Кіріспе

Құс түрі. Қызыл кеуделі шалшық (Leistes militaris) – Жаңа әлемдегі Icteridae тұқымдасына жататын қос қанатты құс. Бұрын қызыл кеуделі қарақұйрық деп аталған, бірақ қызыл қанатты қарақұйрықтар тобымен жақын туыс емес.

Таксономия

Қызыл кеуделі көгалдар 1758 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында ресми түрде сипатталды. Ол оны Emberiza тұқымдасына жатқызды және Emberiza militaris деген екі атауын берді. Линней Швеция королі Адольф Фредерикке тиесілі қызықты заттардың кабинетінің өзінің каталогын, сондай-ақ 1747 жылы ағылшын табиғаттанушысы Джордж Эдвардстың жариялаған "Ұлы бұқа торғайының" сипаттамасы мен суретін пайдаланды. Эдвардс пен Линней екеуі де өздерінің үлгілерінің қайдан алынғанын білмеді, бірақ 1902 жылы неміс орнитологтары Ханс фон Берлепш және Эрнст Хартерт Суринамды типтік мекен деп белгіледі. Бұл түр монотипті: кез келген түршелер танылмайды.

Сипаттама

Қызыл кеуделі көгал – іріктелділер тұқымына жататын, сопақ денелі, шағын құс. Аталықтары аналықтарынан ірілеу. Аталығының қауырсыны негізінен қара түсті, тек тамағы, құрсағы және қанаттарының үстіңгі жағы қызыл. Осы ерекше "қызыл шапан" түсіне байланысты түрге militaris деген атау берілген, ал Тринидадта "солдат құс" деп атайды. Аналығының жоғарғы қауырсындары қара қоңыр, ал астыңғы жағы қызғылт реңді, басы мен көзінен ақшыл жолақтар өтеді. Жас құстар аналықтарына ұқсас, бірақ түсі ақшыл және құрсақтары қызғылт емес. Бұл түр оңтүстікке қарай көбейетін ақ қасты көгалға (S. superciliaris) өте жақын, және бұрын қызыл кеуделі көгалдың түршесі саналған. Аталық ақ қасты көгалды жарқын ақ суперцилиумы арқылы оңай ажыратуға болады, бірақ екі түрдің аналықтары бір-бірінен шамалы ғана ерекшеленеді. Қызыл кеуделі көгалдың аналықтарының мүңкілері ұзын, денесі кішкентай, қанаттары қысқа, ал құрсақтары қызыл түсті және жолақтары аз.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қызыл кеуделі көкбауыр Коста-Риканың оңтүстік-батысынан, оны жақында қоныстандырған, және Тринидадтан, оңтүстікке қарай солтүстік-шығыс Перу мен орталық Бразилияға дейін таралған. 2008 жылы Никарагуада алғаш рет көрінді. Басқа көкбауырлар сияқты, бұл құс ашық кеңістіктермен байланысты, оның ішінде ылғалды шалғынды далалар, жайылымдар және егістік жерлер, сондай-ақ еркектер ән айту үшін пайдаланатын сирек бұталар немесе қоршау тіректері бар жерлерді ұнатады. Ол орманды кесу және мал өсіру салдарынан пайда болған ашық ортадан пайдаланып, таралған аймағын кеңейтуде. Тобагодағы байқаулар шағын көбейіп бара жатқан популяцияны көрсете ме, әлде Тринидад немесе Оңтүстік Америкадан келген көшпенді құстарды ма, әлі белгісіз.

Өсіру

Еркек ұшып көкке көтеріледі, содан кейін қанаттарын бүгіп, әуеде парашютпендей төмен түседі, әрі "ти ти пи пи КВАААААА" деп сырылдап ән салады. Оның шақыруы – қысқа "цып" дыбысы. Қызыл кеуделі көкжаңқақ биік шөптер арасында жерге терең шөппен төселген ашық ұя салады, көбінесе бірнеше ұясы бір-біріне жақын орналасады. Әдеттегі жұмыртқа саны – қызғылт қоңыр дақты, ақшыл екі-төрт жұмыртқа.

Тамақ және азықтандыру

Бұл әлеуметтес құс негізінен жәндіктермен және күріш сияқты кейбір тұқымдармен қоректенеді, және боболықтай жерде азықтанады.