Кіріспе

Солтүстік-батыс Албаниядағы Шкодер қаласының жанындағы қамал, Розафа қамалы, сондай-ақ Шкодер қамалы деп те аталады. Ол теңіз деңгейінен биік, таулы төбеде орналасқан және Буна мен Дрин өзендерімен қоршалған. Шкодер – Шкодер облысының орталығы, Албанияның ең көне және тарихи қалаларының бірі, сонымен қатар маңызды мәдени және экономикалық орталық. Бұл қамал бастапқыда Иллирийлік бекініс болған, ал оның қалдықтары көбінесе венециялық құрылысқа жатады.

Атауы

Розафа есімінің шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар болғанымен, ғалымдар оны әулие Сергий қайтыс болған Ресафамен байланыстырады. Шкодра және оның төңірегіндегі аймақ Сергийге қадір тұтудың ұзақ және жақсы жазбада қалған дәстүріне ие.

Орта ғасырлар мен Осман дәуірі

Қалдықтың ішінде 13 ғасырдағы венециялық католик шіркеуінің қираған қалдықтары бар, ғалымдар бұл жерді Әулие Степан соборы деп санайды. 15 ғасырда Осман империясы Шкодер қаласын басып алғаннан кейін, қала қоршаудан өткен соң бұл шіркеу Фатих Сұлтан Мехмет мешітіне айналды. Қалдық бірнеше танымал қоршау оқиғаларына куә болған, соның ішінде 1478-1479 жылдардағы және 1912-1913 жылдардағы Шкодер қоршаулары. Қалдық және оның төңірегі Албанияның археологиялық паркін құрайды.

Аңыз

Адам құрбандығы және нысан салу мақсатында қабырғаға қамау туралы кең таралған атақты аңыз албандардың ауызша дәстүрімен беріліп, Розафа қамалының құрылысымен байланысты. Осы албан аңызының бар екені 1505 жылы албан гуманисі және тарихшысы Марин Барлетидің "De obsidione Scodrensi" еңбегінде куәландырылған. Әңгіме үш бауырластың қамал салуға кіріскенін айтады. Олар күні бойы жұмыс істесе де, түнімен қабырғалардың негізі құлап жатты. Олар мәселенің шешімін білетіндей көрінетін бір дана қарт кісімен кездесті, ол олардың үйленген-жоқ екенін сұрады. Үш бауырлас жауап берді, сонда қарт кісі былай деді:

Үш бауырлас әйелдеріне осы туралы айтпауға besa берді. Бірақ екі үлкен ағасы уәдесін бұзып, әйелдеріне барлығын айтты, ал адал кіші інісі өз besa-сын сақтап, ештеңе демеді. Үш бауырластың анасы олардың келісімінен бейхабар еді, келесі күні түскі астан бұрын ол келіншектерінен жұмысшыларға тамақ әкелуін сұрады, екеуі де сылтаумен бас тартты. Бауырластар азық-түлік себетін қай әйелдің алып келетінін көруге асықты. Ол кіші інісінің әйелі Розафа еді, ол кіші ұлын үйде қалдырған. Ашуға мініп, кіші інісі оған келісімнің мәнісін түсіндірді, оның қамалдың қабырғасына құрбандыққа шалынып, оны аяқтау үшін қамалатынын айтты. Ол наразылық білдірмеді, бірақ нәрестесі үшін уайымдап, қамалға қамалуға келісті және бір талап қойды:

Аңыздың белгілі бір нұсқасы – серб эпостық поэмасы «Скадардың салынуы» (Зидање Скадра, Zidanje Skadra), 1815 жылы Вук Караджич жариялаған, ол Герцеговиналық әңгімеші Олд Рашкодан жазып алған халық әнінен кейін пайда болды. Аңыздағы үш бауырластың орнына абыройлы Мрнжавчевич әулетінің мүшелері – Вукашин, Углеша және Гойко бейнеленген. Сонымен қатар, Дундес Гойко есімінің ойдан шығарылғанын мәлімдейді. Халықшыл Алан Дундес осы балладаның халық әншілері мен баллада зерттеушілерінің ұрпақтары арасында құрметке ие болғанын атап көрсетеді. Албандық Розафа аңызындағы аналық кеуделер культы мен қабырғаға қамау мотиві – албандық халық сенімдеріндегі жер-ана құдайына табынудың көрінісі. Жергілікті халық Розафаның сүті әлі де ол өзін құрбан еткен бекіністің қабырғаларынан ағып жатыр деп сенеді. Бұл жергілікті сүтқұрттардың сабақтары сынғанда ағып кетуімен және бастапқы иллириялық қақпадан табылған әк тас сталактиттерімен көрінеді. Жергілікті әйелдер әк тастарын сырып алады, оларды сумен араластырып, сүтін көбейту үшін немесе балаларына Розафаның мінез-құлқы мен патриотизмін сіңдіру үшін емдік су ретінде қолданады.