Кіріспе

Чандери – Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы Ашокнагар ауданындағы тарихи маңызы бар қала. Ол Шивпуриден 127 км, Лалитпурдан 37 км, Ашок Нагардан 55 км және Исагархтан шамамен 46 км қашықтықта орналасқан. Чандери Бетва өзенінің оңтүстік-батысындағы төбелермен қоршалған. Қала төңірегінде төбелер, көлдер мен орман бар, сонымен қатар Бундела раджпуттары мен Малва сұлтандарының көптеген ескерткіштері кездеседі. Чандери ежелгі джайн ғибадатханаларымен әйгілі. 2011 жылғы халық санағы бойынша, қала халқы 33 081 адамды құрады.

Тарих

Чандери қаласы 1030 жылы парсы ғалымы Альберуни еңбектерінде айтылған. 1251 жылы Гияс уд-Дин Балбан Дели сұлтаны Насируддин Махмуд үшін қаланы жаулап алды. 1438 жылы Малва сұлтаны Махмуд I Хилджи бірнеше айлық қоршаудан кейін қаланы басып алды. Меварлық Рана Санга Чандеримен бірге Малваның көп бөлігін жаулап алып, Малва сұлтаны Махмуд II-нің бүлікшіл министрі Медини Райды өзінің вассалы етіп тағайындады және оны Малва билеушісі ретінде өзіне бағындырды. Медини Рай Чандериді өз мемлекетінің астанасы етіп жариялады. Чандери шайқасында моғол императоры Бабур Медини Райдан бекіністі басып алып, раджпуттардың қаһарлы ритуалы – жаухарға куә болды. Онда жеңіліске ұшыраған әйелдер, ұяттан сақтану үшін, қолдарындағы балаларымен бірге отқа секіріп, өз-өзіне қойды. Бұл үшін арнайы жасалған от алабының жанында дін қызметкерлері ведалық гимндерін оқыды. Жаухар түні бойы өтті, ал таңертең ерлердер өлген әйелдерінің күлін маңдайларына жағып, сафран түсті киім – кесария киді, туласи жапырақтарын шайнады (Үндістанда туласи жапырақтары өлген адамның аузына салынады), осы арқылы өлімге дайын екендерін және қадір-қасиеттері үшін күресіп, қаһармандықпен өлуге бел буғандарын көрсетті. Осы күрес әдісі сака деп аталды. 1529 жылы Пуран Мал Чандериді қайта басып алуға тырысқанда Бабур әскерінен жеңілді. 1542 жылы Шер Шах Сури қаланы басып алып, оны Шужаат Ханның басқаруына қосты. Моғол императоры Акбар қаланы Малва субасындағы саркар етіп бекітті. 1586 жылы Бундела раджпуттары қаланы басып алды, оны Орчха әкімі Мадхукардың ұлы Рам Саб басқарды. 1646 жылы Деви Сингх Бундела қаланың билеушісі болды, және Чандери 1811 жылға дейін оның әулетінің қолында болды, сол кезде Жан-Батист Филозе қаланы Гвалиордың Маратха әкімі Даулат Рао Синдхия үшін аннексиялады. 1844 жылы қала британдықтардың билігіне өтті. Британдықтар 1857 жылғы көтеріліс кезінде қаланың бақылауын жоғалтты, ал 1858 жылдың 14 наурызында Хью Роуз қаланы қайта басып алды. Ричард Харте Китинге шабуылға жетекшілік етті және осы үшін Виктория кресімен марапатталды. 1861 жылы қала Гвалиордың Синдхияларына қайтарылды және Гвалиор штатының Исагарх ауданының бір бөлігі болды. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Гвалиор жаңа Мадхья-Бхарат штатының құрамына кірді, ол 1956 жылдың 1 қарашасында Мадхья-Прадеш штатына біріктірілді.

География

Чандери теңіз деңгейінен орташа есеппен 456 метр биіктікте орналасқан.

Демография

2001 жылғы Үндістан халық санағы бойынша, Чандериде 28 313 адам тұрды. Халықтың 52% еркектерді, ал 48% әйелдерді құрады.

Қол жеткізу

Чандериде жақсы жол желісі бар. Қала Мемлекеттік тас жолдың 20-шы және Ұлттық тас жолдың 376-шы бағыттарында орналасқан, сондай-ақ Ашокнагар, Ишагарх, Лалитпур және басқа да қалалармен байланысы бар. Чандериде немесе оның жанында теміржол қызметі жоқ, бірақ 2014 жылы Пипрайгаон-Чандери-Лаллитпур бағытында Солтүстік темір жолының жұмыс істеуі үшін қажетті әкімшілік шаралар қабылданды.

Танымал мәдениетте

Стри – 2018 жылғы қорқынышты комедиялық фильм «Стри», түнде ер адамдарды алып кететін әйел-пері туралы, Чандери қаласында түсірілген. Суй Дага – Анушка Шарма мен Варун Даванның ойнаған фильмдерінің бір бөлігі Чандериде түсірілді. Осы фильмде тоқыма өндірісі Чандериян Чандериден алынған. «Гудия Хумари Сабхи Пе Бхари» сериалы Чандериде түсірілді, Лалитпур автобус аялдамасы (Лаллитпур автобус Аддасы) және Кила Котидің фонынан басталады. Zee5 телеарнасындағы Нусрат Бхаруччаның қатысуымен түсірілген «Жанхит Mein Jaari» фильмінің көп бөлігі Чандериде түсірілді.

Көлік

Ең жақын әуежай Гвалиор.