірістірді. Олардың тәжірибелік сабақтарынан Хироюки Аоки белгілі бір қозғалыстар мен әдістерді іріктеп алып, оларды жаңа жүйесіне енгізді. Осы кезеңде үш негізгі ката пайда болды: Тенсингосо (Аоки 1966 жылдың сәуірінде жасаған), Эйко (Ракутенкай 1966 жылдың 1 желтоқсанындағы кешкі жаттығуда тапқан) және Хикари (төменде қараңыз). 1970 жылы ол өзінің жеке мектебін – Согобудо (жалпылама жауынгерлік өнер) Ренмейін құрды. Бұл мектеп Шинтайдоны дамыту және үйрету арқылы дәстүрлі Будоны жаңғыртуға бағытталған. Ракутенкай таратылғаннан кейін, Аокидің бірнеше жетекші оқушылары мен ұстаздары, Шинтайдоны құруға көмектескендер, топтан шығып кетті. Олардың арасында Мастер Эгамидің ұлы Масатаке Эгами, Като Томорори, Хокари Шикох, оның інісі Ито Джугуро, Тосима Шигеико және Чиеко Като болды. Осыдан кейін Шинтайдо ұйымы мен практикасынан көптеген шығармашылық күштер кетіп қалды.

Ұсынылған пайда

Шинтайдо қазіргі заманғы адамдардың күресі физикалық емес, көбінесе эмоционалдық және психологиялық мәселелерде жатыр деп есептейді. Шинтайдо жақсырақ өмір сүруге көмектесетін және интуитивті, жайлы сезінуге, кернеусіз болуға бағытталған жаңа "өмір салтын" дамытуға арналған дене қозғалыстарын ұсынады; мұның себебі, дене еркін болған сайын, оның қозғалыстары да тиімдірек болады деген сенім. Шинтайдоның негізін қалаушы Аоки Хироюки ұлы өнер деңгейіне жететін жартылай жекпе-жек өнерін жасауды мақсат еткен. Сондықтан әдемілік пен ағылшын тіліндегі fluidity (сұйықтық) маңызды ерекшеліктері болып табылады. Шинтайдомен шұғылдану денелік сезімталдықты және дене жеткізетін көптеген сигналдарға ашық болуды арттырады, осылайша оны адамның ішкі жағдайы, эволюциясы, шектеулері мен мүмкіндіктерін зерттеу құралы ретінде қолдануға болады. Жұптасып жасалатын жаттығулар өзара байланыс жасау және өзіңді нығайту қабілетін ашуға және дамытуға мүмкіндік береді. Доджо (道場, жаттығу алаңы) – бұл концепцияны қауіпсіз жағдайда зерттеуге арналған орын.

Негізгі нысандар

Әрбір Шинтайдо жаттығуы денеге күнделікті өмірдің кернеулерінен арылып, табиғи түрде қозғала алатын жағдайға дейін оны жұмсарту және созуға арналған жылыту жаттығуларымен басталады. Бұдан кейін денеді ашуға бағытталған, күшті жаттығулар жасалуы мүмкін. Бұл жаттығулар, Шинтайдодағы барлық нәрсе сияқты, тиімді жекпе-жек техникасына негізделген. Осы жаттығулардың көпшілігі жеке, бір серіктеспен немесе топта орындалуы мүмкін; оларды динамикалық, ресми түрде немесе баяу және ойша орындауға болады. Кейбіреулеріне дауыс қолдану қажет.

Тенсингсо (天真五相)

Тенсингсо (ғарыштық ақиқаттың бес көрінісі) – Шинтайдоның маңызды формаларының (немесе ката, 型) бірі. Оның маңызы орындалу контексіне қарай өзгеруі мүмкін. Әскери өнер техникасы ретінде, ол будоның барлық негізгі техникаларын (шабуылдар, қию және лақтырулар) қамтитын қорытынды. Көркемдік символ ретінде, ол өмір циклын – туудан өлімге дейінгі аралықты бейнелейді. Жеке даму техникасы ретінде, ол медитация позаларының (мудралардың) толық жиынтығы.

Ейко (栄光)

Еко (даңқ) – семсерлесу өнерінен бейімделген, адамның өміріне арналған мадақ. Ол жаттығушыны жер мен көк, идеал мен шындық арасына жетелейді. Егер нық сеніммен жасалса, ол адамды "тар шеңберден" шығарып, жаңа сезімдердің құйынына салады. Еко жасау – өзіңнің ішкі және сыртқы кеңістігіңді кеңейту; серіктеспен бірге жұмыс істегенде, уақытты сезіну, концентрацияны арттыруға көмектеседі және қалыпты мүмкіндіктерден асып түсуге мүмкіндік береді.

Хикари (光)

Хикари (жарықпен ойнау), тілмен жеткізуге келмейтін нәрсе болса да, Шинтайдоның көркемдік шедеврі саналады. Бұл – жеке өнерді білдірудің бірегей түрі: оның қозғалыстары толығымен еркін, сондықтан формасы жоқ және оны үйрету мүмкін емес. Вакаме тайсода (わかめ体操, теңіз шөптерімен жаттығу) екі адам бетпе-бет тұрып, кезектесіп теңіз шөптері мен мұхиттың рөлін ойнайды. Теңіз түбіне бекінген балдырлар, мұхиттың нәзік сезіміне жауап ретінде иілгіш толқындар жасап, қозғалады. Бұл жаттығу жылдамдатып терең сезімге жетелеуі мүмкін. Сонымен қатар, ол шабуылға қарсы сезімталдық пен орталықтандырылған, еркін жауап беру қабілетін дамытуға көмектеседі.

Таймё (大妙)

Синтайдо каталарының ең жұмсақ және соңғысы – Таймё (үлкен құпия) қарт, дені нашар адамдар немесе жүкті әйелдердің күшін арттырып, Синтайдо практикасының әсемдігін сезінуі үшін жасалған. Ұзақ және жұмсақ ката, ол Синтайдо практикасының көптеген жақтарының элементтерін қамтиды, емдік қасиетке ие және терең медитация күйін тудырады.

Демалу мен созылудан ашықтық пен еркіндікке дейін

Синтайдоның бірінші мақсаты – дене мен сананы толыққанды босатып, еркін және икемді ету. Одан кейін, біздің өмірлік энергиямыз бен қабілеттерімді көрсете алатындай кең қозғалыстар дамытылады. Көптеген жаттығулар денеңізді, әсіресе жамбас, қарын, кеуде және қолдарын ашады. Практикамен айналысушылар өмірге және басқа адамдарға ашық көзқараспен қарауға мүмкіндік беретін жайлы сезімді дамытуға ұмтылады. Кумите (組み手, серіктеспен жаттығулар) бізге үйренген әдістеріміздің тиімділігін сынауға мүмкіндік береді: босаң дене, кең қозғалыстар және айқын ниет әдістерді тиімді етеді. Бәсекелестік болмайды. Әрбір қатысушы өзін еркін жеткізуге және өзара ынтымақтастық, құрмет және сенім рухында өз әлеуетін ашуға шақырылады. Кумите ресми қозғалыспен басталуы мүмкін, бірақ ол екі серіктес арасындағы еркін биге айналады.

Шинтайдо каратэсі (新空手)

Шинтайдо каратэ оқу бағдарламасы Шинтайдо құрылған кезде Эгами сенсей басқарған мектептің шотокай каратэ оқу бағдарламасының қысқартылған нұсқасына негізделген. Каратэді оқу Шинтайдоның өзіне оқуды толықтыруға арналған, және көбінесе Шинтайдо тарихы мен бастауын зерттегісі келетін көп жылдық тәжірибелі Шинтайдо студенттері оны оқиды. Жаңа бастаушылар екі тайкёку (太極) және екі хэйан (平安) каталарын (әрқайсысы шо және дай түрлерінде ұсынылады), сондай-ақ түрлі соққылар, тепкілер және кумиті комбинацияларын үйренеді. Алға басқан студенттер (шоданнан жоғары) дәстүрлі каратэ каталарының кең ауқымын зерттейді, соңында ең жоғары деңгейде бастапқы тайкёку катасын қайта қарастырады.

Оқу бағдарламасы мен ұйымдастыру

Шинтайдо бес Дан (段, жоғары деңгей) дәрежесін ұсынады: қазіргі уақытта әлемде ең жоғары (5-дан) дәрежесін тек төрт адам ғана иеленеді. Орта есеппен 1-ші Данға (Шинтайдо оқытушысы дәрежесіне) жету үшін он жылдық тәжірибе қажет. Боджитсу және каратэнің Шинтайдо түрлерінде де ұқсас дәрежелер бар. Еуропада Кю (級, төменгі деңгей) емтихандары әр елде жеке-жеке өткізіледі. 1-ші Дан және одан жоғары дәрежелер үшін емтихандар Еуропалық Шинтайдо колледжі (ESC) ұйымдастырған еуропалық семинарда өткізіледі. 3-ші Дан және одан жоғары дәрежелер бойынша емтихандар әр төрт жыл сайын әлемнің әртүрлі аймақтарында өткізілетін халықаралық фестивальдарда ұйымдастырылады. Халықаралық Шинтайдо колледжі (ISC) – Шинтайдо оқытушыларының бас ұйымы. Ол әр төрт жыл сайын шақырылып, сол кезде 3-ші Дан және одан жоғары дәрежелер бойынша емтихандар да өткізіледі. Техникалық комитет (ISC TC) Шинтайдоның үш аймағынан – Еуропадан, Америкадан (Австралияны қоса) және Жапониядан таңдалған тоғыз мүшеден тұрады. Бұл комитет әлем бойынша тәжірибе мен техниканы үйлестіруді мақсат етеді. Шинтайдоның туған отаны – Жапонияда көптеген оқытушылар бар, олардың көпшілігі ұлттық ұйым (NPO) құрамында жұмыс істейді. Батыс жарты шардан Шинтайдо АҚШ, Канада және Бразилияда таралған. АҚШ-тағы оқытушылар Америка Шинтайдосының қолдауымен жұмыс істейді. Еуропадағы Еуропалық Шинтайдо колледжі (ESC) Германия, Бельгия, Испания, Франция, Ұлыбритания, Италия, Чехия және Швейцариядағы Шинтайдо оқытушыларының көп бөлігін біріктіреді. ESC жыл сайын «форум» өткізіп, сонымен қатар 1-ші және 2-ші Дан дәрежелері бойынша емтихандар ұйымдастырады. Еуропалық техникалық комитет (ETC) емтихандарды қадағалайды және Еуропадағы барлық емтихандар үшін оқу бағдарламасын белгілейді. Кю дәрежесі бойынша емтихандар жылына екі рет ұлттық немесе жергілікті деңгейде өткізілуі мүмкін.