Кіріспе

Арау () – Швейцарияның солтүстігіндегі Аргау кантонының астанасы. Қала сонымен қатар Арау округінің де астанасы болып табылады. Арау неміс тілінде сөйлейтін және басым көпшілігі протестант дінін ұстанатын қала. Қала Швейцария тау аралығында, Аре өзенінің оң жағалауында, Юра тауларының оңтүстік етегінде орналасқан және Цюрихтің батысында жатыр. Арау муниципалитеті батыс жағынан тікелей Солотурн кантонымен шектеседі. Бұл Аргаудағы ең ірі қала. 2010 жылдың басында Рор Араудың бір бөлігіне айналды. Араудың ресми тілі – (стандартты швейцариялық) неміс тілі, бірақ күнделікті қолданылатын тіл – швейцариялық неміс диалектісінің жергілікті түрі.

География және геология

Ескі Арау қаласы Аре өзені аңғарының тарылған жерінде, жартасқа орналасқан, ал Юра тауларының оңтүстік баурайында жатыр.

Тарихқа дейінгі дәуір

Арауда неолит дәуірінен бірнеше артефакттар табылды. Қазіргі теміржол станциясының орнына жақын жерде қола дәуірінен (шамамен б.з.д. 1000 жыл) қоныстың қиратылымдары қазылып алынды. Салодурум (Солотхурн) мен Виндонисса арасындағы римдік жол осы аумақтан өтіп, қазіргі Бахнхофштрассе бойымен созылған. 1976 жылы Аре өзенінде су астында жүзгендер кеш рим дәуірінен қалған жеті метрлік ағаш көпірдің бір бөлігін тапты.

Орта ғасырлар

Арау қаласы 1240 жыл шамасында Кибург графтарымен негізделді. Қала "Роре" мұнарасынан басқарылды, ол қазіргі қалалық әкімдіктің құрамына енген. 1273 жылы Кибург графтарының әулеті тоқтап қалды. Ер балалары болмаған Кибургтың Агнесі отбасының жерлерін патша Рудольф I фон Габсбургке сатты. Ол 1283 жылы Арауға қала құқығын берді. 18-шы ғасырдың басынан бастап Арауда тоқыма өнеркәсібі орнатылды. Неміс иммигранттары мақта және жібек фабрикаларын енгізу арқылы қаланың дамуына үлкен үлес қосты. Осы білімді иммигранттар білім беру реформасының және Арауда қалыптасқан ағартушылық, революциялық рухтың дамуына жауапты болды.

1798: Гелветия Республикасының астанасы

1797 жылғы 27 желтоқсанда Арау қаласында Ескі Швейцария Конфедерациясының соңғы Тагсацзунгі өтті. Екі аптадан кейін француз елшісі қаланың революциялық көзқарастарын қоздыруды жалғастырды. Білім деңгейінің жоғарылығы мен саяси құқықтардың төмендігі арасындағы қарама-қайшылық әсіресе Арауда күшті болды, және қала Берн шекарасын қорғауға әскер жіберуден бас тартты. 1798 жылдың наурыз айының ортасында Арау француз әскерлерімен басып алынды. 1798 жылғы 22 наурызда Арау Хельветика Республикасының астанасы деп жарияланды. Ескі қаладағы ғимараттардың көпшілігі 16 ғасырдағы құрылыс жобаларымен байланысты, сол кезде орта ғасырлық ғимараттардың көп бөлігі ауыстырылды немесе кеңейтілді. Қаланың сәулеттік дамуы 18 ғасырда аяқталды, осы кезде қала өзінің (әлі де сақталған) қабырғасынан тысқары қарай кеңейе бастады. "Пригород" деп аталатын аудандағы ғимараттардың көпшілігі осы кезеңде салынған. "Шлоссли" (кішкентай сарай), Роре мұнарасы және жоғарғы қақпа мұнарасы 13 ғасырдан бері дерлік өзгеріссіз сақталған. "Шлоссли" қаланың ең көне ғимараты болып табылады. Ол 1200 жылдан кейін қала құрылған кезде салынған, нақты күні белгісіз. Қалалық әкімшілік 1515 жылы Роре мұнарасының маңында салынды. Жоғарғы қақпа мұнарасы қала қабырғасындағы оңтүстік қақпаның жанында, Люцерн және Бернге қарайтын жол бойында орналасқан. Орта ғасырдан бері оның ішінде түрме орналасқан. 20 ғасырдың ортасында мұнараға карильон орнатылды, ал қоңырауларын Араудың көп ғасырлық қоңырау құюшылары жасады. Қалалық шіркеу 1471 және 1478 жылдар аралығында салынды. 1528 жылы Реформация кезінде оның он екі алтары мен олармен бірге болған суреттері жойылды. "Әділет бұлағы" (Gerechtigkeitsbrunnen) 1634 жылы салынды, ол француз әктасынан жасалған; құмтастан жасалған Әділет қызының мүсіні бар, содан оның аты осылай аталады. Бұрын ол қалалық әкімдік алдындағы көшеде орналасқан, бірақ 1905 жылы қозғалыс артуына байланысты қазіргі орнына көшірілді.

Экономика

2007 жылы Араудың жұмыссыздық деңгейі 2,35% құрады. 2005 жылы бастапқы экономикалық секторда 48 адам жұмыс істеді және осы секторда шамамен 9 кәсіпорын жұмыс істеді. Екінші секторда 4 181 адам жұмыс істейді және 164 кәсіпорын бар. Үшінші секторда 20 186 адам жұмыс істейді, бұл секторда 1 461 кәсіпорын жұмыс істейді. Араудағы ең ірі жұмыс беруші – кантондық үкімет, оның кеңселері қаланың барлық айманында көптеген жерлерде орналасқан. Швейцарияның бесінші ірі газеті – Aargauer Zeitung-тің екі бас кеңсесінің бірі, Tele M1 телеарнасының студиясы және бірнеше радиостанциялар Арауда орналасқан. 1819 жылы құрылған Kern & Co., Арау қаласында орналасқан, халықаралық деңгейде танымал геодезиялық құралдар өндірушісі болды. Алайда, 1988 жылы Wild Leitz компаниясы оны сатып алды және 1991 жылы жапты. Араудың кішкентай аумағы оның өсу шекарасын үнемі кеңейтуге мәжбүр етеді. Қала орталығы Цюрих, Берн және Базель қалалары арасындағы «Алтын үшбұрыштың» ортасында орналасқан, сондықтан Арау өзінің экономикалық базасын көршілес ірі қалалардан тәуелсіз сақтауда қиындықтарға тап болып отыр. Арауды көршілес қалалармен біріктіру идеясы жақында, баяу дамып жатқан шығындарды тоқтату ниетімен талқыланды. Өндірілетін өнімдерге қоңыраулар, математикалық құралдар, электр тауарлары, мақта маталары, аспаздық жиынтықтар, химиялық заттар, аяқ киім және басқа да тауарлар жатады. Арау өз құралдарының, аспаздық жиынтықтарының және қоңырауларының сапасымен әйгілі.

Базарлар мен жәрмеңкелер

Әр сенбі сайын таңертең ескі қаланың шетіндегі Грабенде көкөніс базары болады. Ол өңірлік өнімдермен қамтамасыз етіледі. Қыркүйек айының соңғы аптасында мұнда MAG (Aarauer Tradesmen Market) өтеді, онда өңірлік компаниялар өз өнімдерін сатады. "Rüeblimärt" қараша айының бірінші сәрсенбісінде сол жерде өткізіледі, бұл – морковь жәрмеңкесі. Көктемде Арау жәрмеңкесі мұз айдынында өтеді.

Көлік

Арау теміржол станциясы S11 бағытындағы S Bahn Zürich желісінің соңғы станциясы болып табылады. Қалаға сондай-ақ Busbetrieb Aarau AG компаниясы қоғамдық көлікпен қызмет көрсетеді.

Спорт

Футбол клубы ФК Арау "Брюгглифелд" стадионында ойнайды. 1981 жылдан 2010 жылға дейін олар Швейцария футбол лигасының жоғары дивизионында ойнады, бірақ төменгі лигаға (Швейцария Челлендж лигасы) түсіп қалды. 2013/2014 маусымында олар қайтадан жоғары дивизионға көтерілді, алайда қайтадан төмендеді. 2016/17 маусымында олар Швейцария Челлендж лигасынде ойнайды. Олар 1985 жылы Швейцария кубогын жеңіп алды және 1912, 1914 және 1993 жылдары үш рет Швейцария футбол чемпионатында жеңіске жетті. "Арговия Старс" клубы MySports лигасынде, Швейцария мұз хокеінің үшінші деңгейінде ойнайды. Олар өз алаңдық ойындарын 3000 орындық KeBa Aarau Arena-да өткізеді. BC Alte Kanti Aarau Швейцария әйелдер баскетбол чемпионатында, елдің жоғары дивизионында ойнайды.

Ұлттық маңызы бар мұра нысандары

Арауда ұлттық маңызы бар швейцариялық мұра орындары ретінде тіркелген бірнеше нысан бар. Тізімге үш шіркеу кіреді: Христиандық католик приход үйі, Рим католик приход үйі және Реформатты қалалық шіркеу. Тізімде бес мемлекеттік ғимарат бар: Кантондық кітапхана, онда ұлттың тарихы үшін маңызды көптеген еңбектер сақталған, сондай-ақ Сурет галереясы, Ескі Кантондық мектеп, Заң шығарушы орган, Кантондық әкімшілік ғимараты және архивтер. Тізімде үш бақ немесе саябақ бар: Шмидлин бағы, Натурама Аргау және Шлоссгарден. Тізімдегі қалған төрт ғимарат: бұрынғы Рикенбах фабрикасы, крематорий, Ратхаусгассе 10-дағы Haus zum Erker және Пельцгасседегі Zunftstube мейрамханасы.

Ұлттық сайлау

2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SP болды, ол дауыстардың 27,9%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SVP (22,1%), FDP (17,5%) және Жасыл партия (11,8%).