Кіріспе

Люценс (lysɑ̃s) – Швейцариядағы Во кантонындағы Брой-Вулли округіндегі муниципалитет. 2017 жылы бұрынғы Бренль, Шесаль-сюр-Мудон, Кремин, Форль-сюр-Люценс және Сарценс муниципалитеттері Люценс муниципалитетімен біріктірілді.

Тарих

Лусенс алғаш рет 964 жылы «Вилла Лосингус» деп аталады. Бұрын ол неміс тілінде Лосинген деп белгілі болған. Апаттан кейін реактор тоқтатылып, ал үңгір мөрленді. Апат кезінде ешбір адам сәулеленбеді.

География

2017 жылғы бірігуден кейін Lucens ауданы құрады. Бірігуге дейін Lucens ауданы болды, (2004/09 жылғы мәліметтер бойынша) осы аумақтың шамамен 42,9% ауыл шаруашылығына арналған, ал 36,8% орманмен жабылған. Қалған жердің 18,0% құрылыстар (ғимараттар немесе жолдар) және 2,3% өнімсіз жерлерді құрайды. 2013/18 жылдарғы мәліметтерге сәйкес, жалпы аумақтың 12,0% немесе шамамен құрылыстармен жабылған, бұл 1981 жылғы көрсеткіштен артық. Осы кезеңде муниципалитеттегі демалыс аймақтарының көлемі азайды және қазір жалпы аумақтың 0,38% құрайды. Ауыл шаруашылығы жерлерінің ішінде бау-шабақтар мен жүзімдіктерге, ал егістік жерлер мен жайылымдарға бөлінген. 1981 жылдан бері ауыл шаруашылығы жерлерінің көлемі азайды. Осы уақыт аралығында орманды жерлердің көлемі де азайды. Өзендер мен көлдер муниципалитет аумағының бөлігін құрайды. Муниципалитет 2006 жылдың 31 тамызында таратылған Модон округінің құрамында болды, содан кейін Люсенс Брой-Вулли округінің құрамына кірді. Муниципалитет Броя өзенінің сол жағасында орналасқан. Оуленс-сюр-Люсенс муниципалитеті 2011 жылдың 1 шілдесінде Люсенс муниципалитетімен бірігеді.

Елтаңба

Қалалық гербтің суреттемесі – күміс және қызыл түстерге бөлінген, үстінен алтын түсті жарқыраған Күн бейнеленген.

Демография

Люсенс халқының саны 2008 жылы 31,2% құрады, оның ішінде шетелдік азаматтар 31,2%. Соңғы 10 жылда (1999–2009) халық саны 12,2% өсті. Көші-қонның нәтижесінде 10,8% өсім, ал туыс-өлімнің нәтижесінде 1,5% өсім тіркелді. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) француз тілінде сөйлейді (1822 адам немесе 82,0%), екінші ең көп таралған тіл – итальян тілі (111 адам немесе 5,0%), үшінші орында албан тілі (77 адам немесе 3,5%) тұр. 44 адам неміс тілінде, ал 4 адам романш тілінде сөйлейді. 2000 жылы муниципалитетте 880 үйленбеген адам болды. 1073 адам үйленген, 148-і жесір, ал 120-сы ажырасқан. 2000 жылы муниципалитетте 913 жеке тұрғын үй болды, орташа есеппен әр үй шамамен 2,3 адамға арналған. 2000 жылы муниципалитетте 1078 пәтер болды. Ең көп кездесетін пәтерлер 3 бөлмелі (328 дана). Олардың ішінде 94 бір бөлмелі, ал 198 бес және одан көп бөлмелі пәтерлер бар. Осы пәтерлердің 886-сы (жалпы санының 82,2%) тұрақты түрде пайдаланылып, 124-і (11,5%) маусымдық, ал 68-і (6,3%) бос болды.

Ұлттық маңызы бар мұра нысандары

Люценс қамалы ұлттық маңызы бар швейцариялық мұра ретінде тіркелген. Люценс қаласының барлық аумағы Швейцария мұрасы тізіміне кіреді.

Саясат

2015 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SVP болды, ол дауыстардың 29,8%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SP (25,6%), FDP (22,4%) және GPS (9,5%). Федералды сайлауда барлығы 542 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 34,6% құрады. 2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SVP болды, ол дауыстардың 29,38%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SP (26,59%), FDP (20,05%) және Жасылдар партиясы (8,56%). Федералды сайлауда барлығы 494 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 41,2% құрады.

Экономика

Люсенс – өнеркәсіптік қауымдастық немесе муниципалитет, онда өндіріс барлық жұмыс орындарының төрттен бірінен астамын қамтамасыз етеді. 2014 жылы муниципалитетте барлығы 1176 адам жұмыс істеді. Олардың ішінде 23 адам біріншілік экономикалық сектордағы 10 кәсіпорында жұмыс істеді. Екіншілік секторда 47 жеке кәсіпорында 620 жұмысшы жұмыс істеді. Екіншілік сектор қызметкерлерінің аз бөлігі (19,5%) өте кішкентай кәсіпорындарда жұмыс істеді. 7 шағын кәсіпорнында барлығы 185 қызметкер, ал 3 орта кәсіпорнында барлығы 314 қызметкер жұмыс істеді. Сонымен қатар, үшіншілік сектор 123 кәсіпорында 533 жұмыс орнын қамтамасыз етті. Оның ішінде 4 шағын кәсіпорнында барлығы 142 қызметкер, ал 1 орта кәсіпорнында барлығы 92 қызметкер жұмыс істеді. 2014 жылы халықтың 10,7%-ы әлеуметтік жәрдем алды. 2000 жылы 464 жұмысшы муниципалитетке жұмыс істеуге келді, ал 609 жұмысшы муниципалитеттен жұмыс істеуге кетті. Муниципалитет жұмыс күшін экспорттаушы болып табылады, әрбір бір кіріп келген жұмысшыға шамамен 1,3 жұмысшы шығып кетеді. Жұмыс істейтін халықтың 7,6%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 64,8%-ы жеке көлікпен барады. Оқу жылында округ бойынша барлығы 155 бала мектепке дейінгі білім алады, оның ішінде 83 бала (53,5%) мектепке дейінгі білімге субсидия алды. Кантонның бастауыш мектеп бағдарламасы бойынша оқушылар төрт жыл оқуға міндетті. Муниципалитеттегі бастауыш мектеп бағдарламасында 129 оқушы оқыды. Міндетті негізгі білім беру бағдарламасы алты жылға созылады және онда 139 оқушы оқыды. Сонымен қатар, үйде оқыған немесе басқа дәстүрлі емес мектепке барған 10 оқушы болды. Люсенс қаласында Шерлок Холмс мұражайы орналасқан. 2009 жылы Шерлок Холмс мұражайын 1359 адам бақылады (алдыңғы жылдардағы орташа көрсеткіш 1373 адамды құрады). 2000 жылы Люценс муниципалитетіне басқа муниципалитеттен 134 оқушы келді, ал 61 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барды.