Кіріспе

Жапондық қазіргі заманғы жекпе-жек өнері – қарусыз жауынгерлік өнер және спорт, Олимпиадалық спорт түрі (1964 жылдан бері) және халықаралық жарыстарда кең таралған күрес түрі. Дзюдо 1882 жылы Кано Джигоромен эклектикалық жекпе-жек өнері ретінде құрылды. Ол бұрынғы стильдерінен (атап айтқанда Тенджин Шинё рю дзюдзюцу және Кито рю дзюдзюцу) "рандори" (еркін жаттығу) басымдығымен және соққы беру, қару қолдану жаттығуларынан бас тарту арқылы ерекшеленді. Дзюдоға арналған философия және одан кейінгі оқыту әдістемесі, корюдан (көне мектеп) дамыған басқа да қазіргі заманғы жапон жекпе-жек өнерлері үшін үлгі болды; 古流. Дзюдо әсерінен әлемде бразилиялық джиу-джитсу, Крав-Мага, самбо және ARB сияқты көптеген туынды жекпе-жек өнерлері пайда болды. Сондай-ақ, Дзюдо жақын арадағы жекпе-жек (CQC), аралас жекпе-жек (MMA), ату күресі және бағындыру күресі сияқты басқа да жекпе-жек стиліне әсер етті.

Құрылтайшының ертедегі өмірі

Дзюдоның ерте тарихы оның негізін қалаушы, жапон полиматы және педагогы Жигоро Канодан ажырамас; 嘉納 治五郎; Кано Жигоро, туған Жигоро Шинносуке; 新之助 治五郎; Шинносуке Джигоро. Кано салыстырмалы түрде жақсы жағдайдағы отбасында дүниеге келген. Оның әкесі, Жиросаку, Шига префектурасындағы Шинто Хиёси ғибадатханасының бас діни қызметкерінің екінші ұлы болды. Ол Кику Масамуне саке пісіру компаниясының иесінің қызы Садако Каноға үйленді және отбасымен асырап алынып, атын Каноға өзгертті. Соңында ол шогунат үкіметінде лауазымды адам болды. Жигоро Кано академиялық тәрбие алды және жеті жасынан бастап ағылшын тілін, жапон каллиграфиясын; 書道; shodō және Төрт кітапты (Төрт Конфуций мәтіні) бірнеше оқытушыдан оқыды. Он төрт жасында Кано Токиодағы Шиба ауданындағы Икуэй Гиджуку ағылшын тіліндегі мектепке орналасты. Бұл мектепте кең таралған зорлық-зомбылық мәдениеті Каноның Jujutsu; 柔術; Jūjutsu dōjō; 道場; dōjō іздеуіне түрткі болды. Бірнеше жыл өткен соң ол көнсе келетін ұстазды тапты. Осылардың бірнешеуіне сұраныс білдіргеннен кейін, Каноны Фукуда Хачиносукеге (шамамен 1828–1880) бағыттады, ол дзюдзюцудың Tenjin Shinyo ryu; Tenjin Shin'yō ryū; 天神真楊流 мектебінің мұғалімі болды және бес оқушыға сабақ берген кішкентай тоғыз татамилік додзёға ие болды. Фукуда формальды жаттығуларға қарағанда техникаға басымдық бергендігі айтылады, бұл Каноның дзюдодағы рандориге; 乱取り; randori басымдық беруінің негізін қалады. 1880 жылы Фукуда қайтыс болғаннан кейін, оның ең белсенді және ең қабілетті шәкірті болған Каноға Фукуда додзёсының деншо; 伝書; берілді. Кано өзінің оқуын тағы бір Tenjin Shin'yō ryū мектебінде жалғастырды, ол Изо Масатомоға (шамамен 1820–1881) тиесілі болды. Изо "ката" практикасына көбірек мән берді және рандори сабақтарын көмекшілерге, көбінесе Каноға тапсырды. Изо 1881 жылғы маусымда қайтыс болды, ал Кано Кито-рюдің Икубо Цунетосидің (1835–1889) додзёсында оқуын жалғастырды; Kitō ryū; 起倒流. Фукуда сияқты, Икубо да рандориге үлкен мән берді, ал Кито-рю nage waza; 投げ技; техникасына көбірек назар аударды.

Кодоканның құрылуы

1882 жылы ақпанда Кано Токионың Шитая ауданында (қазіргі Тайто ауданының Хигаси Уэно аймағы) будда ғибадатханасында мектеп және доджо ашты. Каноның Кито-рю ұстазы Икубо аптасына үш күн доджоға келіп, оқытуға көмектесті. Ғибадатханаға Кодокан (講道館; Kōdōkan) деген ат берілгенге дейін екі жыл өтсе де, Кано әлі Кито-рюда Менкё (免許) алған жоқ. Дегенмен, бұл оқиға қазір Кодоканның құрылуы ретінде қарастырылады. Эйшо-дзи доджосы бастапқыда шоин болып құрылған. Ол салыстырмалы түрде шағын болды, жаттығу алаңы 12 джо (214 шаршы фут) құрады. Кано тұрақты және тұрақты емес студенттерді қабылдады, алғашқы екеуі – Томита Цунежиро және Сайго Широ болды. Келесі жылдың тамызында оларға шодан (дәреже); шодан; 初段 белгісі берілді, бұл кез келген жартылай әскери өнерде алғаш рет берілген дәреже болды.

Дзюдо мен джуджуцу

Каноның дзюдоға деген көзқарасының негізгі қағидалары сейриоку зен'йо; 精力善用; және jita kyōei; 自他共栄; Ол сейриоку зен'йоның қолданылуын jū yoku gō o seisu тұжырымдамасымен суреттеді; 柔能く剛を制す 柔能剛制; Қысқаша айтқанда, күшті қарсыласқа қарсы тұру жеңіліске әкеледі, ал қарсыластың шабуылына бейімделу және одан қашу оның тепе-теңдігін жоғалтуына, күшінің азаюына және сіздің жеңісіңізге себеп болады. Бұл күштер арасындағы қатынастан тәуелсіз, сондықтан әлсіз қарсылас та күшті қарсыласты жеңе алады. Осыған байланысты "жу-йоку го-о-сейсу" теориясы пайда болды. Кано сейриоку зен'йоның, бастапқыда джиу-джитсу тұжырымдамасы ретінде қабылдалғанын, одан әрі кең философиялық мағынаға ие екенін түсінді. Конфуцийшілдік әсері бар jita kyōei-мен байланысты, оның кеңінен қолданылуы дзюдоның жауынгерлік өнерден; 武術; буджитсу, жауынгерлік жолға; 武道; будо айналуына ықпал етті. Кано осы қағидаларға сәйкес келмейтін техникаларды қабылдамады және техникаларды орындаудағы тиімділіктің маңыздылығын баса көрсетті. Ол джиу-джитсуды осы идеалдарға сәйкес оқытудың өзін-өзі жетілдіруге және қоғамды жақсартуға жол ашатынына сенді. Алайда, ол жапон қоғамының джиу-джитсуға деген теріс көзқарасын жақсы білді: сол кезде тағы да бірнеше буджитсу (жауынгерлік өнер) шеберлері болғанмен, буджитсу көбінесе ұлттан мүлдем ұмытылған еді. Тіпті, егер мен джиу-джитсу үйреткім келсе де, көптеген адамдар осы туралы ойлауын тоқтатқан. Сондықтан, менің мақсатым джиу-джитсудан гөрі кеңірек болғандықтан, басқа атаумен сабақ беруді дұрыс деп шештім. Кано "джуджутсу оның өнерін толық сипаттауға жеткіліксіз" деп есептеді: "өнер" немесе "құрал" деген мағына берсе де, ол физикалық техникалар жиынтығынан тұратын әдіс екенін білдіреді. Сондықтан ол екінші таңбаны "жол", "бағыт" немесе "жол" деген мағынаны білдіретін таңбаға ауыстырды, бұл джиу-джитсуға қарағанда философиялық контексті білдіреді және қытайлық тао ұғымымен ортақ тамырға ие. Осылайша Кано оны дзюдо деп атады; 柔道; Jūdō.

Дзюдо ваза (техникалық)

Дзюдода вазаның үш негізгі санаты бар; 技: nage waza; 投げ技; , katame waza; 固技; және atemi waza; 当て身技;. Дзюдо көбінесе nage waza және katame waza түрлерімен танымал. Дзюдомен айналысатын адамдар әдетте әр жаттығудың бір бөлігін укеге (жауынгерлік өнер); укеми; 受け身, арнап, осылайша nage waza-ны айтарлықтай жарақат алу қаупінсіз жаттығуға мүмкіндік алады. Укемидің бірнеше ерекше түрлері бар, олардың ішінде: уширо укеми; 後ろ受身; , yoko ukemi; 横受け身; , mae ukemi; 前受け身; және zenpo kaiten ukemi; 前方回転受身;.

Вазаны орындайтын адам тори (жауынгерлік өнер); тори; 取り деп, ал оған ваза орындалған адам уке (жауынгерлік өнер); уке; 受け деп аталады.

Атеми-ваза (жарақтандыру әдістері)

Атеми ваза – бұл торидің укеге өмірлік маңызды нүктеге соққы беріп, оны қабілетсіз қалдыратын техникалар. Атеми ваза катадан басқа жағдайларда қолдануға рұқсат етілмейді.

Рандори (еркін жаттығу)

Дзюдо педагогикасы рэндориге баса назар аударады; 乱取り; Бұл термин жаттығудың әртүрлі түрлерін қамтиды, ал оның қарқындылығы қатысушылардың ниеті мен шеберлігіне байланысты өзгеріп отырады. Бір жағынан, Якусоку гейко деп аталатын, мойынсұнатын стильдегі рэндори бар; 約束稽古; онда екі қатысушы да серігінің лақтыру әрекетіне қарсылық көрсетпейді. Бұған ұқсас түсінік – Sute geiko; 捨稽古; , онда тәжірибелі дзюдошы өзін жас серігімен лақтыруға рұқсат етеді. Якусоку гейкоға керісінше, жанкүйерлер арасындағы жарыс стилін имитациялауға тырысатын қатал стильдегі рэндори бар. Қатты рэндори дзюдоның тірегі болғанымен, егер рэндоридің мақсаты оқу емес, "жеңу" болса, дәстүрді сақтаушылар бәсекелестікке артық көңіл бөлгенді ұнатпайды.

Тандоку-реншу (өз бетінше жаттығу)

Жеке жұмыс.

Тарих

Жарыс (試合) – дзюдоның маңызды бір бөлігі. 1899 жылы Канодан Дзюдо үшін алғашқы ресми ережелерді жасау үшін Дай Ниппон Бутоку Кай комитетін басқаруды сұрады. Бұл ережелер түрлі дәстүрлі джиу-джитсу мектептері мен Кодокан дзюдосының оқушылары арасындағы жарыстарды қамтуға тиіс болды. Жарыс 15 минутқа созылды және атэми вазаны есептемегенде, нагэ ваза мен катамэ ваза негізінде бағаланды. Жеңіс екі иппонмен шешілді, жеңіске жетудің төрт түрлі жолының кез келгенімен: «Тастау» арқылы, қарсыластың арқасы жеткілікті күшпен төсенішке тиіп, «жеткілікті» уақыт бойы «қарсыласты басып ұстау» немесе «Бағындыру» арқылы, яғни қарсыласты өзін жеңілді деп мойындауға немесе төрешінің немесе шеткі төрешінің тоқтатуын сұрауға мәжбүр ету арқылы. Саусақтарға, бауырсақтарға және тобықтарға жасалатын бұғауларға тыйым салынды. 1900 жылы Кодокан бұл ережелерді кю дәрежелері үшін барлық буындық бұғауларды тыйымдау және дан дәрежелері үшін тыйым салынған кансетсу вазасына білек бұғауларын қосу туралы түзетулермен қабылдады. Сондай-ақ, тачи ваза мен нэ ваза арақатынасының кю дәрежелері үшін 70%-дан 80%-ға дейін, ал дан дәрежелері үшін 60%-тан 70%-ға дейін болуы керек екені айтылды. Бұлар 1925 жылы тағы да толықтырылды. Кано Жигоро дзюдоның Олимпиадалық спорт түрі болуын ұзақ уақыттан бері қалаған. Дзюдоның Олимпиада ойындарында алғаш рет 1932 жылы Кано ұйымдастырған бейресми көрсетуде көрінді. Алайда, Кано дзюдоның Олимпиадалық спорт түріне ену мүмкіндігіне қатысты күмәнді болды: Маған түрлі топтардан дзюдоның Олимпиада ойындарында басқа ойындар мен спорт түрлерімен бірге енгізілуінің дұрыс екендігі және мүмкіндігі туралы сұрақтар келіп түсті. Қазіргі уақытта менің бұл мәселеге қатысты көзқарасым өте пассивті. Егер басқа мүше елдер мұндай қалауды білдірсе, мен қарсы емеспін. Бірақ мен бастама көтеруге құштар емеспін. Біріншіден, дзюдо – жай ғана спорт немесе ойын емес. Мен оны өмір, өнер және ғылым қағидасы деп санаймын. Шын мәнінде, ол жеке мәдени жетілуге жетудің бір жолы. Дзюдоның жаттығуларының тек бір түрі ғана, яғни рандори немесе еркін жаттығу спорт түрі ретінде қарастырылуы мүмкін. Әрине, бокс пен фехтование туралы да осыны айтуға болады, бірақ олар қазіргі уақытта спорт ретінде жүзеге асырылуда. Олимпиада ойындары ұлтшылдыққа толы, сондықтан оған ықпал ету және Кодокан құрылғанға дейін болған джиу-джитсу сияқты «жарыс дзюдосын» дамыту мүмкін. Дзюдо өнер және ғылым ретінде кез келген сыртқы ықпалдардан – саяси, ұлттық, нәсілдік, қаржылық немесе кез келген басқа ұйымдасқан мүдделерден босатылуы керек. Онымен байланысты барлық нәрселер оның түпкі мақсатына, яғни «Адамзаттың игілігіне» бағытталуы тиіс. Адамдарды құрбандыққа шалу – ежелгі тарихтың бір бөлігі.

Жайғы Олимпиада ойындарында дзюдоның қолданылуы

1960 жылы 22 тамызда Римде өткен Халықаралық Олимпиада комитетінің 57-ші жалпы мәжілісінде ХОК мүшелері дзюдоны Олимпиада ойындары бағдарламасына қосу туралы ресми шешім қабылдады. Жапондық делегация ұсынған бұл бастамаға барлық қатысушылар қолдау көрсетті. Көпшілікке қарсы болғандар дзюдоның өзіне емес, Олимпиада бағдарламасын кеңейтуге қарсылық білдірді. Соңғы дауыс беруде тек екі қарсы дауыс тіркелді. Тарихта алғаш рет жапондық дәстүрлі спорт түрі Олимпиада жарысына енгізілді. Нәтижесінде, дзюдо 1964 жылы Токиода өткен Олимпиада ойындарында алғаш рет ерлер арасындағы олимпиадалық спорт түрі ретінде танылды. Олимпиада комитеті бастапқыда 1968 жылғы Олимпиададан дзюдоны алып тастады, бірақ наразылықтардан кейін бұл шешімнен қайтарды. Голландиялық Антон Геесинк ашық салмақ дәрежесінде жапондық Акио Каминаганы жеңіп, дзюдодан алғашқы Олимпиада алтын медалін жеңіп алды. Әйелдер арасындағы жарыс 1988 жылы Олимпиада ойындарында көрсету мақсатында ұйымдастырылды, ал 1992 жылы ресми медальдық бағдарламаға қосылды.

Жайғы Паралимпиада ойындарында дзюдоның қолданылуы

Дзюдо 1988 жылғы Сеулде өткен Жазғы Паралимпиада ойындарында паралимпиадалық спорт түрі ретінде енгізілді, ал әйелдер арасындағы жарыстар 2004 жылғы Жазғы Паралимпиада ойындарында бірінші рет өткізілді.

Дзюдоның Комонвелл ойындарында қолданылуы

Дзюдо – Достастық ойындарының үш рет өткізілген жарысында міндетті емес түрде қосылған спорт түрі болды: 1990 жылы Оклендте, 2002 жылы Манчестерде және 2014 жылы Глазгода өткен Достастық ойындары. 2022 жылдан бастап дзюдо Бирмингемде өтетін Достастық ойындарының 22-ші жарысындағы негізгі спорт түріне айналады.

Қазіргі халықаралық конкурстың ережелері

Жазалар мыналарға берілуі мүмкін: белсенсіздік немесе жекпе-жектің барысын тоқтату; қауіпсіздік ережелерін бұзу, мысалы, тыйым салынған техникаларды қолдану, немесе дзюдоның әдеп-ғұрыптарына қайшы келетін мінез-құлық үшін. Егер қатысушы кілемдегі белгіленген шекарадан шығып кетсе, күрес дереу тоқтатылуы керек.

Жарыс балл қоюы

Жауды үдемелі түрде арқасына салып, бақылауға алатын лақтыру, бәсекенің жеңімпазын анықтайды. Егер қарсылас арқасына лақтырылса, бірақ иппонға лайық күш жеткіліксіз болса, онда орташа балл беріледі. Иппон, не вазада қарсыласты танылған osaekomi waza арқылы 20 секунд бойы арқасына қадап ұстау арқылы немесе shime waza немесе kansetsu waza арқылы мойынсұнуға мәжбүрлеу арқылы ұпайға ие болады. Егер матч соңында ұпайлар тең болса, бәсеке "Алтын ұпай" ережесі бойынша шешіледі. "Алтын ұпай" – бұл кенеттен өлім жағдайы, онда таймер матч уақытына қайта орнатылады және кез келген ұпайға жеткен бірінші қатысушы жеңіске ие болады. Егер осы кезеңде ешқандай ұпай берілмесе, онда жеңімпаз төреші және екі бұрыш төрешісінің көпшілік пікірімен анықталады. Есеп жүйесіне өзгерістер енгізілді. 2013 жылдың қаңтар айында Hantei алынып тасталды және "Алтын ұпайдың" уақыт шектеуі болмайды. Матч дзюдошы техника арқылы ұпай жинағанға дейін немесе қарсылас жазаланғанға дейін (Hansoku make) жалғасады.

Жазалар

Жазаның екі түрі берілуі мүмкін. Ережелерді жеңіл бұзулар үшін шидо (指導, сөзбе-сөз "нұсқау") беріледі. Ұзақ уақыт бойы шабуыл жасамау да шидоға алып келуі мүмкін. Жақындағы ереже өзгерістері бірінші шидолар тек ескерту ретінде берілуін қамтамасыз етеді. Егер тең түссе, ғана шидолардың саны (үштен кем болса) жеңімпазды анықтау үшін қолданылады. Үш шидодан кейін жеңіс қарсыласына беріледі, бұл жанама хансоку маке (反則負け, сөзбе-сөз "бұзушылықтан жеңіліс") болып табылады, бірақ турнирден шығаруға әкелмейді. Ескерту: 2017 жылға дейін төртінші шидо хансоку маке еді. Егер хансоку маке маңызды ереже бұзу үшін берілсе, бұл тек матчты жоғалтумен ғана емес, сонымен қатар айыпталған ойыншының турнирден шығарылуына әкеледі.

Аралас жекпе-жек өнерінде

Бірнеше дзюдо шебері аралас жекпе-жек өнерінде (ММА) көзге түсті. Дзюдомен айналысқан танымал ММА спортшыларының ішінде Олимпиада жүлдегерлері: Хидехико Йошида (Алтын, 1992), Наоя Огава (Күміс, 1992), Пауэль Настула (Алтын, 1996), Макото Такимото (Алтын, 2000), Сатоши Ишии (Алтын, 2008), Ронда Русей (Қола, 2008) және Кайла Харрисон (Алтын, 2012 және 2016), сондай-ақ бұрынғы Ресей ұлттық дзюдо чемпионатының қола жүлдегері Федор Емельяненко, Йошихиро Акияма, Дон Фрай, Рик Хоун, Дэниел Келли, Гектор Ломбард, Каро Парижян, Айака Хамасаки, Антонио Силва, Олег Тактаров, Ради Фергюсон, Дон Сик Юн және Хабиб Нурмагомедов бар.

Альтернативті стильдер мен туынды жекпе-жек өнері

Кано Жигороның Кодокан дзюдосы – ең танымал және кең таралған дзюдо стилі, бірақ ол ғана емес. Дзюдо және дзюдзюцу терминдері бастапқыда бір-бірімен шатастырылатын, сондықтан осы дзюдоның кейбір түрлері әлі де дзюдзюцу немесе джиу-джитсу деп аталады, себебі солай танылған, немесе қарапайым түрде бағытталған дзюдодан ерекшелендіру үшін. Каноның бастапқы дзюдо стилінен бірнеше ұқсас формалар пайда болды – олардың кейбіреулері қазір жеке өнер түрі деп есептеледі.

Косен дзюдосы

Косен дзюдосы – дзюдоның жеке стилі ретінде сипатталатын, 20-шы ғасырдың басында Киото императорлық университетінде өткен Жапон арнайы орта мектептерінің чемпионатында қолдану үшін танымал болған Кодокан дзюдосының жарыс ережелері жиынтығы. "Косен" сөзі – Кото Сенмон Гакконың аббревиатурасы; 高等専門学校. Қазіргі уақытта Жапонияның жеті бұрынғы императорлық университеті арасында жарыстар ұйымдастырылып, "Нанатай дзюдо" деп аталады (жап. 七帝柔道, сөзбе-сөз "Жеті император дзюдосы"). Косен дзюдосының невазаға баса назар салуы Бразилиялық джиу-джитсумен салыстырылады.

Еркін стильді дзюдо

Фристайл дзюдо – АҚШ-та негізгі түрде таралған, бәсекелестік дзюдоның бір түрі. Ол Халықаралық дзюдо федерациясының (IJF) ресми ережелерінен шығарылған әдістерді сақтайды. Қазіргі таңда Фристайл дзюдоны Халықаралық Фристайл дзюдо альянсы (IFJA) қолдайды. Америка Құрама Штаттарында Аматорлық спорт одағы (AAU) Фристайл дзюдоны ресми түрде санкциялайды.

Грузин дзюдосы

Грузин дзюдосына Чидаоба (грузин мәдени киім күресі) әсер етеді. Чидаобаның грузин дзюдо стиліне ең маңызды ықпалы – дәстүрлі емес ұстау тәсілдері, сондай-ақ лақтырулар мен жерге түсірулер. Грузин дзюдосы күш қолданып қарсы тұру әдістерімен де белгілі, мысалы, аю құшағы және екі қолдан ұстап, лақтыру және жерге түсіруге көшу. Оны түрлі олимпиада жеңімпаздары мен әлем чемпиондары ұсынады, мысалы, Лаша Бекаури, Лухуми Чхвимиани, Шота Чочишвили, Тато Григалашвили, Заза Кеделашвили, Давид Хакалейшвили, Лука Майсурадзе, Лаша Шавдатуашвили және басқалар.

Ресейлік дзюдо

Дзюдоның бұл ерекше стиліне кеңестік самбо жекпе-жегі әсер еткен. Оны Александр Ретуинских және Игорь Якимов сияқты белгілі жаттықтырушылар, сондай-ақ Федор Емельяненко, Олег Тактаров, Хабиб Нурмагомедов және Каро Парисян сияқты аралас жекпе-жек шеберлері көрсетеді. Өз кезегінде, ресейлік дзюдо негізгі дзюдоға әсер етті, мысалы, ұшатын армбар тәсілі Кодокан дзюдосына енгізілді.

Моңғолдық дзюдо

Қиыр Шығыстың басқа дзюдо стилдерінен өзгеше, монғол дзюдосы техникаға қарағанда күшке көбірек мән береді. Бохтың монғол дзюдосына әсері тұтқыштар мен дене күйінде көрінеді. Дзюдо тұтқыштары, мысалы, үстінен-астынан, екі қолмен тұтқыштар және белдеуге тұтқыштарды жиі пайдалану. Бұл, Халиунь Болдбаатар, Цендин Дамдин, Болдын Ганкаич, Найдангьин Тювшинбаяр, Мөнхбатын Уранцецег, Ганбатын Болдбаатар сияқты әлем чемпиондарымен ұсынылған.

Кореялық дзюдо

Кореялық дзюдо да өте техникалық, бірақ оны басқа стильдерден ерекшелейтін нәрсе – техникаларды орындау жылдамдығы. Кореялық дзюдо күш қолдану тұрғысынан күшті емес, керісінше, оның жаттықтырушылары жылдамдық, қозғалыс және техниканы пайдаланып, жылдам әрі күшті иірімдер жасауға ұмтылады. Осы стильде Ань Бён Кун, Чо Мин Сун, Чхве Мин Хо, Ха Хён Джу, Чон Ки Ён, Ким Чжэ Бум, Ким Чжэ Юп, Ли Кён Кюн, Ли Вон Хи, Сон Дэ Нам және тағы да басқалар сияқты көптеген олимпиада чемпиондары тәрбиеленді.

Француздық дзюдо

Француз дзюдосы тактикалық куми-катаға негізделген және қарсыластың қалыпты тұруын бұзуға, сондай-ақ қарсыластардың тиімді ұстауға мүмкіндік бермеуге бағытталған. Бұл стильде көп күш қолданылмайды, техника, тактика және уақытты дұрыс пайдалануға басымдық беріледі. Кларисса Агбегнену, Эмили Андеол, Марк Александ, Джамель Бурас, Амандин Букар, Гийом Чейн, Аксель Клерже, Сара Леони Сисик, Люси Декос, Роман Дикко, Дэвид Дуйель, Кэтрин Флюри Вахон, Александр Иддир сияқты көптеген француз дзюдошылары әлем және Олимпиада чемпиондары болды, және тағы да басқалар.

Кубалық дзюдо

Кубалық дзюдо өте жарылқақ және жоғары атлетикалық стильмен сипатталады, онда дене шынықтыру мен салмақты жоспарлау, сондай-ақ шикі күшке баса назар аударылады. Жаттығулар барысында спортшылар осы спортқа ерекше жүйелі және зихи тәсіл қолданады.

Әзірбайжандық дзюдо

Әзірбайжандағы дзюдо жылдар бойы дамып, елде терең тамыр жайып, басты спорт түрлерінің біріне айналды. Ол грузин дзюдосына өте ұқсас, себебі негізінен лақтыру кезінде спортшының күшіне баса назар аударады. Бұл – түпнұсқа Кодокан дзюдосы мен әзірбайжандықтардың дәстүрлі күресі «Азери» стилінің қосындысы. «Азери» күресінің әдістері қарсы шабуыл жасағанда қолданылатын әдеттен тыс ұстанымдар мен дене позицияларынан тұрады.

Израильдік дзюдо

Дзюдо Израильде жақында ғана жетекші спорт түріне айналды. Израильдік дзюдоның ерекшелігі – жамбас тастауларға берілетін айрықша назар. Олар техника мен шабуылдың үйлесімімен орындалады, мұнда спортшы қарсыласты күшпен ұстап, лақтыру үшін жеңін дұрыстауы тиіс.

Самбо

Самбо дзюдоның күрес техникаларымен үйлесімде, ал жарыс самбосында соққылар да қолданылады. Василий Ощепков Кано басшылығымен дзюдодан қара белбеу алған алғашқы еуропалықтардың бірі болды. Ощепков дзюдо білімін самбоның үш негізін қалаушының бірі ретінде пайдаланды, ол әртүрлі халықаралық және кеңес блогының күрес стилімен, сондай-ақ басқа да жекпе-жек техникаларын біріктірді. Ощепков 1937 жылғы саяси қуғын кезінде өлімге кесілді, ал дзюдо ондаған жылдар бойы 1964 жылғы Олимпиада ойындарына енгізілгенге дейін тыйым салынды, онда самбошылар 4 қола медаль жеңіп алды. Брет Жак пен Скотт Андерсон "Самбо тарихында" Ресейде "дзюдо мен СОМБО бірдей нәрсе деп есептелген" – әрине, формасы мен ережелерінде кейбір айырмашылықтар болған.

Бразилиялық джиу-джитсу

Кано джиу-джитсуын (сол кезде джудоның кең таралған атауы) Бразилияда Мицуя Маэданың шәкірттері, ең әйгілісі Грейси отбасы қабылдады. 10-шы планета джиу-джитсуы және басқа да күрес элементтеріне негізделген, киімсіз жүйелер де танымал болды.

Басқа стильдер

Дзюдо басқа да жақын қарымқатынастың жекпе-жек өнері (CQC), аралас жекпе-жек (MMA), шут-күрес және бағындыру күресі сияқты күрес стиліне де әсер етті.

Қауіпсіздік

Каноның дзюдоға деген көзқарасы – бұл нақты қолданылатын жауынгерлік жол болды. Рандори (еркін жаттығу) дзюдо педагогикасының орталық бөлігі болды, ал шиай (жарыс) – дзюдошының дзюдоны түсіну деңгейін бағалаудың маңызды сынағы. Қауіпсіздік үшін дзюдоның дамуын қалыптастырған бірнеше маңызды жаңалықтар енгізілуі қажет болды. Атеми ваза (соққылау техникалары) дзюдо тарихының бастапқы кезеңінде тек катамен (көрсетілімдермен) шектелді. Кансецу ваза (бүгіп тастау техникалары) шынтақ буынына бағытталған техникалармен ғана шектелді. Джиу-джитсудан алынған барлық буынды бұғаттауға негіделген лақтырулар сияқты, толық күшпен жаттығу үшін тым қауіпті деп танылған түрлі лақтыру техникаларына да шиайда тыйым салынды. Наге ваза (лақтыру техникалары) бойынша қауіпсіздікті арттыру үшін дзюдошылар укеми (құлау техникаларын) үйренді және татамиде (шошқаның қамысынан тоқылған кілемшеде) жаттықты.

Кансетсу және шиме ваза

Бірлескен манипуляция және мойын қысып ұстау/тұншықтыру техникаларын қолдану, дзюдо додзёсындағы қалыпты жағдайларда және жарыстарда, көбінесе қауіпсіз болып табылады. Мұндай техникаларды оқыту мен қолдануда жас шектеулері болуы мүмкін, бірақ осы шектеулердің нақты шарттары елден елге және ұйымнан ұйымға өзгеше болуы мүмкін.

Наге ваза

Қауіпсіздік, лақтыру техникасын орындауда tori және uke екеуінің де шеберлік деңгейіне байланысты. Тиісті дағдысы жоқ лақтырулар tori және uke екеуіне де жарақат келтіруі мүмкін, мысалы, tori нашар техниканы күшпен жеңу арқылы түзетуге тырысқанда. Сол сияқты, нашар укеми де жарақатқа алып келуі мүмкін, әсіресе уке күшті лақтырудан құлауды дұрыс орындау дағдысына ие болмаған жағдайда. Осы себептерге байланысты, лақтырулар әдетте tori және uke үшін қиындық деңгейі бойынша үйретіледі. Бұл Gokyo 五教; салттық топтастыруында жақсы көрінеді, ол укеми қиындығының ретімен құрылған. Dai ikkyo; 第一教; тобына кіретін лақтырулардан құлау салыстырмалы түрде оңай, ал dai gokyo; 第五教; тобына кіретін лақтырулардан құлау қиын.

Ақыл-ойды тәрбиелеу

Психикалық жаттығу – дзюдодағы жаңа бағыт, ол жоғары деңгейдегі спортшылардың жаттығулар мен жарыстардағы өнімділігін арттыруға, сондай-ақ психологиялық дағдыларды үйрену және қолдану арқылы спортшылар мен олардың жанындағы адамдардың күнделікті өміріндегі денсаулық пен әл-ауқатын жақсартуға көмектеседі. Спорттық жаттығу принциптеріне негізделген, дзюдоға қатысты нақты және қолданысқа жарамды психикалық жаттығу әдісі алғаш рет 2005 жылы Борис Блюменштейн, Ронни Лидор және Гершон Тененбаумтың еңбегінде жарияланды. 2022 жылы Caio Gabriel Халықаралық дзюдо федерациясының ғылыми журналы "Дзюдо өнері мен ғылымы" басылымында психикалық жаттығу тақырыбындағы тұңғыш мақаласын жариялады.

Джудошы (оқушы)

Дзюдомен айналысатын адам "жудока" деп аталады. Қазіргі заманғы "жудока" ағылшын тіліндегі мағынасы – кез келген деңгейдегі дзюдошы, бірақ дәстүрлі түрде 4-даннан төменгілер "кенкю сеи" (研究生) деп аталды; ал 4-дан немесе одан жоғары дәрежедегілер ғана "жудока" деп аталды. (Сөз соңына қосылған "қа" (-қа) жұрнағы сол сала бойынша тәжірибелі немесе ерекше білімі бар адамды білдіреді). Дзюдо оқытушысы – .

Юдоги (ұстазы)

Дзюдомен айналысатындар дәстүрлі түрде кейкоги деп аталатын ақ киім киеді;; 稽古着 немесе judogi; 柔道着; jūdōgi, Батыста кейде "ги" деп қысқартылады. Ол уаги деп аталатын ауыр мақтадан тігілген кимоно тәрізді шапаннан тұрады; 上衣; , дәстүрлі хантенге ұқсас; 半纏; және дәрежесін көрсету үшін түрлі түстердегі оби (белбеу) арқылы бекітіледі; obi; 帯, сондай-ақ мақта жіппен тартылған зубон; ズボン;. Кейкогидің алғашқы үлгілерінің жеңдері мен шалбарлары қысқа болған, ал қазіргі ұзын жеңді дзюдоги 1906 жылы қабылданды. Көк дзюдогиді жоғары деңгейдегі жарыстарда қолдануды алғаш рет Антон Геесинк 1986 жылы Маастрихтте өткен IJF DC отырысында ұсынды. Жарыс кезінде төрешілерге, қазыларға және көрермендерге ерекшелену үшін екі спортшының бірі көк дзюдоги киеді. Жапонияда екі дзюдошы да ақ дзюдоги киеді, ал дәстүрлі қызыл оби (жапон туының түстеріне негізделген) бір спортшының белбеуіне бекітіледі. Жапониядан тыс жерлерде, көк дзюдогиден басқа, кішігірім жарыстарда ыңғайлы болу үшін түрлі түсті оби де қолданылуы мүмкін, бірақ көк дзюдоги тек аймақтық немесе одан жоғары деңгейде міндетті болып табылады, бұл ұйымға байланысты. Жапондықтар мен дәстүрді сақтаушылар көк түстің қолданылуын жақтырмайды, себебі дзюдо таза спорт саналады, ал таза ақ дзюдогиді таза емес көк түспен алмастыру – құрметсіздік.

Рангы және сыныптамасы

Дзюдо – иерархиялық өнер, онда дзюдошының еңбек сіңіргені киу; 級; киу-дан (дәреже); дан; 段 жүйесімен белгіленеді. Бұл жүйені Кано Жигоро әзірледі және ол Go ойынындағы дәрежелеу жүйесіне негізделген. Жаңа бастаған оқушылар кю дәрежелерінен дан дәрежелеріне қарай өседі. Дзюдошының кю-дан дәрежелеу жүйесіндегі орны белбеуінің түсімен көрсетіледі. Жаңа оқушылар көбінесе ақ белбеу киеді, олар дан дәрежесіне жету үшін жеткілікті біліктілікке ие болғанша, төмендейтін кю дәрежелерінен өтеді, содан кейін қара белбеуді (жекпе-жек өнері); куро-оби; 黒帯 киеді. Кю-дан дәрежелеу жүйесі кейіннен қазіргі заманғы жекпе-жек өнерлерінде кеңінен қолданылды. Ең жоғары қара белбеу дәрежелеріне ешқандай ресми талаптар қойылмайды және олар Кодокан президентінің шешімімен беріледі. Кано Жигороның немересі Кано Юкимицу 1980 жылдан 2009 жылға дейін төртінші президент болып қызмет етті. Оқытушы мамандығы бойынша Кано, адамның біліміне шек болмауы керек деп сенді, сондықтан дан дәрежелерінің саны да шектелмеуі керек. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, он бес жапон еркегі jūдан; 十段; дәрежесіне көтерілді.